Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 4 lipca 2014 r. sygn. akt VIII SA/Wa 1063/13 odmówił I. S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji podał, że I. S. (dalej: skarżąca) wnioskiem z 18 kwietnia 2014 r. wystąpiła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych obejmujące wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł. We wniosku wskazała, że prowadzi gospodarstwo domowe z dwójką małoletnich dzieci i uzyskuje dochód z gospodarstwa rolnego (1.000,00 zł) oraz dochód z działalności gospodarczej (5.000,00 zł.) W części wniosku obejmującej majątek nieruchomy skarżąca wymieniła dom o powierzchni 220 m², mieszkanie o powierzchni 32 m² oraz nieruchomość rolną o powierzchni 6,21 ha.
Postanowieniem z dnia 4 czerwca 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Pismem z dnia 18 czerwca 2014 r. skarżąca działając przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła sprzeciw na powyższe postanowienie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. po rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz analizie danych w nim zawartych odmówił skarżącej zwolnienia z kosztów sądowych. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego: postanowienie z 11 marca 2011 r., II GZ 89/11 Sąd pierwszej zwrócił uwagę na wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy i podkreślił, że powinno być ono udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł w przypadku których konieczność ponoszenia kosztów postępowania sądowego oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu.
Zdaniem Sądu uzyskiwany przez skarżącą dochód zarówno z gospodarstwa rolnego jak i z prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej w łącznej miesięcznej kwocie 6.000,00 zł, nie uzasadnia konieczności obciążania budżetu państwa kosztami postępowania. Skarżąca nie należy do osób znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji materialnej gdyż jej potrzeby mieszkaniowe są zaspokojone i w związku z tym nie spełnia przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. dalej p.p.s.a.) warunkujących przyznanie prawa pomocy.
Ilona Skupień wniosła zażalenie, w którym zaskarżyła powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w całości domagając się jego uchylenia i przyznania prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest niezasadne.
W myśl art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zasadą jak wynika z powyższego przepisu ustawy jest ponoszenie przez strony wydatków w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z wniesieniem skargi, skargi kasacyjnej, zażalenia, skargi o wznowienie postępowania lub skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądu. Zatem strona, która wszczyna postępowanie sądowe lub decyduje się na jego kontynuację przed Naczelnym Sądem Administracyjnym winna liczyć się z tym, że będzie ponosić koszty własnego uczestnictwa na poszczególnych etapach rozpoznawania sprawy.
Wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia kosztów sądowych przewiduje art. 246 § 1 i § 2 p.p.s.a. w stosunku do osób fizycznych (§ 1) oraz osób prawnych (§ 2). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W sytuacji gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny prawo pomocy przyznawane jest w zakresie częściowym (pkt 2). Na wnioskodawcy ciąży zatem obowiązek przedstawienia stosownych dowodów aby sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy mógł dokonać rzetelnej oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej.
Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu odmówił Ilonie Skupień przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (wpis od skargi kasacyjnej). Sąd pierwszej instancji ustalił wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy podniosła, że z wykonywanej działalności rolniczej oraz działalności gospodarczej uzyskuje miesięcznie dochód w łącznej wysokości 6000 zł. Oświadczyła, że ma na utrzymaniu rodzinę z dwójką uczących się dzieci oraz ponosi znaczne wydatki z tym związane. Skarżąca jest właścicielem domu o powierzchni 220 m², mieszkania o powierzchni 32 m² oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 6,21 ha. Sąd pierwszej instancji ocenił sytuację majątkową skarżącej i ustalił, że nie spełnia ona warunków przyznania prawa pomocy w zakresie określonym we wniosku.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższa ocena jest trafna.
Jak wynika z treści oświadczeń zawartych we wniosku, skarżąca dysponuje majątkiem umożliwiającym jej uregulowanie wpisu sądowego w wysokości 100 zł w sposób nie powodujący uszczerbku dla utrzymania koniecznego zarówno samej skarżącej jak i jej rodziny. Skoro skarżąca jest osobą wykonującą działalność gospodarczą, z której uzyskuje znaczny dochód i jest w stanie zaspokoić potrzeby związane z utrzymaniem siebie i rodziny i pokrywać, jak podaje w zażaleniu, wydatki na rozwój zainteresowań dzieci, to tym bardziej brak jest jakichkolwiek przeszkód uniemożliwiających opłacenie wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Na marginesie zauważyć należy, iż skarżąca zawarła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w skardze kasacyjnej od wyroku WSA sporządzonej przez adwokata, co pozwala stwierdzić, że w momencie wnoszenia tego środka zaskarżenia była w stanie ponieść koszty związane z jej reprezentacją przed NSA przez pełnomocnika profesjonalnego.
Podobnie sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 4 czerwca 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy został wniesiony przez tego samego pełnomocnika, co z kolei pozwala przypuszczać, że skarżąca liczyła się z kosztami wynagrodzenia pełnomocnika z tym związanymi.
Mając na uwadze wymienione okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu i na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art.197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.