Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 9 marca 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 1058/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny W. odmówił R. J. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, w sprawie ze skargi R. J. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 21 sierpnia 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 896/08, oddalającym skargę R. J. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lutego 2008 r., nr [...], w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej.
W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że z informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym razem z matką oraz bratem. Skarżący wskazywał, iż uzyskuje dochody z tytułu prowadzenia, wznowionej z dniem 12 lipca 2009 r., działalności gospodarczej. Jego matka pobiera świadczenie emerytalne, w wysokości około 1000 zł brutto miesięcznie. Brat skarżącego prowadzi działalność gospodarczą, jednakże wysokość dochodu z niej uzyskiwanego nie jest skarżącemu znana.
Ponadto R. J. wskazał, iż jest właścicielem domu o powierzchni 80 m2, trzech mieszkań o powierzchni po 20 m2, działki o powierzchni około 5000 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 1,51 ha, a także posiada środki pieniężne w kwocie 200 zł oraz 500 EURO.
W związku z faktem, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, zarządzeniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 18 listopada 2009 r. skarżący został wezwany do przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego i dochodów. Spośród szeregu dokumentów, do przedłożenia których został wezwany, skarżący nadesłał jedynie niektóre z nich.
Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 1 lutego 2010 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że przedłożone dokumenty nie przedstawiają w sposób zupełny sytuacji majątkowej skarżącego i osób pozostającym z nim we wspólnym gospodarstwie domowym.
W dniu 4 marca 2010 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. sprzeciw skarżącego od powyższego postanowienia. W sprzeciwie skarżący zawarł informację, iż nie uzyskuje dochodu z tytułu najmu mieszkań. Oświadczył, iż jego wydatki, to zaległy podatek drogowy w wysokości 5100 zł od dwóch autobusów, które nie zostały dopuszczone do ruchu, 1300 zł rocznie za autobus sprawny i 200 zł za przegląd techniczny. Do sprzeciwu skarżący dołączył deklarację VAT - 7 za miesiące listopad i grudzień 2009 r. oraz styczeń i luty 2010 r., z których wynika, że w 2009 r. oraz w styczniu i lutym 2010 r. nie osiągał przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności świadczących o zasadności przyznania mu prawa pomocy. Skarżący nie nadesłał wyciągów i wykazów z posiadanych przez siebie oraz jego brata i matkę rachunków bankowych. Nie przedstawił również żadnych dokumentów świadczących o miesięcznych kosztach swojego utrzymania oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Sąd podał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania), wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Korzystanie przez stronę z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania.
R. J. pismem z dnia 30 marca 2010 r. złożył zażalenie na powyższe postanowienie podając, że Sąd I instancji niewłaściwie ustalił wysokość jego dochodu w listopadzie 2009 r., ponieważ kwota 6049,21 zł stanowiła jego przychód, a po odjęciu kosztów uzyskania przychodu w kwocie 7000 zł, poniósł stratę w kwocie 951 zł.
Skarżący wyjaśnił, że rocznie uiszcza podatek w kwocie 395,52 zł za posiadaną działkę i obecnie nie wykonuje działalności gospodarczej. W latach 1992-2000 otrzymywał dotacje za wykonywanie przewozów osób z uprawnieniami do ulg przejazdowych w kwocie około 30.000 zł rocznie. Wyjaśnił, że w związku z trudną sytuacją finansową nie korzysta z telefonu komórkowego oraz że zrezygnował z konta bankowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Tak więc podmiot wnoszący skargę do sądu administracyjnego powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom będącym w trudnej sytuacji materialnej.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w przedstawionych przez stronę dowodach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej, a zwłaszcza, gdy została do tego zobowiązana przez Sąd.
W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stąd ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W rozpoznawanej sprawie skarżący został wezwany do nadesłania szeregu dokumentów, które miały umożliwić ocenę jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. W wykonaniu tego wezwania skarżący nie przedstawił dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania.
W związku z powyższym Sądowi I instancji rozpoznającemu wniosek o przyznanie prawa pomocy nie była znana wysokość comiesięcznych obciążeń skarżącego. Skarżący nie wyjaśnił także z czego się utrzymuje skoro nie prowadzi już działalności gospodarczej. Przedstawione przez skarżącego dokumenty i oświadczenia należy uznać za niewystarczające do odtworzenia jego sytuacji majątkowej. Naczelny Sąd Administracyjny, po dokonaniu analizy całości nadesłanych danych uznał, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy podkreślić, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy.
Skarżący wskazał we wniosku, że posiada trzy mieszkania. Zarządzeniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 18 listopada 2009 r. został wezwany między innymi do złożenia oświadczenia, czy uzyskuje dochody z tych mieszkań (np. z tytułu umowy najmu), jednakże oświadczenia takiego nie złożył. Dopiero w sprzeciwie od postanowienia referendarza podał, że nie osiąga dochodu z tytułu najmu mieszkań jednakże nie wyjaśnił dlaczego mimo trudnej sytuacji finansowej nie wykorzystuje posiadanego majątku w sposób umożliwiający mu osiągnięcie dochodu na pokrycie kosztów utrzymania.
W orzecznictwie NSA przeważa pogląd, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. Posiadany majątek może bowiem przynosić potencjalne korzyści, np. jako zabezpieczenie pożyczki, czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 227/08 oraz postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r. sygn. akt FZ 454/04, dostępne na stronie: www.orzeczenia. nsa.gov.pl).
W związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez Sąd I instancji odmowa przyznania prawa pomocy nie narusza prawa.
Rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego jest kontrola zgodności z prawem orzeczeń wydanych przez wojewódzkie sądy administracyjne. Fakt, że strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez Sąd I instancji nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości. Jedynie naruszenie prawa może skutkować uchyleniem przez Naczelny Sąd Administracyjny orzeczenia Sądu I instancji.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.