Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2014 r. (sygn. akt V SA/Wa 96/13) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił O. Spółce z o.o. z siedzibą w [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej Spółki na postanowienie Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] października 2013 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela wobec zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy powołała się na trudną sytuację finansową, spowodowaną odnotowaniem straty za 2012 r. w wysokości [...] zł, a także oświadczyła, że na dzień 30 czerwca 2013 r. bilans wskazywał stratę [...] zł. Spółka stwierdziła, że na koniec 2013 r. nie posiadała środków trwałych i wskazała, że na skutek egzekucji jej konto bankowe zostało zablokowane. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej zwanej "p.p.s.a.") skarżąca spółka została wezwana do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia dodatkowych dokumentów, jednakże obowiązku tego nie wykonała.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy określone w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., bowiem strona we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie przedstawiła w sposób wystarczający swojej sytuacji majątkowej. Sąd wyjaśnił, że występując o prawo pomocy wnioskodawca winien liczyć się z tym, że będzie zobowiązany do wyczerpującego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej. Nieujawnienie przez wnioskodawcę istotnych informacji na temat majątkowego posiadania powoduje, że nie sposób ustalić w sposób rzeczywisty jego sytuacji majątkowej, co wpływa negatywnie na ocenę jego wniosku.
Zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji złożyła O. Sp. z o.o. Spółka wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie jej od kosztów sądowych. W uzasadnieniu stwierdziła, że "sytuacja majątkowa spółki uzasadnia skorzystanie z wyjątkowej instytucji pomocy sądowej, zasadne jest ponowne jej rozważenie w postępowaniu zażaleniowym".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10 - treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, uznając w istocie że strona nie wykazała w sposób niebudzący wątpliwości, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ocena ta wiązała się przede wszystkim z brakiem przedstawienia dokumentów źródłowych dotyczących obrotu i dochodów uzyskiwanych aktualnie przez spółkę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że O. Spółka z o.o. nie wykazała w sposób należyty, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów sądowych, a więc że spełnia przesłankę przyznania prawa pomocy określoną art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Wprawdzie skarżąca zawarła we wniosku o przyznanie prawa pomocy szereg oświadczeń dotyczących jej sytuacji majątkowej, jednakże uniemożliwiła Sądowi dokonanie weryfikacji wiarygodności tychże oświadczeń, bowiem nie załączyła jakichkolwiek dokumentów źródłowych obrazujących jej sytuację majątkową. Podkreślić przy tym należy, że strona została wezwana (w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 10 kwietnia 2014 r.) do nadesłania aktualnego wykazu majątku (tj. nieruchomości, ruchomości i funduszy), dokumentów potwierdzających stan zatrudnienia, wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych i lokat z okresu ostatnich sześciu miesięcy, oświadczenia co do wpływów z prowadzonej działalności gospodarczej, odpisów deklaracji podatkowych składanych do urzędu skarbowego przez skarżącą z okresu ostatnich trzech miesięcy, oświadczenia o wysokości zysku netto za okres od stycznia do kwietnia 2014 r., zaświadczenia o zajęciu rachunku bankowego, a także do wyjaśnienia w jaki sposób dokonuje wypłaty wynagrodzeń i reguluje zobowiązania podatkowe i wobec ZUS.
Wezwania tego spółka nie wykonała w żadnej części. W takiej sytuacji twierdzenia spółki o tym, że znajduje się w sytuacji majątkowej uniemożliwiającej poniesienie pełnych kosztów postępowania (które to koszty - notabene - na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł) - należy uznać za gołosłowne.
Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.
PG