Uzasadnienie
I
Postanowieniem z dnia 2 września 2014 r. o sygn. akt III SA/Gd 324/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), odmówił "G." Spółce z o.o. w upadłości układowej z siedzibą w [...] przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi wniesionej przez tę spółkę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] [...] marca 2014 r. (nr [...]) w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie cofnięcia rejestracji automatu do gier o niskich wygranych.
Z uzasadnienia orzeczenia Sądu pierwszej instancji wynika, że pełnomocnik skarżącej spółki (radca prawny) został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez złożenie pełnomocnictwa do działania w imieniu spółki oraz odpisu KRS, a także do uiszczenia wpisu od skargi. Wykonując to wezwanie, pełnomocnik nadesłał do Sądu pierwszej instancji kopię dowodu uiszczenia wpisu sądowego, odpis KRS, kopię postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] lutego 2014 r. o ogłoszeniu upadłości spółki oraz potwierdzenie uiszczenia opłaty za pełnomocnictwo. W wyznaczonym terminie nie nadesłano natomiast pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu spółki przed sądami administracyjnymi, co skutkowało odrzuceniem skargi przez Sąd pierwszej instancji (postanowienie z dnia 22 maja 2014 r.). W dniu 3 czerwca 2014 r. pełnomocnik spółki złożył wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi.
Wskazał, że brak załączenia pełnomocnictwa do korespondencji kierowanej do Sądu w wykonaniu zarządzenia wzywającego do uzupełnienia braków formalnych był wynikiem omyłki pracownika kancelarii (D. S.), o czym pełnomocnik dowiedział się w dniu 28 maja 2014 r. podczas wglądu w akta sprawy. W uzasadnieniu wniosku wskazano również, że wspomniana pracownica przechodziła w pierwszej połowie maja kryzys psychofizyczny, któremu przeciwdziałała terapią farmakologiczną (prowadzoną jednak bez zwolnienia lekarskiego), przy czym ubocznym skutkiem tej terapii było między innymi osłabienie koncentracji i ogólnej wydolności w pracy. Pełnomocnik podkreślił, że pracownica we wskazanym okresie wykonywała swoje codzienne obowiązki na pozór normalnie, a ponieważ nie poinformowała pracodawcy o swoich problemach zdrowotnych, to nie była przesunięta na czas niedyspozycji do wykonywania mniej wymagających zadań, ani też nie podlegała żadnemu szczególnemu nadzorowi podczas pracy, co w stwierdzonych okolicznościach sprawy byłoby zasadne.
Do wniosku załączono pełnomocnictwo do reprezentowania spółki, oświadczenie D. S. o wyłącznej winie w skierowaniu do sądu niekompletnej korespondencji z powodu przejściowej niedyspozycji psychofizycznej oraz zaświadczenie lekarskie z dnia 29 maja 2014 r., w którym wskazano, że D. S. w okresie od 5 do 20 maja 2014 r. cierpiała na migrenowe bóle głowy i przyjmowała silne leki przeciwbólowe, które mogły wpłynąć na obniżenie koncentracji i ogólną wydolność w pracy.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, pełnomocnik spółki nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków skargi. Sąd uznał, że niedyspozycja pracownicy nie miała charakteru nagłej i niespodziewanej lub poważnej choroby. W takiej sytuacji błędne wykonanie przez pracownicę powierzonej przez pełnomocnika czynności należy ocenić jako zaniedbanie, przy czym z przedłożonych dokumentów nie wynika, aby taką sytuację można było zakwalifikować jako wynik wystąpienia przeszkody, której nie można było przeciwdziałać i usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Jednocześnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że odpowiedzialny przed stroną za prowadzenie sprawy pełnomocnik ma obowiązek kontrolować sposób wykonania czynności powierzonych pracownikom.
II
"G." Spółka z o.o. w upadłości układowej (reprezentowana przez radcę prawnego) złożyła zażalenie na wspomniane postanowienie Sądu pierwszej instancji. Wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, względnie o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przywrócenie stronie terminu do uzupełnienia braku skargi poprzez złożenie brakującego pełnomocnictwa.
Zaskarżonemu postanowieniu strona wnosząca zażalenie zarzuciła naruszenie art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez odmowę przywrócenia stronie terminu do uzupełnienia braku skargi poprzez złożenie brakującego pełnomocnictwa, mimo że strona uprawdopodobniła brak swojej winy w tym uchybieniu.
W uzasadnieniu autor zażalenia przedstawił argumenty analogiczne jak we wniosku o przywrócenie terminu. Wskazał w szczególności, że pracownica nie poinformowała nikogo o swoich problemach zdrowotnych, wobec czego pełnomocnik nie był ich świadomy. Pełnomocnik zaznaczył, że gdyby miał wiedzę o leczonej farmakologicznie psychicznej słabości osoby obsługującej korespondencję, to bez wątpienia zarządziłby dodatkowy nadzór nad działaniami takiego pracownika.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 85 p.p.s.a. czynność procesowa podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Z kolei w art. 86 i następnych powołanej ustawy prawodawca przewidział możliwość przywrócenia uchybionego terminu. Określił jednocześnie przesłanki, których istnienie pozwala na przywrócenie terminu oraz przesłanki, których istnienie czyni przywrócenie terminu niedopuszczalnym.
Spośród przesłanek przywrócenia terminu Sąd pierwszej instancji zakwestionował jedynie uprawdopodobnienie w przedmiotowym wniosku okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Zdaniem Sądu, argumentacja podniesiona we wniosku o przywrócenie terminu nie stanowi uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi przez pełnomocnika, który dla dochowania należytej staranności - niezależnie od niedyspozycji pracownicy, która nie miała charakteru nagłego - powinien był wcześnie skontrolować prawidłowość wykonania czynności powierzonej tejże pracownicy.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela dokonanej przez Sąd pierwszej instancji oceny przesłanek braku winy w uchybieniu terminu.
Z treści art. 86 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. wynika, że jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Oznacza to, że przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności procesowej uzależnione jest od kryterium braku winy. Chodzi o to, że strona, która nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym musi wykazać dołożenie szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Zajęcie stanowiska odmiennego, uwzględniającego subiektywny miernik staranności, wprowadziłoby do stosunków procesowych element niepewności. Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa.
W rozpatrywanym stanie faktycznym strona korzystała z usług profesjonalnego pełnomocnika, dlatego też to jego działanie bądź zaniechanie podlega ocenie pod kątem stwierdzenia braku winy, który jest konieczną przesłanką przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej. Podkreślić przy tym należy, że w sprawach, w których stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, kryterium braku winy w uchybieniu terminu należy oceniać z uwzględnieniem podwyższonego miernika staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego (zob. m.in. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2011 r. o sygn. akt II GZ 439/10 - treść tego, jak i następnych powoływanych orzeczeń jest dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
Z treści pism procesowych i oświadczenia pani D. S. załączonego do wniosku o przywrócenie terminu wynika, że powodem nie załączenia pełnomocnictwa do pisma stanowiącego uzupełnienie braków formalnych skargi była omyłka D. S. spowodowana przyjmowanymi wówczas silnymi lekami przeciwbólowymi, których stosowanie przynosiło skutek uboczny w postaci obniżenia koncentracji. Podkreślić należy, że oświadczenia te zostały udokumentowane załączonym do wniosku o przywrócenie terminu zaświadczeniem lekarskim z dnia 29 maja 2014 r. wskazującym na stan zdrowia pacjentki (D. S.) i możliwe skutki działania leków przyjmowanych przez nią w okresie 5 - 20 maja 2014 r. Ze złożonych w sprawie oświadczeń wynika również, że pracownica nie informowała o tej niedyspozycji i terapii nikogo w miejscu pracy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, co do zasady pracownikowi, który z powodu choroby lub aktualnie przyjmowanych leków może mieć trudności z koncentracją - pracodawca (zwłaszcza będący profesjonalnym pełnomocnikiem) nie powinien powierzać wykonania czynności procesowych, których nienależyte wypełnienie może skutkować negatywnymi konsekwencjami dla mocodawcy. W sytuacji, gdy niedysponowany pracownik wykonując czynności powierzone przez pełnomocnika procesowego popełni w tym zakresie błędy, to za jego działania odpowiedzialność ponosi zasadniczo pełnomocnik.
Nie można jednak przypisać pełnomocnikowi winy za błędy procesowe powstałe wskutek działania jego pracownika, jeśli błędy miały bezpośredni związek z działaniem leków przyjmowanych przez tego pracownika, a pełnomocnik nie wiedział (i - obiektywnie patrząc - mógł nie wiedzieć) o chorobie swojego pracownika i przyjmowanych lekach. W takiej sytuacji błąd pracownika nie jest bowiem skutkiem wadliwego sposobu organizacji pracy w kancelarii (za którą odpowiada pracodawca), lecz stanowi okoliczność obiektywnie niezależną od pełnomocnika, której nie mógł on zapobiec.
Z uwagi na powyższe, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena w zakresie braku winy jako przesłanki przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi – była nieprawidłowa, a zatem zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu. Jednocześnie, mając na uwadze względy ekonomiki procesowej oraz fakt, że zgromadzone w aktach sprawy dokumenty i oświadczenia są wystarczające do oceny czy wystąpiły przesłanki przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, Naczelny Sąd Administracyjny postanowił rozpoznać złożony w tym zakresie wniosek skarżącej.
W świetle art. 86 i art. 87 p.p.s.a. warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest spełnienie łącznie następujących przesłanek: 1) złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, 2) dokonanie jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, 3) uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz 4) powstanie w wyniku uchybienia terminu ujemnych dla strony skutków procesowych.
Z akt sprawy i oświadczeń strony wynika, że każda ze wskazanych przesłanek przywrócenia terminu została spełniona. Przyczyna uchybienia terminu ustała, gdy - jak to wynika z treści wniosku o przywrócenie terminu - pełnomocnik skarżącej w dniu 28 maja 2014 r. dowiedział się podczas wglądu w akta sprawy o zaistniałej omyłce. W ustawowym terminie (3 czerwca 2014 r.) pełnomocnik skarżącej złożył wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi (poprzez złożenie pełnomocnictwa), dołączając do składanego wniosku pełnomocnictwo do występowania w sprawie. Jak wskazano wyżej, pełnomocnik uprawdopodobnił również brak winy w uchybieniu terminu. Natomiast samo uchybienie terminowi powodowało ujemne dla strony skutki procesowe, bowiem skarga, której braków formalnych nie uzupełniono w wyznaczonym terminie, podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 w związku z art. 197 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie, a następnie rozpoznał wniosek skarżącej o przywrócenie terminu i w efekcie na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. przywrócił stronie termin do uzupełnienia braku formalnego skargi poprzez złożenie pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu skarżącej przez sądami administracyjnymi.
PG