Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 2 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 79/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. oddalił wniosek I. Ż. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi I. Ż. na zarządzenie Burmistrza Miasta G. z dnia 29 stycznia 2010 r., Nr [...].
W uzasadnieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. podał, że ze złożonego przez I. Ż. wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż pozostaje on w separacji z żoną, mieszka we własnościowym lokalu o powierzchni 47 m2, jest właścicielem samochodu osobowego Fiat Marea. Wskazano, że dochody uzyskuje z emerytury (1.545, 72 zł) oraz renty socjalnej syna (504,04 zł).
W ocenie WSA w O., strona jest w stanie ponieść koszty postępowania, ponieważ zadeklarowane dochody wynoszą 2049,76 zł w stosunku miesięcznym. Zdaniem Sądu I instancji, o statusie materialnym skarżącego świadczy również fakt, że jest właścicielem samochodu osobowego Fiat Marea.
W zażaleniu na powyższe postanowienie I. Ż. nie zgodził się ze stwierdzeniem WSA w O., że jest w stanie ponieść koszty postępowania bez uszczerbku utrzymania siebie i rodziny. Przedstawił wysokość miesięcznych wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem siebie i syna. Podniósł, że ciąży na nim obowiązek alimentacyjny w wysokości 400 zł miesięcznie oraz, że zaciągnął pożyczkę w wysokości 500 zł. I. Ż. wyjaśnił również, że nie jest właścicielem samochodu osobowego, ale jego współwłaścicielem i podkreślił, że znaczna część funduszy na zakup samochodu pochodziła ze środków PFRON. Dodał, że samochód służy głównie do przewozu syna na rehabilitację.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje bądź w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; bądź też w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem z woli ustawodawcy jedynymi przesłankami warunkującymi możliwość przyznania prawa pomocy, w tym ustanowienie pełnomocnika z urzędu, jest sytuacja materialna skarżącego.
Prawo pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Brak środków finansowych nie może stanowić bariery uniemożliwiającej stronie dochodzenie swych naruszonych praw przed sądem. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Podkreślić należy, iż przez określenie "tok postępowania" należy rozumieć także postępowanie, które zostało zainicjowane przez stronę postępowania po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. Dopuszczalne jest złożenie takiego wniosku w celu wzruszenia prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie np. poprzez złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia środka odwoławczego czy też skargi o wznowienie postępowania. W takim postępowaniu strona nie powinna być pozbawiona możliwości skorzystania z profesjonalnej pomocy prawnej z urzędu, jeżeli spełnia przesłanki otrzymania takiej pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt I OZ 347/06 niepubl.).
Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu w celu wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu I instancji z dnia 18 lutego 2010 r., odrzucającego skargę I. Ż. na zarządzenie Burmistrza Miasta G. z dnia [...] stycznia 2010 r., Nr [...]. W zaskarżonym postanowieniu WSA w O. stwierdził, że strona jest w stanie ponieść koszty postępowania związane z wniesieniem skargi kasacyjnej. Zdaniem Sądu I instancji, wskazują na to zadeklarowane dochody w wysokości 2049,76 zł oraz fakt posiadania samochodu osobowego Fiat Marea.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji nie dokonał jednak wystarczająco wnikliwej analizy sytuacji materialnej I. Ż. i jego rodziny. Rozstrzygnięcie oparł wyłącznie na informacjach podanych przez stronę we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W szczególności nie ustalono jaki jest dochód na jedną osobę w rodzinie, czy kwota pozostała po odjęciu wydatków związanych z leczeniem i rehabilitacją syna byłaby w stanie zapewnić niezbędne utrzymanie, czy małżonka, z którą I.Ż. jest w separacji, partycypuje w kosztach utrzymania syna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. nie wziął także pod uwagę, że na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny.
Ponadto, mając na względzie informację zawartą w zażaleniu I. Ż., że w innej sprawie toczącej się w tym samym czasie rzeczywiście uzyskał zwolnienie od kosztów sądowych, należy stwierdzić, że Sąd I instancji nie zbadał, czy toczą się inne postępowania sądowe zainicjowane przez I. Ż. Rozpoznając ponownie wniosek Sąd I instancji powinien ustalić rzeczywisty stan majątkowy i możliwości finansowe wnioskodawcy. W tym celu powinien rozważyć wezwanie skarżącego do przedstawienia dodatkowego oświadczenia co do bieżących wydatków ponoszonych na utrzymanie jego i syna, oświadczenia w sprawie ponoszonych miesięcznie kosztów rehabilitacji i leczenia syna, a także do przedstawiania wyciągów z rachunku bankowego, rachunków za gaz, energię elektryczną oraz kosztów leczenia.
Biorąc powyższe okoliczności pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 w zw. z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.