Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 16 września 2015 r. o sygn. akt V SA/Wa 220/15, orzekając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. odmówił J. N. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Prezesa Agencji Rynku Rolnego z dnia [...] sierpnia 2014 r. w przedmiocie zmniejszenia kwoty indywidualnej dostaw.
Wyjaśniając motywy podjętego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym z [...] marca 2015 r. J. N. oświadczył, iż jest rolnikiem, znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i nie stać go na koszty sądowe ani na pełnomocnika. Wyjaśnił, że utrzymuje się z gospodarstwa rolnego o pow. 5,26 ha, jednak dochody wpływające na rachunek bankowy podlegają zajęciu komorniczemu, zamieszkuje wspólnie z matką, jest właścicielem mieszkania (60 m2) oraz zabudowań gospodarczych wraz z domem mieszkalnym (180 m2), posiada ciągnik i maszyny rolnicze. Wnioskodawca określił swoje dochody ze sprzedaży mleka oraz dopłat rolniczych na 700 zł. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 19 czerwca 2015 r. do uzupełnienia wniosku, w piśmie z 6 lipca 2015 r. J. N. dodatkowo wyjaśnił jaki posiada sprzęt rolniczy i określił jego wartość na 50 000 zł. Ponadto podał, że nie korzysta z pomocy społecznej, jego wydatki na życie wynoszą 350 zł, na energię za dwa miesiące i butlę gazową 300 zł, na leczenie ok. 100 zł, podatki itp. ok. 100 zł miesięcznie. Do pisma załączył decyzję w sprawie wymiaru podatku rolnego (52 zł).
Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd uznał, że wnioskodawca nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku, ponieważ nie wykonał dwóch wezwań do uzupełnienia wniosku [z dnia 7 kwietnia (podwójnie awizowanego) i 19 czerwca 2015 r.] i nie nadesłał wszystkich dokumentów niezbędnych dla pełnej oceny wniosku, a zatem nie wyjaśnił należycie swojej sytuacji majątkowej, co z kolei oznacza, że nie uprawdopodobnił, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
W zażaleniu złożonym do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej jako NSA) J. N. wniósł o uchylenie postanowienia Sądu z dnia 16 września 2015 r. i przyznanie wnioskowanego prawa pomocy. Do zażalenia załączył wypełniony formularz PPF obejmujący żądanie zwolnienia od kosztów sądowych.
Uzasadniając zażalenie skarżący argumentował, że opisał już i udokumentował, iż nie stać go na opłatę sądową ani na pełnomocnika. Nadmienił, że ten rok produkcyjny dla rolników jest bardzo trudny, bowiem wystąpiła ogromna susza i dochody z produkcji mleka spadły o 70%.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że od wniesionego do NSA zażalenia na postanowienie Sądu I instancji w przedmiocie prawa pomocy nie pobiera się opłaty sądowej, co wynika z art. 261 p.p.s.a., a w okolicznościach sprawy pozwala przyjąć, że załączony do zażalenia, złożony na urzędowym formularzu PPF, wniosek J. N. o zwolnienie od kosztów sądowych (opłaty sądowej od zażalenia) jako bezprzedmiotowy nie wymagał odrębnego rozstrzygnięcia Sądu.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Jak stanowi art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 – 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym.
Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową co do właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Sąd odmówił J. N. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (wniosek z [...] marca 2015 r.) przyjmując, że nie było możliwe dokonanie pełnej oceny jego sytuacji majątkowej.
Zdaniem NSA, dokonana przez Sąd ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa. Sąd trafnie uznał, że wnioskodawca nie przedstawił rzetelnie swojej sytuacji majątkowej. W związku z tym na podstawie art. 255 p.p.s.a. referendarz sądowy pismem z 7 kwietnia 2015 r. wezwał skarżącego do przedłożenia określonych dokumentów i złożenia stosownych wyjaśnień (por. wezwanie k. 33 akt sądowych, verte), którego to wezwania skarżący nie wykonał i żadnych dokumentów nie przedstawił ani wyjaśnień nie złożył. Faktycznie nie mógł tego uczynić, ponieważ przesyłka zawierająca wskazane pismo wróciła do akt sprawy z adnotacją o podwójnym awizowaniu, a zatem ze skutkiem doręczenia (k. 34 akt sądowych). Z uwagi na to, w wykonaniu zarządzenia sędziego z dnia 18.06.2015 r. Sąd pismem z 19 czerwca 2015 r. ponownie wezwał wnioskodawcę, w terminie 14 dni od dnia otrzymania tegoż pisma, do złożenia następujących dokumentów: 1/ zaświadczenia z odpowiedniego urzędu gminy, wskazującego wysokość dochodów uzyskiwanych z nieruchomości rolnej i prowadzonego gospodarstwa rolnego w latach 2013-2014, 2/ wyciągów i wykazów posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych (...), 3/ decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości oraz podatku rolnego za lata 2014-2015, 4/ dokumentów wskazujących na wysokość dochodów z gospodarstwa rolnego (...), 5/ kopii ksiąg rejestracji posiadanych zwierząt, z wyjaśnieniem, czy skarżący sprzedawał je w 2014 r. (...), 6/ dokumentów potwierdzających powadzenie wobec skarżącego egzekucji (...) oraz udzielenia bardziej szczegółowych wyjaśnień odnośnie prowadzenia działalności rolniczej i udokumentowania kosztów bieżącego utrzymania.
Do opisanego wezwania, doręczonego prawidłowo, skarżący zastosował się wybiórczo i w piśmie z 6 lipca 2015 r. udzielił zdawkowych wyjaśnień między innymi co do funkcjonowania gospodarstwa, natomiast jedynym dokumentem, który nadesłał do akt, jest kserokopia decyzji Wójta Gminy K. z dnia [...] lutego 2015 r. ustalająca zobowiązanie podatkowe w podatku rolnym za 2015 r. w łącznej kwocie 52 zł.
Stwierdzić zatem należy, że J. N. ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, nie przedstawił Sądowi wymaganych dokumentów i informacji mających znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku, więc nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Wnioskodawca wiedział jakie dokumenty i wyjaśnienia oraz w jakim celu ma złożyć, a skoro przedstawił tylko fragmentaryczne wyjaśnienia oraz jedną decyzję, w szczególności nie ujawniając wyciągów z rachunku bankowego, to nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, czego nie zmienia ogólnikowe stanowisko wyrażone w zażaleniu.
Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. NSA postanowił jak w sentencji.