Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. postanowieniem z dnia 9 maja 2016 r., sygn. akt I SA/OI 568/15 odmówił W.Z. zmiany postanowienia Sądu z dnia 26 listopada 2015 r. którym umorzono postępowanie z jego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i odmówiono przyznania tego prawa w zakresie ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2015 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.
W.Z. (dalej: skarżący) w skardze na ww. decyzję zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy, który uzupełnił na urzędowym formularzu PPF oraz w piśmie z dnia 19 października 2015 r. W uzasadnieniu tego wniosku podał, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, pozostając w faktycznej separacji z żoną. Jedynym źródłem jego utrzymania jest emerytura w wysokości 2.080 zł, z której opłaca alimenty na żonę w kwocie 600 zł miesięcznie oraz zajęcia egzekucyjne w wysokości 600 zł. Ponosi też koszty utrzymania i leczenia w łącznej wysokości 1.050 zł. Jest współwłaścicielem połowy mieszkania o powierzchni 60 m² i wartości 140.000 zł. Nie jest w stanie określić wartości i wysokości swoich udziałów w nieruchomości we W., względem której trwa obecnie postępowanie sądowe.
WSA w O. postanowieniem z dnia 26 listopada 2015 r. umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że stosownie do treści art. 239 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. W związku z wnioskiem o ustanowienie radcy prawnego Sąd podniósł, że pomimo prawidłowo doręczonego wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a., skarżący nie przedstawił dokumentów potwierdzających wysokość stałych miesięcznych wydatków i potrąceń egzekucyjnych, a także wartość majątku ruchomego. Nie wykazał ponadto, że nie wykonuje już umów zlecenia, choć na tę okoliczność powołał się organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Ponadto jako jedyne źródło utrzymania skarżący wskazał świadczenie emerytalne w wysokości 2.080 zł, podczas gdy z jego oświadczenia wynika, że ponosi stałe wydatki w kwocie przewyższającej te dochody, tj. 2.250 zł miesięcznie. Zdaniem Sądu, budzi to uzasadnione wątpliwości co do rzetelności i wiarygodności wyjaśnień wnioskodawcy, m.in. odnośnie nieponoszenia kosztów utrzymania mieszkania i mediów przez małżonkę.
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 11 lutego 2016 r., sygn. akt II GZ 94/16, oddalił zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji.
W dniu 2 marca 2016 r. skarżący wniósł ponownie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego.
W uzasadnieniu wskazał, że pojawiły się nowe okoliczności. Otrzymał bowiem emeryturę oraz pogorszył się stan jego zdrowia, co uniemożliwia wykonywanie jakichkolwiek dodatkowych prac zarobkowych. Źródłem utrzymania wnioskodawcy jest emerytura w wysokości 2.080 zł, z której opłaca alimenty na żonę (600 zł) oraz koszty: utrzymania mieszkania (600 zł), leczenia (300 zł), wyżywienia (400 zł) i mediów (200 zł). Ponadto, w toku egzekucji zajęte zostało w całości jego wynagrodzenie w wysokości 800 zł, uzyskiwane z tytułu umowy zlecenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. postanowieniem z dnia 9 maja 2016 r. odmawiając zmiany postanowienia z dnia 26 listopada 2015 r. uznał, że skarżący nie wskazał istotnych, nowych okoliczności świadczących o pogorszeniu jego sytuacji życiowej, czy materialnej. Jak wskazał Sąd I instancji z porównania obu złożonych w sprawie formularzy PPF wynika wprawdzie, że zaszły pewne zmiany w sytuacji skarżącego (obecnie zajęcie egzekucyjne wynosi 800 zł, utrzymanie mieszkania - 600 zł, koszty leczenia - 300 zł, podczas gdy poprzednio wydatki te wynosiły odpowiednio: 600 zł, 500zł i 150 zł), jednak nie można uznać, że są to zmiany pogarszające stan majątkowy skarżącego. WSA zaznaczył ponadto, że obecnie skarżący wskazał na dodatkowe oprócz emerytury źródło przychodu, jakim jest wynagrodzenie w wysokości 800 zł, z tytułu umowy zlecenia.
Również w dalszym ciągu nie przedstawił dokumentów potwierdzających wysokość wydatków i potrąceń egzekucyjnych, a także wartość majątku ruchomego. Nie usunął też wyłaniających się wątpliwości co do wiarygodności jego wcześniejszych wyjaśnień w kwestii nieponoszenia kosztów utrzymania mieszkania i mediów przez małżonkę.
W.Z. w zażaleniu na powyższe postanowienie wniósł o jego uchylenie w całości.
Zaskarżonemu orzeczeniu skarżący zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia polegający na błędnym ustaleniu jego faktycznej sytuacji materialnej. Ponadto skarżący zwrócił się do sądu z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy okolicznością taką będzie w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy.
Mając powyższe na uwadze należało zauważyć, że rozpoznawany przez Sąd I instancji wniosek o przyznanie prawa pomocy dotyczył sprawy już rozstrzygniętej przez ten Sąd w toku dotychczasowego postępowania, gdyż NSA postanowieniem z dnia 11 lutego 2016 r. oddalił zażalenie na postanowienie WSA z dnia 26 listopada 2015 r. umarzające postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmowiające przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie Sąd I instancji podniósł, że w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wskazał na wystąpienie istotnych, nowych okoliczności świadczących o pogorszeniu się jego sytuacji życiowej czy materialnej.
Z powyższych względów należało uznać, że w sprawie nie zachodzą warunki do zmiany postanowienia WSA w O. z dnia 9 maja 2016 r. na podstawie art. 165 p.p.s.a., gdyż skarżący nie powołał się na jakiekolwiek okoliczności, które miały miejsce po rozpoznaniu poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy i które wskazywałby, że w świetle deklarowanych dochodów i wydatków, jego możliwości płatnicze zmieniły się na tyle, iż nie jest on obecnie w stanie wygospodarować środków na poniesienie wydatków związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika.
NSA jednocześnie zaznacza, że skarżący ze względu na przedmiot sprawy jest zwolniony z urzędu od ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na całym etapie postępowania.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.