Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. W. postanowieniem z dnia [...] marca 2016 r. oddalił wniosek skarżącego S. J. w przedmiocie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi skarżącego na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia [...] kwietnia 2015 r. w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier poza kasynem gry.
Sąd I instancji przedstawił następujący stan faktyczny:
Sebastian Janasik wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. W. skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R.. W odpowiedzi na wezwanie Przewodniczącego Wydziału do uiszczenia wpisu sądowego od przedmiotowej skargi w kwocie 720 zł, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF.
Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia [...] stycznia 2016 r. wezwano skarżącego o uzupełnienie wszystkich rubryk formularza PPF w tym jego podpisanie oraz przesłanie dokumentacji m.in. wyciągów bankowych, zaświadczenia o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej, przedłożenie dokumentu potwierdzającego prowadzenie postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego i wysokość jego zadłużenia. W wyznaczonym terminie skarżący złożył jedynie podpisany formularz PPF.
Postanowieniem z dnia [...] lutego 2016 r. Referendarz WSA w G. W. oddalił wniosek skarżącego.
Skarżący złożył sprzeciw na powyższe postanowienie, argumentując, że jego sytuacja jednoznacznie wskazuje na brak możliwości uiszczenia wpisu, co powinno skutkować zwolnieniem go z kosztów sądowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny na postawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) oddalił wniosek.
W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że skarżący nie udzielając pełnych, możliwych do weryfikacji wyjaśnień, co do stanu majątkowego i sytuacji życiowej uniemożliwił sądowi pozytywne rozpoznanie złożonego wniosku. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jego sytuacji materialnej i finansowej.
Skarżący złożył zażalenie, w którym podał, że jego zdaniem sytuacja jednoznacznie wskazuje na brak możliwości uiszczenia wpisu co powinno skutkować zwolnieniem skarżącego od kosztów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy podnieść, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zasadą jest zaś ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu przez każdą ze stron (art. 199 p.p.s.a.). Prawo pomocy, zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a., może być przyznane stronie wyłącznie na jej wniosek, zaś przesłanką uwzględnienia wniosku jest wykazanie przez wnioskodawcę, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (w sytuacji, gdy ubiega się o pomoc w zakresie całkowitym - art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (gdy ubiega się o prawo pomocy w zakresie częściowym - art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, iż strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04, LEX nr 302281).
Oceniając zaś zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między tymi interesami (na konieczność zachowania proporcji między interesem państwa a prawem strony do rozpoznania jej sprawy przez sąd zwracał uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka np. w wyroku z dnia 19 grudnia 1997r. w sprawie Brualla Gómez de la Torre przeciwko Hiszpanii).
Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym musi wykazać, iż mimo poczynienia wszelkich możliwych oszczędności i ograniczenia wydatków do niezbędnych, nie może zgromadzić środków na poniesienie kosztów postępowania lub ich części.
Z akt sprawy wynika, że skarżący nie wykonał wezwania sądu i nie przedłożył dokumentów do których został przez Sąd I instancji wezwany, tym samym uniemożliwił temu Sądowi dokonania oceny jego sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych.
Naczelny Sąd Administracyjny oceniając złożone przez skarżącego oświadczenie – formularz PPF, podziela stanowisko WSA w G. W., iż Sąd ten nie mógł dokonać prawidłowej i pełnej oceny, czy wniosek skarżącego zasługuje na pozytywne rozstrzygnięcie.
Zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a. na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu spoczywa obowiązek wykazania okoliczności o których mowa w pkt 1 i 2 tegoż przepisu prawa. Zawarty w treści tego artykułu zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w trudnej sytuacji, która umożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji trafnie ocenił, że nie jest możliwym zbadanie i tym samym ewentualne przyznanie skarżącemu wnioskowanego prawa pomocy. Złożony przez skarżącego formularz PPF nie zawiera danych dot. rodziny, majątku i sytuacji majątkowej (finansowej) skarżącego. Skarżący wypełniając formularz ograniczył się tylko do podania w formularzu danych tj. imię i nazwisko, sygn. akt, rodzaj sprawy, zaś z informacji dodatkowych, podał że komornik prowadzi wobec skarżącego egzekucję i złożył podpis – podpisał wniosek.
Trzeba pamiętać, że instytucja prawa pomocy jest swoistą formą dotowania przez Skarb Państwa podmiotów, które ze względu na trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść w pełni wymaganych prawem kosztów postępowania i brak środków finansowych stanowi przeszkodę uniemożliwiającą im dochodzenie swych praw przed sądem. Sąd zaś rozpoznając wniosek nie może przeprowadzać postępowania wyjaśniającego z urzędu w poszukiwaniu przyczyn ubiegania się strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowym ani tym bardziej domniemywać okoliczności, które przemawiałyby za pozytywnym rozpatrzeniem wniosku strony.
Z uwagi na powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.