Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. postanowieniem z 7 października 2014 r. (sygn. akt II SA/Ol 711/14) odmówił E. B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z [...] czerwca 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego.
Przedstawiając stan sprawy WSA podał, że skarżąca w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy stwierdziła, między innymi, że prowadzi działalność gospodarczą od początku ubiegłego roku i osiąga z tego tytułu niewielkie dochody (w okresie od [...] do [...] 2014 r. – 1640,29 zł netto). Podniosła także, że w rozpoczęcie działalności gospodarczej włożyła wszystkie, skromne oszczędności, oczekując, że prowadzona działalność przyniesie jej spodziewane dochody, co jednak nie nastąpiło. Ponadto skarżąca dostarczyła wyciąg z kont bankowych za okres od [...] do [...] 2014 r., stanowiący równocześnie dowód uiszczenia wydatków stałych (na czynsz najmu, składkę ZUS, ratę kredytu oraz opłaty za energię elektryczną, gaz i telefon) oraz kopię umowy najmu lokalu służącemu prowadzeniu działalności gospodarczej. Oświadczyła również, że nie posiada tytułu prawnego do lokalu stanowiącego miejsce zamieszkania, gdyż zamieszkuje nieodpłatnie w lokalu stanowiącym własność matki. Ponadto wyjaśniła, że ponosi wydatki obejmujące koszty wyżywienia, środków higieny, zakupu odzieży oraz pozostałe w wysokości ok. 600 zł miesięcznie.
Sąd pierwszej instancji odmawiając przyznania prawa pomocy podniósł, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy strona wykaże, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co oznacza, iż ciężar dowodu okoliczności uzasadniających wniosek spoczywa na stronie zwracającej się o taką pomoc.
Sąd pierwszej instancji zauważył, że sytuacja finansowa skarżącej pozwalają jej na poczynienie oszczędności dla pokrycia kosztów postępowania, które aktualnie wynoszą 200 zł. Skarb Państwa zaś nie może partycypować z wnioskodawczynią w ponoszonym przez nią ryzyku prowadzenia działalności gospodarczej, de facto finansując jej koszty postępowania sądowego. Natomiast to, że skarżąca, nie uzyskuje spodziewanych zysków z działalności gospodarczej, nie może być skutecznym argumentem prawnym przemawiającym za zwolnieniem jej z kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Ponadto, zdaniem Sądu pierwszej instancji nie miało znaczenia, że na koncie skarżącej znajdowały się kwoty przekazywane przez jej brata, w myśl twierdzeń skarżącej będące efektem wzajemnych rozliczeń.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła E. B., wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. Ponownie podniosła okoliczność, że działalność gospodarcza stanowi jej jedyny dochód oraz, że w okresie od [...] 2014 r. do [...] 2014 r. jej dochód z tego tytułu wyniósł 1.640 zł netto. Ponadto podkreślił, ze kwoty przekazywane na jej konto przez brata nie mają nic wspólnego z kosztami przychodami z tytułu działalności gospodarczej. Natomiast posiadane przez nią rachunek oszczędnościowy w banku służy zarówno do celów osobistych jak i do celów prowadzonej działalności gospodarczej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. z 2012 r., 270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny.
Z treści powołanego przepisu wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy.
Przechodząc do oceny zarzutów zawartych w zażaleniu na postanowienie WSA z 7 października 2014 r. należy zauważyć, że w zakresie swoich źródeł utrzymania skarżąca w Formularzu PPF złożonym [...] lipca 2014 r. podała, że miesięcznie osiąga dochód w kwocie około 600 zł brutto. Jednocześnie w przekazanych przez nią na wezwanie Sądu wyciągach z konta bankowego wynikało, że jej rachunek zasilany był kwotami wpłacanymi przez E. B. (np. [...] czerwca 2014 r. – 4.000 zł, [...] września 2014 r. – 800 zł.).
Mając na uwadze okoliczności przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżąca dysponuje środkami na pokrycie kosztów sądowych. Z dokumentów zgromadzonych w toku postępowania wynika bowiem, że ma ona możliwość poczynienie oszczędności dla pokrycia kosztów postępowania, wynoszących jedynie 200 zł. Ponadto WSA prawidłowo wyjaśnił, że nie ma znaczenia w sprawie, że przekazywane przez brata E. B. kwoty na jej konto były efektem wzajemnych rozliczeń między nimi. Sąd nie miał bowiem podstaw, by nie wziąć pod uwagę tych kwot przy ocenie stanu majątkowego skarżącej.
Wobec powyższego należy uznać, że Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że E. B. nie spełniła kryteriów przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji