Uzasadnienie
Postanowieniem z 24 września 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 1315/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił I. Spółce z o.o. w G. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Sąd I instancji powołując się na treść art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), podkreślił, że prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd przypominał, że skarżąca spółka złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, że kapitał zakładowy wynosi 6.000.000,00 zł, natomiast wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok – 448.672,96 zł. Podano również, że wysokość straty za ostatni rok obrotowy wynosi 56.585,17 zł. Skarżąca podała, że zablokowano należące do niej konta bankowe uniemożliwiając jej dysponowanie środkami finansowymi. Ponadto wszystkie środki ruchome zostały zajęte przez komorników.
Sąd I instancji stwierdził, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. W związku z powyższym rozstrzygnięcie w tym zakresie będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Zdaniem WSA, treść oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu była niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dokumentów obrazujących sytuację majątkową spółki, działający w jej imieniu prezes zarządu oświadczył, że nie przedstawi żadnych dokumentów.
W ocenie Sądu, taka postawa nie pozwala na pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku. Spółka konsekwentnie odmawia przedstawienia informacji dotyczących jej aktualnego stanu majątkowego, natomiast przedstawione przez nią dane nie dają podstaw do przyjęcia, że kwota wpisu w wysokości 100 zł przekracza jej możliwości płatnicze. WSA stwierdził, że nie jest zobowiązany do prowadzenia z urzędu dochodzeń w zakresie sytuacji majątkowej wnioskodawcy w sytuacji, gdy uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła I. Sp. z o.o., domagając się jego uchylenia i zwolnienia od uiszczenia wpisu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne, więc nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Stosownie zaś do art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny, jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona obowiązana jest złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe.
We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca stwierdziła, że zablokowano wszystkie konta bankowe uniemożliwiając pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi. Ich brak uniemożliwia wniesienie wpisu, zaś wszystkie środki ruchome zostały zajęte przez komorników. Następnie została wezwana do przedłożenia dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową, jednak nie wykonała tego żądania w żadnym zakresie. Wobec braku po stronie skarżącej dbałości o swoje interesy w toczącym się postępowaniu sądowoadministracyjnym i braku właściwej reakcji na wezwanie Sądu I instancji, ocena realnego stanu majątkowego oraz zdolności płatniczych skarżącej spółki była niemożliwa, a w konsekwencji prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, nie zostało stronie przyznane. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie Sądu I instancji jest prawidłowe.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.