Uzasadnienie
Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. H. O. został zwolniony od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] listopada 2012 r. w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.
Wyrokiem z 29 października 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 345/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę H. O. na powyższą decyzję.
Skarżący złożył ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego i zwolnienia od kosztów sądowych. Z wniosku wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z córką; H. O. pozostaje z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej od 2007 r. Skarżący wskazał, że jego miesięczny dochód brutto to 4.100 zł, który w 50% podlega egzekucji z tytułu rat "kredytu hipotecznego zaciągniętego przez dyrektorów spółki", który to kredyt spłaca skarżący. Z dołączonych kserokopii wydruków wskazujących na wysokość wynagrodzenia skarżącego za pracę w spółce "[...]" wynika, że za listopad 2013 r. skarżący otrzymał po potrąceniach na rachunek ROR kwotę 1.181,38 zł, a za grudzień 2013 r. kwotę 1.623,79 zł.
Postanowieniem z 18 lipca 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 345/13, Wojewódzki Sąd administracyjny w W. odmówił H. O. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego.
Zdaniem Sądu z dokumentów przedstawionych przez skarżącego wynika, że jego jedynym źródłem utrzymania jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 4.100 zł brutto, które jest dodatkowo przedmiotem egzekucji i skarżący otrzymuje na rachunek ROR kwotę 1.435,78 zł (dane za luty,marzec i kwiecień 2014 r.). Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z córką, która od września 2013 r. wraz z dziećmi pozostaje na jego utrzymaniu. Skarżący wskazał, że koszt utrzymania rodziny to 2.000 zł. Z nadesłanego przez skarżącego wyciągu łączonego z posiadanych przez skarżącego kont w banku Milennium za okres od 1 maja 2014 r. do 31 maja 2014 r. wynika, że saldo na koncie osobistym Premium nr 102058664 wyniosło 159,92 zł, saldo na koncie oszczędnościowym nr 146607384 wynosi 0 zł, saldo na karcie kredytowej Milenium Visa wynosi -3,99 zł, suma kredytów do spłaty wyniosła 192194,18 zł. Powyższe wskazuje, że skarżący regularnie spłaca zaciągnięty kredyt, a także dokonał spłaty zadłużenia na karcie kredytowej Milennium Visa w wysokości 5024,87 (vide wyciąg łączony za okres od 1 lutego 2014 r. do 28 lutego 2014 r. i dysponuje miesięcznym limitem na karcie kredytowej w wysokości 5.000 zł. Sąd I instancji uznał, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika nie zasługuje na uwzględnienie.
Analiza przedstawionych przez skarżącego dokumentów wskazuje, że skarżący pomimo iż otrzymuje po potrąceniach wynagrodzenie za pracę w kwocie netto około 1.500 zł, to na bieżąco pokrywa koszty związane ze spłatą kredytu konsolidacyjnego, którego miesięczna rata wynosi 1.687,34 zł, utrzymuje córkę i jej dzieci, a ponadto korzysta z karty kredytowej, na której miesięczny limit to 5.000 zł. Powyższe potwierdza możliwości płatnicze skarżącego i czyni niejasnym faktyczny stan posiadanych przez niego środków finansowych.
Zdaniem WSA sam fakt spłacania kredytu nie stanowi przesłanki do przyznania prawa pomocy, ponieważ zobowiązania cywilnoprawne strony nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez nią postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb nie zasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby zostałby przerzucony na innych obywateli.
Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż spełnia przesłanki, które pozwalają na pozytywne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wnosząc "o jego zmianę, albowiem Sąd niedokładnie rozpoznał materiał dowodowy, który uzasadnia wniosek, a także nie odniósł się do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie w części dotyczącej postanowienia o odmowie przyznania radcy prawnego z urzędu jest niezasadne, więc podlega oddaleniu. W pozostałej części zażalenie, jako niedopuszczalne, należało odrzucić.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, określonej w art. 199 p.p.s.a. Z ogólnej zasady wyrażonej w powołanym przepisie wynika, że każdy wnoszący sprawę do sądu powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania. Wymóg ten nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Przyznanie stronie prawa pomocy jako odstępstwo od powyższej zasady, stanowiące swoistą formę dofinansowania jej z budżetu państwa poprzez zapewnienie bezpłatnego udziału w postępowaniu sądowym, powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków na pokrycie kosztów tego postępowania jest rzeczywiście niemożliwe.
Zdaniem NSA skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Oświadczenia skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy i wynikające z jego innych oświadczeń o stanie majątkowym jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym są rozbieżne, nie wynika z nich w sposób jednoznaczny, jakie są dochody skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym.
Ponadto, Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że skoro skarżący spłaca regularnie zadłużenie na karcie kredytowej i kredyt, to niejasne wydają się wyjaśnienia skarżącego, że nie posiada innych niż wynikające z zatrudnienia środków pieniężnych.
Poza zaskarżeniem odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu, H. O. w zażaleniu zarzucił nieprawidłowości postanowieniu z 18 lipca 2014 r. w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowienie to jednak nie zawierało rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych. W konsekwencji skarżący zażalił nieistniejące rozstrzygnięcie postanowienia WSA. Należało więc odrzucić, jako niedopuszczalne, zażalenie odnoszące się do zwolnienia od kosztów sądowych, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.).
Nadmienić przy tym, należy, że jeżeli skarżący uważa, że Sąd I instancji nie orzekł o całości wniosku, przysługuje mu, na podstawie art. 157 § 1 w związku z art. 166 p.p.s.a. wniosek o uzupełnienie postanowienia.
Ponadto, NSA stwierdza, że skarżący został już zwolniony od kosztów sądowych postanowieniem z 21 czerwca 2013 r. Postanowienie to jest ostateczne, a jego skutki rozciągają się również na postępowanie po wydaniu wyroku przez Sąd I instancji.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oraz art. 58 § 1 pkt 6 w związku z art. 193 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.