Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. postanowieniem z dnia 29 czerwca 2015 r. o sygn. akt II SA/Bd 467/15, orzekając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. oddalił wniosek "M." Spółki z o.o. w B. (dalej: Spółka) o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w T. (dalej: Dyrektor) z dnia [...] marca 2015 r. w przedmiocie obciążenia kosztami badania sprawdzającego automatu do gier o niskich wygranych.
Wyjaśniając motywy podjętego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że wnioskiem z dnia 23 marca 2015 r. Spółka wystąpiła o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na powyższe postanowienie Dyrektora z dnia [...] marca 2015 r. Spółka wyjaśniła, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania przed sądem administracyjnym, wysokość kapitału zakładowego wynosi milion zł, wartość środków trwałych wg bilansu za ostatni rok obrotowy 714 761,40 zł, strata 388 260,84 zł. Stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku kształtował się następująco – w Banku [...]: 138 356,36 zł, a w Banku [...]: 988,22 zł. Do wniosku Spółka załączyła bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2013 r. oraz rachunek zysków i strat za okres od 1.01. do 31.12.2013 r.
Oceniając wniosek Sąd stwierdził, że Spółka posiada pokaźny majątek oraz prowadzi działalność w zakresie znacznie przekraczającym kwotę opłaty sądowej. W sytuacji, gdy wnioskodawczyni posiada majątek, nabywa towary i usługi o znacznej wartości, ponosi koszty zarządzenia oraz na bieżąco reguluje zobowiązania, Sąd uznał wniosek za niezasadny. Ponadto WSA wyjaśnił, że strata powstaje w wyniku nadwyżki kosztów uzyskania przychodów nad przychodem, a to skutkuje brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i automatycznie nie stanowi o braku środków finansowych. Poniesienie straty z działalności gospodarczej nie oznacza samo w sobie utraty płynności finansowej. Spółka nie wykazała również, że podjęła niezbędne działania aby pozyskać środki na pokrycie kosztów sądowych.
W zażaleniu wniesionym do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) Spółka domagała się uchylenia postanowienia Sądu z dnia 29 czerwca 2015 r. jako wydanego w wyniku błędnych ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd, w efekcie których nieprawidłowo przyjęto, że skarżąca posiada środki finansowe wystarczające do uiszczenia wpisu sądowego od skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z uwagi na to, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Ponadto strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r. o sygn. akt I GZ 1/10, publik. CBOSA).
W ocenie NSA Sąd I instancji zasadnie uznał, że Spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Spółka posiada znaczny majątek, środki pieniężne zgromadzone na rachunkach bakowych, prowadzi działalność gospodarczą i na bieżąco reguluje zobowiązania, w związku z czym Sąd nie miał podstaw do uwzględnienia wniosku i zwolnienia jej od kosztów sądowych.
Zdaniem NSA prawidłowej oceny Sądu nie podważa zażalenie. Sytuacja Spółki jest klarowna, natomiast zażalenie nie zawiera żadnej argumentacji.
Zauważyć również należy, że złożenie wniosku o prawo pomocy w sytuacji, gdy wnioskodawca zdaje sobie sprawę, iż dysponuje majątkiem znacznie przekraczającym koszty sądowe, zmierza wyłącznie do nieuzasadnionego przedłużenia postępowania.
Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. NSA postanowił jak w sentencji.