Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2016 r. o sygn. akt V SAB/Wa 13/15 na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) odmówił W. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Finansów w przedmiocie rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania.
Sąd I instancji stwierdził, że z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dołączonych do wniosku dokumentów wynika, że skarżący: 1) prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, 2) mieszka w L. w mieszkaniu socjalnym (przyznanym dla zapewnienia egzystencji nieuleczalnie chorej, niepełnosprawnej żonie wnioskodawcy) i jest zwolniony z opłat za czynsz, 3) podstawę jego utrzymania stanowi emerytura w wysokości 648 GBP, 4) wydatki wynoszą 641 GBP (w tym spłata pożyczki w wysokości 6200 GBP w miesięcznych ratach po 325 GBP, koszty postępowania sądowego w Polsce, przede wszystkim koszty korespondencji w kwotach 317 GBP i 360 zł, wydatki na energię elektryczną, gaz, wodę, ścieki w kwocie 48 GBP, opłata telefoniczna w kwocie 35 GBP, travel card w wysokości 42 GBP), 5) nie posiada żadnego majątku, 6) nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym i rzecznikiem patentowym. Wnioskodawca został wezwany na podstawie art. 255 p.p.s.a. do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów.
Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia i dokumenty, Sąd I instancji uznał, że strona nie przedstawiła wszystkich informacji, o które została wezwana oraz nie nadesłała żądanych dokumentów.
Sąd stwierdził, że wbrew twierdzeniom wnioskodawcy dopuszczalne było wezwanie strony do przedstawienia dokumentu, na podstawie którego wnioskodawca korzysta z mieszkania oraz tłumaczenia tego dokumentu na język polski. WSA zwrócił uwagę, że opisany lokal socjalny – zgodnie z wyjaśnieniami wnioskodawcy – został przyznany jego żonie, zaś obecnie wnioskodawca wskazuje, że nadal ten lokal zajmuje, prowadząc jednoosobowe gospodarstwo domowe. Z tego względu Sąd I instancji uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że w istocie jest to mieszkanie socjalne, a nie np. mieszkanie przez niego wynajmowane.
Ponadto skarżący nie udokumentował, że został zwolniony z opłaty czynszu mieszkalnego. Za niewystarczające uznał Sąd powoływanie się przez wnioskodawcę w tym zakresie na tzw. Hausing Benefit, w sytuacji, gdy strona nie podjęła nawet próby przetłumaczenia tego dokumentu na język polski.
Wątpliwości Sądu I instancji wzbudziły również oświadczenia strony co do kwoty (40 zł) jaka pozostaje po odliczeniu kosztów od uzyskiwanych dochodów. Kwota ta nie pozwalałaby na zapewnienie miesięcznego wyżywienia, a wnioskodawca nie oświadczył, że koszty związane z zakupem żywności również są pokrywane przez funkcjonującą w Wielkiej Brytanii opiekę socjalną.
Zdaniem WSA, wnioskodawca – mimo wezwania – nie przedstawił kopii dokumentu, na podstawie którego otrzymuje tygodniowo kwotę 151,20 GBP (określaną przez stronę jako "emerytura", "zasiłek dla osób o niskich dochodach") wraz z tłumaczeniem na język polski. Sąd stwierdził, że przedstawiony przez stronę dokument ewidencjonuje wprawdzie wpływ wspomnianej kwoty, przy której jednak występują zupełnie nieczytelne ciągi znaków (np. "[...]", "[...]"), nie wskazujące zrozumiałej postawy, na jakiej kwoty są wypłacane na rachunek strony. Wnioskodawca nie przedłożył również tłumaczenia na język polski składanych wyciągów z rachunku bankowego, a jedynie złożył wyjaśnienia co do części ewidencjonowanych kwot.
W konsekwencji Sąd I instancji uznał, że wnioskodawca nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Zdaniem WSA, nieudzielanie pełnej odpowiedzi na postawione pytania uniemożliwia dokonanie pełnej oceny możliwości ponoszenia przez stronę kosztów postępowania. Z tego względu Sąd uznał oświadczenie wnioskodawcy za budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie można było dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się strona. Wobec tego Sąd przyjął, że wnioskodawca nie wykazał, że w odniesieniu do niego wystąpiła ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy, określona w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Zażalenie na postanowienie Sądu I instancji złożył W. S. Wniósł o "uchylenie postanowień". W uzasadnieniu zostały zawarte stwierdzenia nieodnoszące się do argumentacji wskazanej w zaskarżonym postanowieniu WSA o odmowie przyznania prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Na wstępie Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że sprawa sądowoadministracyjna, w której został złożony przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy została wszczęta przed datą wejścia w życie nowelizacji ustawy procesowej, wprowadzonej ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), na mocy której został zmieniony m.in. art. 260 p.p.s.a. Mając na uwadze tę okoliczność oraz treść art. 2 ustawy nowelizującej, przyjąć należy, że w stosunku do wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w tej sprawie zastosowanie znajdował art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym (sprzed nowelizacji). Oznacza to, że po wniesieniu przez stronę sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego, którego sprzeciw ten dotyczył utraciło moc, zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpoznaniu przez Sąd I instancji na posiedzeniu niejawnym, a od wydanego przez ten Sąd orzeczenia stronie przysługiwało zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony.
W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.).
Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd ma obowiązek dokonania oceny – na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów – czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W przedmiotowej sprawie Sąd I instancji odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, uznając przede wszystkim, że nie było możliwe dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej strony, bowiem wnioskodawca – mimo wezwania – nie przedstawił wszystkich dokumentów obrazujących jego aktualną sytuację majątkową, zaś przedstawione dokumenty i wyjaśnienia są niejasne oraz budzą uzasadnione wątpliwości.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy, uznając w efekcie, że wnioskodawca nie wykazał w sposób należyty, iż nie ma jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów zainicjowanego przez siebie postępowania sądowego. Wprawdzie W. S. zawarł we wniosku o przyznanie prawa pomocy szereg oświadczeń dotyczących jego sytuacji majątkowej, jednakże uniemożliwił Sądowi dokonanie weryfikacji wiarygodności niektórych z tych oświadczeń. Mimo wezwania z dnia [...] stycznia 2016 r. (wystosowanego w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia [...] stycznia 2016 r. wydanego na podstawie art. 255 p.p.s.a.), wnioskodawca nie przedłożył bowiem w szczególności: 1) kopii dokumentu, na podstawie którego otrzymuje kwotę 151,20 GBP/tydzień wraz z tłumaczeniem na język polski, 2) tytułu prawnego, na podstawie którego wnioskodawca korzysta z mieszkania wraz z tłumaczeniem na język polski, 3) kopii umowy pożyczki, bądź innego dokumentu, z którego wynika, że wnioskodawca zaciągnął "zobowiązanie finansowe w kwocie 6.200 GBP" wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski, 4) innego dokumentu, z którego wynika, że strona korzysta z pomocy finansowej, pomocy socjalnej bądź innej pomocy na terytorium Anglii ze wskazaniem jej miesięcznej wysokości oraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski.
Brak nadesłania tych dokumentów uniemożliwiał zweryfikowanie oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a w konsekwencji ocenę rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Wobec tego trafnie Sąd I instancji uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Na zmianę oceny wyrażonej przez Sąd I instancji nie mogły wpłynąć argumenty podniesione w zażaleniu. Stwierdzenia zawarte w zażaleniu nie odnoszą się bowiem do wskazanych przez WSA argumentów świadczących o niewykazaniu przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.