Uzasadnienie
Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił D. G. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] czerwca 2013 r. w przedmiocie odmowy umorzenia w części i rozłożenia na raty należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego.
Sąd I instancji wskazał, że w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca wskazała, że jest matką samotnie wychowującą dziecko, a gospodarstwo domowe prowadzi wraz z córką. Dochody D. G. z pracy wynoszą 597 zł, córka otrzymuje alimenty w wysokości 400 zł. Skarżąca wydaje miesięcznie na siebie i na córkę 670 zł, na życie pozostaje jej kwota 320 zł. Ponadto oświadczyła, że nie posiada nieruchomości, przedmiotów wartościowych ani oszczędności pieniężnych.
Zarządzeniem z dnia 25 września 2013 r. skarżącą wezwano do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia dodatkowych dokumentów pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy.
W dodatkowym oświadczeniu z dnia 8 października 2013 r. wnioskodawczyni wskazała, że zamieszkuje wraz z córką w mieszkaniu będącym własnością jej rodziców, ale nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego, dokłada się natomiast do utrzymania mieszkania w kwocie 200 zł. Ponadto opłaca swój osobisty telefon, ponosząc koszt 109 zł miesięcznie. Skarżąca ponownie wyjaśniła, że nie posiada oszczędności ani lokat. Na kupno żywności, garderoby i środków czystości wydaje całą kwotę wolną tj. ok. 160 zł. D. G. dodała, że pomaga jej matka chrzestna mieszkająca za granicą, gdyż w innym przypadku nie stać by jej było na utrzymanie siebie i dziecka. Skarżąca załączyła dwa potwierdzenia wpływu środków na konto bankowe na łączną kwotę 749,56 zł, z których jej zdaniem wynika wysokość osiągniętych dochodów – za wrzesień 2013 r. Ponadto wyjaśniła, iż córka uczęszcza do odpłatnego przedszkola, którego miesięczny koszt to ok. 280 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. po dokonaniu analizy złożonych oświadczeń oraz załączonych pism stwierdził, że skarżąca nie przedstawiła wszystkich dokumentów wskazanych w wezwaniu z dnia 25 września 2013 r., m.in. wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów potwierdzających jej wydatki mieszkaniowe. Brak ten uniemożliwił dokonanie prawidłowych ustaleń nie tylko w zakresie wysokości zgromadzonych oszczędności na rachunku bankowym wnioskodawczyni bądź też ich braku, ale również w kwestii wysokości ponoszonych przez skarżącą miesięcznych wydatków.
Sąd podkreślił fakt, że skarżąca pierwotnie zataiła dodatkowe dochody w postaci pomocy od rodziny z zagranicy, które ujawniła dopiero w odpowiedzi na dodatkowe wezwanie Sądu. Ponadto w piśmie z dnia 7 października 2013 r. wnioskodawczyni wskazała dodatkowe wydatki niewymienione wcześniej w treści formularza PPF np. opłaty za przedszkole w kwocie ponad 200 zł miesięcznie, również dokonywane w formie przelewu, zatem stosowne informacje w tym przedmiocie powinny wynikać z wyciągu z rachunku bankowego skarżącej. WSA miał na uwadze znajdujące się w aktach potwierdzenie zapłaty za przedszkole z rachunku bankowego ojca skarżącej. Z oświadczenia o majątku z dnia 18 stycznia 2013 r. Sąd wywiódł też, że skarżąca jest współwłaścicielem samochodu osobowego marki Renault Scenic (rok produkcji 2000). Znajdujące się w aktach administracyjnych zaświadczenie o wysokości uzyskiwanych dochodów z pracy, wystawione w dniu 20 grudnia 2012 r., Sąd uznał za nieaktualne i wskazał, że od tamtej pory sytuacja zawodowa skarżącej mogła ulec zmianie.
Zdaniem WSA nieprzedłożenie dokumentów wskazanych w wezwaniu uniemożliwiło dokonanie oceny możliwości ponoszenia przez D. G. kosztów sądowych. Reasumując Sąd stwierdził, że niewystarczające udokumentowanie sytuacji majątkowej skarżącej, mogło jedynie prowadzić do konstatacji, że złożony przez nią wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym nie zasługiwał na uwzględnienie.
Zażalenie na to postanowienie wniosła D. G. zaskarżając je w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przyznanie prawa pomocy zgodnie z wnioskiem. Postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że skarżąca nie przedstawiła żądanych przez Sąd dokumentów. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że skarżąca swoje możliwości płatnicze wykazała w sposób należyty dokumentami przedłożonymi do akt.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest niezasadne i w związku z tym podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Art. 252 p.p.s.a. stawia zaś wymóg, by wniosek o przyznanie prawa pomocy zawierał oświadczenie strony o stanie majątkowym i dochodach oraz dodatkowo, gdy wniosek składa osoba fizyczna dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym.
Wnioskodawca ma więc obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonujący, że strona nie dysponuje żadnymi środkami, które mogłaby przeznaczyć na pokrycie kosztów związanych z jej uczestnictwem w sprawie sądowej. W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a. strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Jest to rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy.
Należy również wziąć pod uwagę, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanego z ich udziałem w postępowaniu i dlatego należy ją stosować wyjątkowo. Konstrukcja art. 255 p.p.s.a. ma więc umacniać wyjątkowość stosowania instytucji prawa pomocy. Ma zapewnić możliwość przeprowadzenia postępowania uzupełniającego, tak by Sąd mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Nie można jednocześnie uczynić zarzutu Sądowi dokonania nieprawidłowej oceny stanu faktycznego, jeżeli strona nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku i nie podjęła współpracy z Sądem. Ostatnia uwaga jest szczególnie istotna w kontekście rozpoznawanej sprawy i zarzutu zażalenia.
Naczelny Sąd Administracyjny podzielił przyjętą przez Sąd I instancji ocenę, że twierdzenia skarżącej nie uzasadniają przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zasadnie WSA uznał, że D. G. nie przedstawiła kluczowych dokumentów do nadesłania których została skutecznie wezwana, tj. przede wszystkim wyciągu z rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy. Ten dokument w sposób oczywisty pomógłby Sądowi w stworzeniu pełnego obrazu sytuacji majątkowej skarżącej. Złożenie do akt dowodów poszczególnych przelewów takiej możliwości nie dało.
Ponadto, jeżeli skarżąca złożyła deklarację o uzyskiwanym dochodzie, to powinna przedłożyć aktualne zaświadczenie, a kwota uzyskiwanego dochodu powinna wynikać z przedłożonego wyciągu z rachunku. Również sfera wydatków pozostała w istocie nieznana Sądowi I instancji, który przy ocenie sytuacji finansowo-bytowej skarżącej nie mógł oprzeć się jedynie na jej gołosłownych lub wyrywkowo udokumentowanych deklaracjach.
Wobec powyższego należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, zgodnie z którym niewystarczające udokumentowanie sytuacji majątkowej skarżącej nie pozwalało na uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy i musiało skutkować jego oddaleniem.
Jedynie na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że stosownie do przepisu art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.