Uzasadnienie
Postanowieniem z 8 października 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 446/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił [...] z o.o. z siedzibą w K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie zezwolenia na urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że z wyjaśnień skarżącej zawartych na formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż kapitał zakładowy spółki wynosi [...] zł. Wartość środków trwałych spółki według bilansu za ostatni rok wynosi [...] zł. W 2012 r. spółka osiągnęła zysk netto na poziomie [...] zł. Na rachunku bankowym spółki (na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy) znajdowało się [...] zł. W swoim majątku spółka posiada ponadto automaty o niskich wygranych.
Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżąca spółka nie spełnia warunków uprawniających do otrzymania prawa pomocy i wobec tego na podstawie art. 246 § 2 w związku z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) odmówił zwolnienia strony od kosztów sądowych. Sąd wskazał, że sytuacja majątkowa i finansowa spółki wynikająca z przedłożonych dokumentów pozwala uznać, że spółka nie wykazała zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie przekonuje Sądu także argumentacja podniesiona w sprzeciwie. Zestawienie kosztów sądowych (nawet przy uwzględnieniu ilości prowadzonych postępowań) ze stanem majątkowym wskazuje, że dysponuje ona środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dokumenty złożone przez spółkę w szerszej perspektywie czasowej przeczą argumentacji zawartej we wniosku.
Spółka nie zaprzestała bowiem prowadzenia działalności gospodarczej, generuje milionowe przychody (por. deklaracje VAT–7; rachunek zysków i strat za okres [...] marca – [...] maja 2013 r.) i na bieżąco reguluje wszystkie wymagalne należności. Spółka nie posiada zadłużenia z tytułu zobowiązań publicznoprawnych i wobec kontrahentów. Nie jest również obciążona kredytami bankowymi oraz pożyczkami. Przeciwko spółce nie toczy się jakiekolwiek postępowanie egzekucyjne. Spółka dysponuje znacznymi środkami pieniężnymi zdeponowanymi na rachunkach bankowych (por. wyciągi bankowe odnoszące się do okresu kwiecień – czerwiec 2013 r.). Spółka nie przedstawiła dokumentów, które wskazywałyby, że jej rachunki bankowe zostały w jakikolwiek sposób zablokowane czy zabezpieczone. Oznacza to, że spółka nie ma przeszkód aby dysponować posiadanymi środkami finansowymi, które mogą być przeznaczone m.in. na koszty zainicjowanych postępowań sądowoadministracyjnych.
Konieczność opłacenia kosztów sądowych nie powinno w żaden sposób zachwiać sytuacją majątkową i dochodową spółki (obecnie wymagane koszty w niniejszej sprawie to wpis w wysokości 200 zł). Tym samym spółka nie spełnia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Co warto podkreślić stan rachunku bankowego należącego do spółki wynosił w dniu [...] czerwca 2013 r. – [...] zł.
Zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji złożyło [...] Sp. z o.o. Wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania tj. art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na nieuwzględnieniu przy ocenie sytuacji majątkowej skarżącej takich okoliczności jak: wielości prowadzonych postępowań, braku możliwości zbycia aktywów spółki czy konieczności zachowania środków na realizację bieżących zobowiązań.
Podniosła, że wskutek przyjęcia nowych przepisów o grach hazardowych w sposób diametralny zmieniły się zasady prowadzenia działalności w zakresie automatów do gier o niskich wygranych. Skutkowało to znacznym pogorszeniem sytuacji finansowej podmiotów urządzających gry na automatach o niskich wygranych, w tym skarżącej spółki. Strona stwierdziła, że popadła w kłopoty finansowe w sposób niezawiniony i nie mogła przewidzieć w swoich planach finansowych potrzeby prowadzenia na taką skalę postępowań sądowych.
Podkreśliła, że wartość bilansowa aktywów skarżącej nie odzwierciedla ich wartości rzeczywistej, a jedynie księgową. Ta rozbieżność jest szczególnie wyraźna przy środkach trwałych (automatach do gier o niskich wygranych). Automaty te mają wartość materiałów wtórnych z których są zbudowane. Ewentualne przerobienie tych urządzeń na inne cele jest ekonomicznie nieopłacalne. Korzystniejszy jest bowiem zakup nowych urządzeń.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10; treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że WSA zbadał sytuację materialną strony, w tym zwłaszcza przeanalizował bilans okresowy – rachunek zysków i strat za okres [...] marca – [...] maja 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżąca spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także z treści zażalenia wynika bowiem, że spółka wciąż prowadzi działalność gospodarczą i brak jest jakichkolwiek informacji, aby utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów funkcjonujących w obrocie gospodarczym. Podkreślenia bowiem wymaga, że koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze.
W tej sytuacji brak jest podstaw do przyjęcia, że spółka nie ma dostatecznych środków na realizację obowiązku poniesienia kosztów sądowych, który to obowiązek na obecnym etapie postępowania sprowadza się do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł (vide zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego – k.2 akt sądowych).
NSA zauważa, że wnosząca zażalenie Spółka nie wskazała żadnych nowych okoliczności, nieznanych WSA, które mogłyby uzasadniać przyznanie jej prawa pomocy.
Podsumowując, prawidłowe jest stanowisko Sądu I instancji, że z uwagi na posiadane przez stronę środki finansowe zgromadzone na koncie bankowym brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, które ograniczają się do uiszczenia wpisu sądowego od skargi.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.