Uzasadnienie
I
Objętym zażaleniem postanowieniem z dnia 5 marca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił K. Ż. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, w sprawie, w której wyrokiem z dnia 15 października 2009 r. oddalono skargę K. Ż. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2009 r., w przedmiocie uchylenia decyzji i umorzenia postępowania w sprawie nadania licencji zawodowej w zakresie zarządzania nieruchomościami.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd podał, że K. Ż. wnioskiem z dnia 14 grudnia 2009 r., wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, celem wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 15 października 2009 r.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz dwójką uczących się synów. Źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie ze stosunku pracy uzyskiwane przez żonę wnioskodawcy w wysokości 1.900 zł miesięcznie. Posiadany majątek to dom o powierzchni 150 m². W uzasadnieniu wniosku skarżący podkreślił, że dochód uzyskiwany przez jego żonę przeznaczany jest na bieżące potrzeby oraz na utrzymanie domu. Wskazał ponadto, że posiada oszczędności w wysokości 20.000 zł.
Nadto w piśmie z dnia 13 lutego 2010 r. wnioskodawca oświadczył, że miesięczne koszty związane z utrzymaniem wynoszą: opłaty stałe (prąd, gaz, woda, nieczystości) około 1.000 zł, zakup żywności około 1.500 zł, opłata za naukę w szkole językowej około 300 zł. Do pisma załączony został dokument potwierdzający, że skarżący wystąpił do właściwego urzędu pracy o przyznanie statusu osoby bezrobotnej oraz wyciąg z rachunku bankowego, z którego wynika, że saldo końcowe na dzień 9 lutego 2009 r. wynosiło 7.569,88 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uzasadniając swoje rozstrzygnięcie podał, że K. Ż. nie wykazał należycie, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w sprawie. W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał co prawda, że jest osobą bezrobotną i nie osiąga żadnego dochodu oraz że jedynym źródłem utrzymania czteroosobowej rodziny jest wynagrodzenie ze stosunku pracy uzyskiwane przez żonę wnioskodawcy w wysokości około 1900 zł miesięcznie. Sąd zauważył jednak, że z nadesłanego do Sądu wyciągu z rachunku bankowego wynika, iż na dzień 9 lutego 2010 r. skarżący wraz z żoną posiadali środki pieniężne w wysokości 7.569,88 zł. Sąd uznał, że wobec powyższego nie można uznać skarżącego za osobę pozbawioną środków do życia, a do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Za istotną okoliczność Sąd uznał także, że z przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego wynika, iż w okresie od dnia 1 listopada 2009 r. do dnia 9 lutego 2010 r. na rachunek wnioskodawcy kilkakrotnie wpływały środki pieniężne w różnej wysokości z różnego rodzaju tytułów, w tym m.in. z tytułu "umowy o dzieło" - w dniu 30 grudnia 2009 r. kwota 1.643 zł, a w dniu 29 stycznia 2010 r. kwota 3.199 zł. Z analizy dokonywanych na rachunku bankowym operacji Sąd wywiódł także, że w dniu 17 listopada 2009 r. oraz w dniu 22 grudnia 2009 r. B. Ż. dokonała wpłaty własnej w wysokości odpowiednio 4.700 zł i 4.000 zł. Sąd doszedł więc do przekonania, że dochód uzyskiwany przez żonę wnioskodawcy nie jest jedynym źródłem utrzymania rodziny.
W ocenie Sądu z posiadanych środków pieniężnych wnioskodawca jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ponieść koszty postępowania w sprawie. Sytuacji skarżącego nie można bowiem utożsamiać z sytuacją osób, które pozbawione są jakiegokolwiek dochodu lub posiadają środki tak niewielkie, że z trudnością zaspokajają podstawowe potrzeby życiowe.
II
Od powyższego postanowienia K. Ż. wniósł zażalenie, w którym wniósł o zmianę tego orzeczenia lub jego uchylenie.
W uzasadnieniu zażalenia skarżący podał, że Sąd pierwszej instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na treści art. 246 § 1 pkt 1 pomijając treść art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) mówiący o prawie do przyznania pomocy osobie, która nie jest w stanie ponieść bez uszczerbku dla siebie i rodziny pełnych kosztów postępowania. Wnoszący zażalenie nie zgodził się ze stwierdzeniem Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym udzielenie prawa pomocy powinno się sprowadzać wyłącznie do wnioskodawców pozbawionych środków do życia.
Podtrzymując dotychczasowe stanowisko, że sytuacja materialna kwalifikuje K. Ż. do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, skarżący skorygował swoje żądanie wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie jako nieposiadające usprawiedliwionych podstaw.
Na wstępie rozważań odnosząc się do twierdzeń skarżącego należy podkreślić, iż instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania (art. 199 p.p.s.a.). Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Przechodząc do omawiania przesłanek tej instytucji należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie natomiast do treści art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Prawo pomocy może być więc przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 1 - 3 p.p.s.a).
Należy przede wszystkim stwierdzić, że na obecnym etapie postępowania bezskuteczna jest zmiana żądania przez skarżącego przedstawionego we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Innymi słowy, na etapie postępowania zażaleniowego modyfikowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zmianę żądania (z przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym na przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym) nie może wpływać na ocenę przez Naczelny Sąd Administracyjny prawidłowości postanowienia Sądu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny badał bowiem wniosek zgodnie z żądaniem strony zamieszczonym w formularzu, w którym skarżący wyraźnie zaznaczył, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych, jak i o ustanowienie adwokata. Naczelny Sąd Administracyjny bada zgodność z prawem orzeczeń wydanych przez wojewódzkie sądy administracyjne, zatem może jedynie analizować prawidłowość zaskarżonego postanowienia pod kątem zastosowania art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., dotyczącego przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, a nie stosować art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., gdzie mowa jest o przyznaniu prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym.
Stąd też badając zasadność wniesionego zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny miał na uwadze to, iż dla pozytywnego dla skarżącego rozstrzygnięcia istotne było spełnienie przesłanki, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Ze względu na fakt, że zażalenie K. Ż. oparte jest na podważaniu zasadności udzielenia prawa pomocy jedynie osobom pozbawionym środków do życia i nie kwestionuje prawidłowości ustaleń Sądu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy jedynie zaznaczyć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny, dysponując przedstawionymi przez podatnika dokumentami i oświadczeniami zasadnie uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przy rozpoznawaniu wniosku K. Ż. Sąd pierwszej instancji wziął pod uwagę wszystkie przedłożone przez skarżącego dane i dokonał ich oceny, wyjaśniając motywy, którymi się kierował przy podejmowaniu decyzji o nieuwzględnieniu wniosku. W szczególności Sąd zwrócił uwagę na źródła utrzymania osób pozostających w gospodarstwie domowym oraz dokonał analizy operacji bankowych na rachunku skarżącego. Stwierdził, że dokonywane obok wynagrodzenia żony ze stosunku pracy wpłaty na rachunek przedstawiony przez skarżącego świadczą o tym, że dochód uzyskiwany przez jego małżonkę nie jest jedynym źródłem utrzymania rodziny.
Naczelny Sąd Administracyjny podzielił tę ocenę Sądu pierwszej instancji, a także wziął pod uwagę wysokość wskazanych dodatkowych wpłat na konto (kwota 1.643 zł, 3.199 zł, 4.700 zł i 4.000 zł) oraz saldo ujawnione w przedstawionym wyciągu z rachunku na dzień 9 lutego 2009 r. (7.569,88 zł). Wobec powyższego uznał, że zasadnie Sąd pierwszej instancji przyjął, że sytuacja majątkowa K. Ż. nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdyż nie można uznać, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.