Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. postanowieniem z dnia 17 grudnia 2007 r., sygn. akt III SA/Kr 74/07 odmówił R.D. (dalej: skarżący) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że spłaca kredyt w wysokości 80 000 zł, dochód miesięczny z prowadzonego gospodarstwa rolnego wynosi 400 zł, a z prowadzonej działalności gospodarczej 300 zł. Wraz z nim w gospodarstwie domowym pozostaje dwóch synów oraz matka.
Zarządzeniem z 28 lutego 2007 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. wezwał skarżącego do złożenia szeregu dodatkowych oświadczeń i dokumentów potwierdzających jego sytuację finansową. Zarządzeniem z 18 maja 2007 r. referendarz sądowy pozostawił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych bez rozpoznania na podstawie art. 257 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., tj. z powodu nieuzupełnienia wniosku mimo wezwania Sądu.
Skarżący złożył sprzeciw od powyższego zarządzenia. Zarządzeniem z 20 listopada 2007 r. Przewodniczący Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. wezwał skarżącego do złożenia oświadczenia odnośnie wysokości miesięcznych spłat z tytułu posiadanych kredytów, stałych miesięcznych wydatków na prąd, gaz, wodę oraz wywozu nieczystości stałych, oświadczenie czy synowie kontynuują naukę oraz o dochodach matki. Został wezwany również do przedłożenia kopii rocznego zeznania podatkowego za 2005 i 2006 r.
Skarżący w zakreślonym przez Sąd terminie przesłał żądane oświadczenie i dokumenty. Oddalając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. stwierdził, że obowiązek wykazania trudnej sytuacji majątkowej, uprawniającej do korzystania z prawa pomocy spoczywa na skarżącym i dowody te muszą być pełne i przekonywujące. W rozpoznawanej sprawie zdaniem Sądu I instancji dowody te nie były przekonywujące, gdyż wysokość ponoszonych comiesięcznych wydatków znacząco przekracza osiągane dochody. Zdaniem Sądu nie jest wiarygodne wyjaśnienie skarżącego, że posiadając wykazane dochody jest w stanie spłacać terminowo raty kredytu wynoszące miesięcznie ponad 3000 zł.
Podsumowując Sąd podniósł, że w przedmiotowej sprawie nie mógł dokonać oceny przedłożonych dokumentów z uwagi na wynikające z ustaleń sprzeczności w zakresie tego czy stać skarżącego na ponoszenie kosztów sądowych czy nie.
Na powyższe postanowienie R.D. wniósł zażalenie domagając się jego zmiany poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne.
Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny.
Podzielić należy pogląd Sądu I instancji, że użycie w przytoczonym przepisie określenia: "gdy wykaże" oznacza, iż to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w opisanej w przepisach sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy zaś od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Należy wskazać, że skarżący został wezwany do nadesłania dokumentów już zarządzeniem referendarza sądowego z 28 lutego 2007 r. do dodatkowych oświadczeń wykazujących aktualną sytuację majątkową, jednakże na to wezwanie nie przedstawił żadnych dokumentów.
Ponadto przyjmuje się, że gdy fakty, które strona podała we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z innymi informacjami o sytuacji majątkowej strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy. W rozpatrywanej sprawie Sąd I instancji słusznie zwrócił uwagę, że w sprzeczności pozostaje fakt spłacania rat kredytu w wysokości ponad 3 000 zł miesięcznie i niewykazania w tym zakresie żadnych zaległości, z osiąganymi przez skarżącego i jego matkę dochodami wynoszącymi w sumie 1 400 zł. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że skarżący we wniesionym zażaleniu tym ustaleniom nie zaprzeczył.
W tym stanie rzeczy zgodzić należy się z Sądem I instancji, że strona nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Twierdzenia skarżącego o złej sytuacji majątkowej nie zostały bowiem niczym poparte. Wobec powyższego uprawnione było stwierdzenie przez Sąd I instancji, że złożone oświadczenia nie są wiarygodne i na ich podstawie ocena aktualnej sytuacji majątkowej strony nie była możliwa, co musi wywołać negatywne dla strony skutki.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, gdyż strona uchyla się od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie, mimo pouczenia o spoczywającym na stronie ciężarze wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.