Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2016 r. o sygn. akt III SA/Wr 133/16 na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) odmówił B. P. przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego (GITD) z dnia [...] grudnia 2015 r. w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym (15 000 zł).
Wyjaśniając motywy podjętego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że pismem z dnia 18 stycznia 2016 r., nadanym w urzędzie pocztowym dnia 19 stycznia 2016 r., B. P. wniosła skargę na powyższą decyzję GITD. Decyzja ta została wysłana na adres pełnomocnika i doręczona dorosłemu domownikowi – B. P. 7 grudnia 2015 r., zatem 30-dniowy termin do wniesienia skargi upływał 7 stycznia 2016 r. Wraz ze skargą skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Jak wyjaśniła, ze względu na stan swojego zdrowia (nowotwór pęcherza moczowego), który pogorszył się radykalnie w pierwszych tygodniach 2016 r. nie była w stanie dochować terminu do wniesienia skargi. Wnioskodawczyni dodała, że w okresie choroby nie mogła skorzystać z pomocy domowników, zaś jej stan zdrowia uległ poprawie 15-16 stycznia 2016 r. Do wniosku załączyła kartę informacyjną leczenia szpitalnego w okresie 2 – 22 lipca 2014 r.
W opisanych okolicznościach Sąd nie uznał, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy skarżącej. W ocenie Sądu skarżąca nie uprawdopodobniła pogorszenia się stanu swojego zdrowia. O aktualnym stanie zdrowia skarżącej nie mogła świadczyć karta informacyjna leczenia szpitalnego z lipca 2014 r. Ponadto Sąd podkreślił, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się pełnomocnictwo udzielone przez skarżącą córce i zięciowi do prowadzenia spraw dotyczących, między innymi, wykonywanej działalności gospodarczej. Zaskarżoną decyzję skierowano do pełnomocnika (czyli córki skarżącej), mającego taki sam adres zamieszkania jak skarżąca. Z tego powodu twierdzenie o braku domowników, z pomocy których skarżąca mogłaby skorzystać dla terminowego wniesienia skargi, WSA uznał za mało wiarygodne.
W zażaleniu wniesionym do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) B. P. domagała się uchylenia postanowienia Sądu z dnia 22 kwietnia 2016 r. i przywrócenia terminu do złożenia skargi. Składająca zażalenie argumentowała, że 7 grudnia 2015 r., kiedy odebrała decyzję GITD pozostawała sama w domu, bowiem jej córka i zięć przebywali za granicą z powodu śmierci ojczyma zięcia. Ich pobyt za granicą przedłużył się ze względu na stan psychiczny matki zięcia, a także pomoc w zorganizowaniu pogrzebu. Córka i zięć wrócili do domu już po terminie do wniesienia skargi. Skarżąca ponownie wyjaśniła, że jej stan zdrowia wydatnie się pogorszył i nie mogła wnieść skargi w terminie, ponieważ cierpi na chorobę nowotworową, wdrożone leczenie wymagało zastosowania nefrostomii obustronnej, co oznacza, iż doprowadzone do nerek rurki często się zatykają, a to wywołuje wysoką temperaturę i silny ból. W takich sytuacjach skarżąca jest poddawana wymianie rurek i dostaje bardzo silne antybiotyki i leki przeciwbólowe.
Skarżąca wskazała, że uchybiła terminowi z powodu niedrożności przewodu donerkowego, który musiał zostać wymieniony w warunkach szpitalnych. Mimo antybiotyku, wysoka temperatura utrzymywała się jeszcze przez dwa tygodnie, natomiast skarżąca nie była w stanie chodzić i pomagała jej odwiedzająca ją pielęgniarka. Gdy tylko stan zdrowia skarżącej poprawił się, wysłała skargę do sądu wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej: p.p.s.a.), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.) należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. W przepisie art. 86 § 1 p.p.s.a. nie określono kryteriów, według których należy oceniać zachowanie strony. Ocena braku winy została pozostawiona uznaniu sądu. Daje to sądowi możliwość uwzględnienia wszystkich okoliczności, jakie uzna za istotne (por. postanowienie SN z dnia 22 lipca 1999 r. o sygn. akt I PKW 273/99, publik. OSNAP z 2000 r. nr 20, poz. 757).
Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy największym w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. postanowienia NSA: z dnia 10.09.2010 r. o sygn. akt II OZ 849/10, z dnia 2.10.2002 r. o sygn. akt V SA 793/02, publik. Monitor Prawniczy z 2002 r. nr 23, poz. 1059).
W ocenie NSA objęte zażaleniem postanowienie Sądu I instancji nie odpowiada prawu, ponieważ Sąd błędnie uznał, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi.
Z przedłożonych do akt sprawy wyjaśnień skarżącej wynika, że w ostatnim dniu terminu do wniesienia skargi na decyzję GITD z dnia [...] grudnia 2015 r., który przypadał na 7 stycznia 2016 r. jej stan zdrowia uległ nagłemu pogorszeniu, co uniemożliwiło wniesienie skargi w terminie. Karta leczenia szpitalnego z 22 lipca 2014 r. potwierdza, że skarżąca, obecnie w wieku 71 lat, jest poważnie chora – zdiagnozowany rak pęcherza moczowego skutkujący nefrostomią obustronną. Z powodu nagłego pogorszenia się stanu zdrowia w ostatnim dniu terminu i konieczności wymiany przewodu donerkowego skarżąca nie była w stanie ani złożyć skargi w Sądzie, ani nadać jej do Sądu pocztą. Nie mogła także skorzystać z pomocy dwóch swoich domowników (zamieszkujący ze skarżącą córka i zięć), gdyż obydwoje przebywali za granicą i wrócili do domu już po upływie terminu do wniesienia skargi oraz po tym czasie, gdy nastąpiła poprawa stanu zdrowia skarżącej.
Wnioskująca o przywrócenie terminu wyjaśniła, że gdy tylko odzyskała siły, co miało miejsce w dniach 15-16 stycznia 2016 r., sporządziła skargę i wniosła ją do Sądu 19 stycznia 2016 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu.
Mając na uwadze przywołane wyżej okoliczności sprawy NSA uznał, że B. P. uprawdopodobniła – w sposób więcej niż wystarczający – brak winy w uchybieniu terminu do złożenia skargi, a przyjmując, że istota sprawy została należycie wyjaśniona oraz kierując się względami ekonomii procesowej, sąd kasacyjny postanowił uchylić kontrolowane postanowienie WSA we W. z dnia 22 kwietnia 2016 r. i przywrócić uchybiony termin.
Stwierdzić należy, że przyczyna uchybienia terminu w tej sprawie ustała w dniu 16 stycznia 2016 r., bo nie podlega kwestii, że w tym dniu stan zdrowia skarżącej uległ poprawie na tyle, iż mogła samodzielnie dokonać uchybionej czynności procesowej. Składając skargę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu w dniu 19 stycznia 2016 r., skarżąca dochowała zatem terminu siedmiu dni, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. oraz spełniła wymóg ustanowiony w art. 87 § 4 ustawy.
Podkreślenia wymaga, że twierdzenia skarżącej – iż jej ogólnie zły stan zdrowia uległ nagłemu pogorszeniu w ostatnim dniu terminu do wniesienia skargi i że nie mogła w tym czasie skorzystać z pomocy domowników dla terminowego wniesienia skargi, bo przebywali za granicą – są wiarygodne. W ocenie NSA myli się Sąd I instancji, że osoba po 70-tym roku życia, ciężko chora, w stanie wyżej opisanym, która przejrzyście wyjaśniła Sądowi, że jej stan zdrowia uległ nagłemu pogorszeniu, co uniemożliwiło dotrzymanie terminu ze względu na silny ból i temperaturę, nie wykazała wystarczająco, iż uchybiła terminowi bez swojej winy.
Sąd nie miał również podstaw do przyjęcia, że skarżąca mogła skorzystać z pomocy domowników, skoro przebywali oni za granicą, natomiast w treści wniosku skarżąca nie napisała, jak zważył Sąd, że nie ma domowników, tylko że nie mogła skorzystać z ich pomocy dla terminowego złożenia skargi (zobacz: karta 13 akt sądowych). Co więcej, jeżeli WSA rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu powziął wątpliwości w zakresie podanych przez wnioskodawcę okoliczności mających wpływ na przywrócenie terminu, to powinien na podstawie art. 49 § 1 p.p.s.a. wezwać stronę do ich sprecyzowania, a nie domniemywać, że "Twierdzenia skarżącej o braku domowników (...) wydają się zatem mało wiarygodne", dążąc do wykazania sprzeczności w twierdzeniach strony, które nie wystąpiły.
W całości chybiona jest także dokonana przez WSA ocena karty informacyjnej leczenia szpitalnego skarżącej z 22 lipca 2014 r., która nie została przedłożona do akt sprawy w 2016 r. po to, aby uprawdopodobnić stan zdrowia skarżącej w styczniu 2016 r., lecz po to, aby jednoznacznie potwierdzić, iż skarżąca rzeczywiście jest osobą ciężko chorą, więc jej twierdzenia o nagłym pogorszeniu się i tak już złego stanu zdrowia są jak najbardziej prawdopodobne.
Ponadto WSA powinien mieć na uwadze, że stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości.
W związku z powyższym NSA uznaje, że nagłe pogorszenie się stanu zdrowia skarżącej w ostatnim dniu terminu do wniesienia skargi oraz brak możliwości posłużenia się inną osobą dla wniesienia skargi w terminie (nieobecni domownicy skarżącej) w tej sprawie stanowiły istotną przeszkodę w dochowaniu terminu, której skarżąca nie mogła usunąć, nawet przy największym w danych warunkach wysiłku.
Zaznaczyć jeszcze należy, że trudno oczekiwać, aby skargę sporządziła i wniosła w imieniu skarżącej przypadkowa osoba trzecia – pielęgniarka. Ewentualny wybór osoby, która zadośćuczyniłaby dochowaniu terminu i wniosła skargę za skarżącą obciążyłby w pełni samą skarżącą; ryzyko wadliwego wyboru obciążyłoby skarżącą i wywołałoby negatywne skutki wyłącznie wobec niej.
W tym stanie rzeczy przywrócenie terminu do wniesienia skargi na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. znajduje pełne uzasadnienie.
NSA dostrzega na koniec, że w zażaleniu skarżąca oczywiście błędnie powołała się na przepisy kodeksu postępowania karnego (art. 425 § 1-3, art. 126 § 1 i § 3), które nie mają zastosowania w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jednakże w świetle przepisu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz uzasadnienia zażalenia uchybienie to nie miało żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.
Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oraz art. 86 § 1 p.p.s.a. NSA postanowił jak w sentencji.