Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 12 września 2013 r. (sygn. akt III SA/Wr 221/13) odmówił przyznania stronie skarżącej G.A. Sp z.o.o. w N. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] stycznia 2013 r. (nr [...]) w przedmiocie uchylenia decyzji dotyczącej cofnięcia rejestracji automatu do gier o niskich wygranych.
Sąd I instancji z podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia:
Pismem z dnia 28 lutego 2013 r. G.A. Sp z.o.o. w N. złożyła skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] stycznia 2013 r. W skardze spółka wniosła m.in. o zwolnienie jej od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi.
Postanowieniem z dnia 17 lipca 2013 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w W. odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy.
Spółka wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia.
Następnie, w odpowiedzi na wezwanie Sądu spółka przedłożyła kopię zeznania CIT – 8 za 2011 i 2012 rok, kopię deklaracji VAT -7 za okres od kwietnia 2013 roku do czerwca 2013 roku, sprawozdanie finansowe spółki za okres od stycznia 2012 roku do 31 grudnia 2012 roku i kopię ostatniej informacji o wysokości zajęcia. Z przedłożonych przez stronę skarżącą dokumentów wynikało, że kapitał zakładowy spółki wynosi 1 000 000 zł, a wartość środków trwałych 865 762,42 zł. Za 2012 rok spółka deklarowała dochód w wysokości 52 924 zł. Za ten sam rok spółka zadeklarowała podstawę opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych w zerowej wysokości, wobec odjęcia od dochodu straty z lat ubiegłych.
Ponadto, zgodnie treścią deklaracji dla podatku od towarów i usług za kwiecień, maj i czerwiec 2013 r. przychód spółki wyniósł odpowiednio 255 115,00 zł, 180 190,00 zł i 10 165,00 zł. Z dołączonego zawiadomienia o zmianie wysokości zajęcia wynikało natomiast, że "zajęcie aktualizuje się z powodu częściowej wpłaty w dniu [...] kwietnia 2013 r.".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 12 września 2013 r. odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Sąd wskazał, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. i jako forma dofinansowania z budżetu państwa winno sprowadzać się jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Sąd zaznaczył, że na stronie skarżącej spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane.
Ponadto Sąd podkreślił, że rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy i strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku.
Odnosząc się do treści złożonych przez skarżącą dokumentów Sąd wskazał, że o możliwościach płatniczych spółki świadczy m.in. fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą. Sąd zaznaczył, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. O braku środków finansowych strony skarżącej nie może również, w ocenie Sądu, świadczyć fakt prowadzonego wobec spółki postępowania egzekucyjnego, tym bardziej, że jak wynika z dołączonego zawiadomienia o zmianie wysokości zajęcia "zajęcie aktualizuje się z powodu częściowej wpłaty w dniu [...] kwietnia 2013 r.".
W związku z powyższym, zdaniem Sądu, strona skarżąca posiadała środki finansowe pozwalające jej na chociażby częściowe regulowanie wymagalnych należności. W ocenie Sądu koszty związane z prowadzeniem postępowania sądowego nie przekraczały możliwości płatniczych skarżącej spółki.
Spółka G.A. Sp z.o.o. w N. złożyła zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W uzasadnieniu zażalenia spółka wskazała, że nie z własnej winy (w związku z praktyką stosowania przez Służbę Celną regulacji ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych -Dz. U. nr 201, poz. 1540) jest zmuszona występować w licznych postępowaniach przed sądami, w tym sądami administracyjnymi. Skarżąca wskazała, że jej sytuacja finansowa na przestrzeni kilku miesięcy nie uległa poprawie, a środki, które pozostają do dyspozycji spółki wystarczają zaledwie na zapłatę wynagrodzenia dla pracowników i pokrycie pozostałych, tylko niezbędnych kosztów prowadzenia działalności gospodarczej. Nadto spółka wskazała, że z uwagi na egzekucję prowadzoną przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego nie dysponuje środkami, które mogłaby przeznaczyć na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co nastepuje:
Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Zgodnie z treścią przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Ponadto, zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10)
W świetle przedstawionych przez stronę okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, który stwierdził iż skarżąca spółka nie wykazała, że nie dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie pełnych kosztów postępowania, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł.
Z akt sprawy wynika, że Sąd I instancji szczegółowo zbadał sytuację materialną i finansową strony. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji w zakresie oceny sytuacji materialnej i finansowej spółki. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także z treści zażalenia wynika bowiem, że spółka wciąż prowadzi działalność gospodarczą i brak jest jakichkolwiek informacji, aby utraciła płynność finansową.
Z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżąca spółka uzyskała w ostatnim roku obrotowym przychód w kwocie 3 297 774,09 zł przy kosztach uzyskania w wysokości 3 244 849,84 zł. W związku z powyższym zysk spółki w ostatnim roku obrotowym wyniósł 52 924,25 zł. Nie jest trafny argument strony wnoszącej zażalenie, iż wejście w życie przepisów ustawy o grach hazardowych stanowi okoliczność mającą wpływ na pogorszenie się sytuacji finansowej spółki. W związku z powyższym podkreślić należy, że mimo wskazanych przez stronę trudności finansowych spółka uzyskała w miesiącach kwietniu, maju i czerwcu 2013 r. przychód w wysokości odpowiednio 255 115,00 zł, 180 190,00 zł i 10 165,00 zł. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów funkcjonujących w obrocie gospodarczym.
Ponadto podkreślenia wymaga, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, materiał dowodowy zgromadzony w aktach był wystarczający do oceny sytuacji majątkowej i finansowej skarżącej spółki, a Sąd I instancji dokonał kompleksowej analizy i prawidłowej jego oceny.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia