Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2015 r., sygn. akt III SA/Łd 287/15, odmówił [...] przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podwyższonej opłaty eksploatacyjnej za wydobywanie kopaliny bez wymaganej koncesji.
Sąd I instancji wskazał, że w skardze "[...] - dalej: skarżąca lub spółka - zawarła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych w całości.
W uzasadnieniu wniosku skarżąca powołała się na trudną sytuację finansową. Wskazała na niewywiązywanie się przez jej dłużników z zobowiązań. Konkurencja na rynku w zakresie prowadzonej przez nią działalności jest duża i z uwagi na kryzys, trudno o inwestorów. Majątek spółki wystarcza na pokrycie bieżącej działalności. Przedmiot jej działalności stanowią roboty związane z budową dróg i autostrad. W oświadczeniu o majątku i dochodach spółka wskazała, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi [...] zł, wartość środków trwałych (według bilansu za ostatni rok) to [...] zł, zaś wysokość zysku lub straty za ostatni rok obrotowy według bilansu to [...] zł.
Zdaniem Sądu I instancji, wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy, nie zasługiwał na uwzględnienie. WSA uznał, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł, a wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok obrotowy określono na [...] zł. Spółka wykazała zysk z prowadzonej działalności za ostatni rok obrotowy w wysokości [...] zł. Z zeznań podatkowych o wysokości osiągniętego dochodu poniesionej straty przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych za rok podatkowy 2013 r. i 2014 r. (CIT-8) wynika, że w 2013 r. przychody spółki wyniosły [...] zł, przy kosztach uzyskania – [...], co dało jej dochód z działalności w kwocie [...] zł. W 2014 r. spółka odnotowała wyższe przychody w kwocie [...] zł, co przy kosztach uzyskania w kwocie [...] zł, dało jej wyższy dochód z działalności wynoszący [...] zł (k. 52 – 62). Według bilansu od [...] grudnia 2013 r. do [...] grudnia 2014 r. spółka na koniec tego okresu dysponowała aktywami trwałymi o łącznej wartości [...] zł, w tym gruntami o wartości [...] zł, budynkami, lokalami i obiektami inżynierii lądowej i wodnej o wartości [...] zł, urządzeniami technicznymi i maszynami o wartości [...] zł, środkami transportu o wartości [...] zł, innymi środkami trwałymi o wartości [...] zł, środkami trwałymi w budowie o wartości [...] zł. Długoterminowe aktywa finansowe z tytułu akcji lub udziałów wyniosły [...] zł. Aktywa obrotowe skarżącej spółki na dzień [...] grudnia 2014 r. wyniosły łącznie [...] zł, w tym zapasy [...] zł (półprodukty i produkty w toku, towary, zaliczki na dostawy), należności krótkoterminowe [...] zł, środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych [...] zł, inne aktywa pieniężne [...] zł, krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe [...] zł (k. 100 – 101).
Z deklaracji dla podatku od towarów i usług (VAT-7) wynika, że podstawa opodatkowania wyniosła: [...] Rachunek zysków i strat za okres do kwietnia 2015 r. wykazał wprawdzie stratę netto w kwocie [...]zł (k. 106), lecz okoliczności wynikające z opisanych wyżej dokumentów świadczą o dobrej kondycji finansowej skarżącej spółki, która prowadzi działalność na dużą skalę, uzyskując znaczne przychody, a w konsekwencji tego i dochody. Skarżąca spółka dysponuje znacznym majątkiem w postaci nieruchomości, środków transportu, maszyn i urządzeń technicznych, środków transportu, o czym świadczy także amortyzacja bilansowa na dzień [...] maja 2015 r. (k. 79 – 87).
Sąd I instancji odnosząc się do wykazanej przez spółkę straty podniósł, że nie uzasadnia ona przyznania prawa pomocy. Strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad tym przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Wysokie koszty mogą natomiast mieć bardzo różne źródło, np. w czynionych przez skarżącą spółkę inwestycjach, odpisach z tytułu zużycia środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, różnicach kursowych i nie świadczą jeszcze o trudnej sytuacji finansowej skarżącej spółki. Okoliczność, że jeden z kontrahentów nie wywiązuje się w pełni z zobowiązań również nie ma w tej sytuacji istotnego znaczenia. Z zestawienia należności od firmy "G." poza tym wynika, że wpłaca ona systematycznie należności wynikające z faktur w 50 %. Tylko za faktury wymagalne w okresie od stycznia do maja 2015 r. firma ta zapłaciła skarżącej spółce [...] zł. W stosunku do przychodu uzyskanego przez skarżącą spółkę w 2014 r. w wysokości [...] zł, niezapłacone przez firmę "G." należności ([...]zł) stanowią około 11 %.
Zdaniem WSA, skarżąca nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności, a jej sytuacja uległa radykalnej zmianie na niekorzyść w pierwszym kwartale 2015 r. Przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Brak jest podstaw do uznania, że istnieją przesłanki przemawiające za obciążeniem Skarbu Państwa kosztami prowadzonego przez skarżącą spółkę postępowania sądowoadministracyjnego.
Sąd I instancji podniósł, że nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Skarżąca spółka, składając skargę, powinna liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania i zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Postępowanie przed organami administracji zostało wszczęte w dniu [...] lipca 2013 r., (decyzja organu pierwszej instancji została wydana w dniu [...] sierpnia 2014 r.). Na obecnym etapie postępowania przed sądem administracyjnym skarżącą spółkę obciąża jedynie obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł. Wartość samego wpisu sądowego od skargi jest niewspółmiernie niska w stosunku do wartości majątku jakim dysponuje chociażby w postaci nieruchomości, maszyn, urządzeń technicznych i środków transportu.
W konsekwencji Sąd I instancji - na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.) - odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła [...]. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy WSA w Łodzi do ponownego rozpoznania..
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania w szczególności art. 246 § 2 pkt 1 w związku z art. 243 § 1 p.p.s.a. polegające na uznaniu, iż skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w sprawie.
W uzasadnieniu spółka podkreśliła, że odnotowuje stratę za okres od kwietnia 2015 r., w wysokości [...]zł. Podniosła, że wszystkie swoje przychody zmuszona jest wydatkować na bieżące utrzymanie i aktualną działalność, dlatego też nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek dodatkowych i nieprzewidzianych kosztów. Dodała, że wyzbycie się choć części majątku spółki mogłoby zakłócić jej działalność gospodarczą.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa.
Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w dokumentach źródłowych wynika, że spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak informacji, aby utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą.
Dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez stronę skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (za okres do kwietnia 2015 r.) w wysokości [...] zł. Strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Wykazanie w danym roku podatkowym niewielkiego dochodu lub nawet straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08; treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Powyższe z tego względu, że skarżąca dysponowała aktywami trwałymi o łącznej wartości [...] zł, w tym gruntami o wartości [...] zł, budynkami, lokalami i obiektami inżynierii lądowej i wodnej o wartości [...] zł, urządzeniami technicznymi i maszynami o wartości [...] zł, środkami transportu o wartości [...] zł, innymi środkami trwałymi o wartości [...] zł, środkami trwałymi w budowie o wartości [...] zł. Długoterminowe aktywa finansowe z tytułu akcji lub udziałów wyniosły [...] zł. Aktywa obrotowe skarżącej spółki na dzień [...] grudnia 2014 r. wyniosły łącznie [...] zł, w tym zapasy [...] zł (półprodukty i produkty w toku, towary, zaliczki na dostawy), należności krótkoterminowe [...] zł, środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych [...] zł, inne aktywa pieniężne [...] zł, krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe [...] zł (k. 100 – 101).
Z deklaracji dla podatku od towarów i usług (VAT-7) wynika, że podstawa opodatkowania wyniosła: [...] Rachunek zysków i strat za okres do kwietnia 2015 r. wykazał wprawdzie stratę netto w kwocie [...] zł (k. 106), lecz okoliczności wynikające z opisanych wyżej dokumentów świadczą o dobrej kondycji finansowej skarżącej spółki, która prowadzi działalność na dużą skalę, uzyskując znaczne przychody, a w konsekwencji tego i dochody.
Zgodzić należy się z poglądem wyrażonym w orzecznictwie sądowym, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11; treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z przedłożonych dokumentów wynika, że pomimo wykazywanych strat spółka jest w stanie opłacić koszty sądowe, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że wnosząca zażalenie spółka nie wskazała żadnych nowych okoliczności, nieujawnionych przed WSA, które mogłyby spowodować przyznanie jej prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. oddalił zażalenie.