Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – w wyniku rozpoznania wniosku J. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych – przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu dotyczącego wniesionej w sprawie skargi "w wysokości 200 zł (dwieście złotych)" i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.
W ocenie Sądu I instancji sytuacja finansowa wnioskodawcy, ustalona w oparciu o złożone przez niego oświadczenie i przedstawione dokumenty, uniemożliwia mu uiszczenie kwoty 200 zł tytułem koniecznych i jedynych na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego kosztów sądowych. Orzeczone zwolnienie od obowiązku wpłaty wpisu zezwoli na rozpoznanie wniesionej skargi.
Jednocześnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, mając na względzie możliwość zmiany sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny oraz powinność czynienia starań na zabezpieczenie ewentualnych dalszych kosztów sądowych w przyszłości, uznał, że nie było właściwe wydanie rozstrzygnięcia całkowicie zwalniającego od kosztów sądowych.
W złożonym zażaleniu J. M. zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie prawa, w szczególności art. 243 § 1 i art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – powoływanej dalej jako p.p.s.a. – poprzez uznanie, że wykazana przez niego sytuacja finansowa, zdrowotna i rodzinna pozwala na przyjęcie częściowego poniesienia kosztów sądowych.
Wniosek zażalenia zmierzał do zmiany zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym z powodu niemożności ponoszenia jakichkolwiek kosztów postępowania.
Według skarżącego "zbyt dalekie" są rozważania Sądu I instancji o możliwości zmiany sytuacji jego i jego rodziny, a przy dochodach 420 zł miesięcznie nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów związanych z toczącym się postępowaniem i poczynić starania o zabezpieczenie środków na ewentualne dalsze koszty.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie jest zasadne i jako takie podlega oddaleniu.
Przede wszystkim nie można zgodzić się z zarzutem naruszenia przez Sąd I instancji art. 243 § 1 p.p.s.a. i art. 245 § 1 p.p.s.a.
Z treści pierwszego z wymienionych przepisów wynika tylko, że prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania, a wniosek ten jest wolny od opłat sądowych.
Według zaś brzmienia drugiego z powołanych przepisów prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym.
W zacytowanych przepisach nie ustanowiono zatem żadnych przesłanek, wedle których mogłaby być oceniana zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy i stąd – z zasady – na ich tle (przy argumentacji użytej przez skarżącego) chybione było podważanie postanowienia Sądu I instancji.
Badając legalność zaskarżonego postanowienia należy na wstępie zwrócić uwagę, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał w nim zwolnienie od całego należnego z tytułu wniesionej w niniejszej sprawie skargi wpisu, a poza tym wpisem nie obciążały skarżącego żadne inne koszty sądowe.
Wprawdzie w drugim punkcie przedmiotowego postanowienia Sąd I instancji odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie, ale – jak należy przyjąć na podstawie motywów zawartych w sporządzonym uzasadnieniu – tylko z tego powodu, że uznał przyznawanie zwolnienia co do ewentualnych przyszłych (dalszych) kosztów sądowych za przedwczesne.
Wbrew stanowisku skarżącego, nie jest to równoznaczne ze stwierdzeniem (przesądzeniem), iż skarżący nie będzie zasługiwał na zwolnienie od tych kosztów (jeżeli w ogóle pojawią się na późniejszym etapie postępowania przed sądem administracyjnym).
Zaakcentowanie przez Sąd I instancji konieczności brania pod uwagę, gdy chodzi o ewentualne, przyszłe koszty sądowe, sytuacji skarżącego jaka będzie istnieć dopiero po ich powstaniu, nie narusza art. 246 § 1 p.p.s.a. określającego przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych.
Zgodzić się bowiem należy, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady ponoszenia przez stronę kosztów sądowych i stąd przyjmować trzeba raczej ścieśniającą niż rozszerzającą interpretację omawianego uregulowania. Wykładnię rozszerzającą stanowiłoby tu przyjmowanie orzekania o zwalnianiu od przyszłych, ewentualnych kosztów sądowych na podstawie stanu poprzedzającego ich powstanie.
Skoro zaś ocena zdolności skarżącego do ponoszenia przyszłych, ewentualnych kosztów sądowych wymaga zrelatywizowania do stanu przyszłego (sytuacji skarżącego po ich powstaniu), to niewłaściwe byłoby przyznawanie zwolnienia od kosztów już obecnie.
Oczywiście, jeżeli sytuacja skarżącego w przyszłości nie ulegnie poprawie, a zaktualizuje się w stosunku do niego potrzeba uiszczenia dalszych kosztów sądowych, będzie mógł się on ubiegać o zwolnienie od tych kosztów.
Zaznaczyć przy tym wypada, iż Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska Sądu I instancji wskazującego na powinność skarżącego czynienia obecnie starań w celu zabezpieczenia środków na poniesienie ewentualnych, dalszych kosztów postępowania.
W aktualnej sytuacji skarżącego takie wskazanie należy uznać za niemożliwe do zrealizowania.
Słusznie natomiast Sąd I instancji zauważył, że jego rozstrzygnięcie całkowicie usunęło barierę finansową wymaganą dla rozpoznania konkretnej skargi.
Oznacza to zaś, że skarżący może korzystać z realizacji prawa do sądu, którego istnienie było też uzasadnieniem wprowadzenia instytucji prawa pomocy w p.p.s.a.
Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji, z mocy art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.