Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2016 r., sygn. akt VI SA/Wa 121/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił R. P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na postanowienie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] października 2014 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania.
Sąd I instancji wskazał, że R. P. złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest osobą samotną i bezdomną, nie posiada środków na życie i leczenie, jest zadłużony i został wpisany przez Sąd do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. Wskazał, że nastąpił u niego ciężki rozstrój zdrowia, co wyklucza możliwość podjęcia pracy w związku z czym nie uzyskuje dochodów.
Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, zarządzeniem referendarza sądowego, skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni poprzez:
- wskazanie źródeł utrzymania, w szczególności oświadczenie czy skarżący korzysta z jakichkolwiek form pomocy społecznej bądź pomocy materialnej innych osób (jeżeli tak, to należy przedstawić kopie decyzji o przyznaniu zasiłków lub podać przez kogo i w jakim zakresie skarżący jest utrzymywany, tj. kto zapewnia mu żywność, mieszkanie, odzież),
- oświadczenie, czy skarżący jest zarejestrowany w ewidencji osób bezrobotnych (jeśli tak, to należało przedłożyć stosowne zaświadczenie z właściwego powiatowego urzędu pracy),
- oświadczenie, czy skarżący posiada rachunki bankowe (w tym lokaty i konta dewizowe) - jeżeli tak, to zobowiązano go do nadesłania wyciągów z tych rachunków z okresu ostatnich trzech miesięcy, obejmujących wszystkie transakcje dokonane w ww. okresie, a jeżeli skarżący nie posiada rachunków bankowych, zobowiązano go do złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie,
- złożenie dokumentów potwierdzających wskazany przez skarżącego w rubryce 5 formularza PPF wpis do Krajowego Rejestru Dłużników Niewypłacalnych.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie Sądu, skarżący poinformował, że sprawy o pomoc społeczną są w toku i nie zostały jeszcze wydane żadne decyzje. Aktualnie skarżący pozostaje na utrzymaniu krewnego M. P., u którego jest zadłużony na kwotę ponad 200.000 zł. Skarżący wskazał też, że odmówiono mu zarejestrowania w ewidencji osób bezrobotnych z uwagi na trwające leczenie i brak możliwości podjęcia przez niego pracy. Podkreślił, iż nie uzyskuje żadnych dochodów i nie posiada rachunków bankowych. Odnosząc się do kwestii udokumentowania wpisu do Krajowego Rejestru Dłużników Niewypłacalnych, skarżący oświadczył, że wpis taki jest jawny, a on takich dokumentów nie przedstawi, ponieważ są one wydawane odpłatnie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uzasadniając swoje stanowisko w sprawie na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: ppsa), stwierdził, że skarżący został wezwany do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, lecz nie dopełnił tego obowiązku. Nienadesłanie wskazanych dokumentów uniemożliwiło Sądowi dokonanie rzeczywistej oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Wobec powyższego WSA uznał, że skarżący nie wykazał należycie, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie.
Zażalenie na to postanowienie wniósł R. P. W uzasadnieniu zażalenia wskazał, że nie jest w stanie ponieść żadnych opłat.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada odpłatności drogi sądowej, nie powinna jednak ona uniemożliwić realizacji prawa obywateli do sądu. Z tej przyczyny powstała instytucja zwolnienia od kosztów sądowych, której realizację stanowią przepisy dotyczące przyznania prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa, następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu I instancji, że skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa, które obligowałyby Sąd do zwolnienia R. P. z kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika.
Na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ustawowy obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie. Owo wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu różnego rodzaju dokumentów potwierdzających fakt, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd kasacyjny miał przy tym na uwadze, że Sąd I instancji, stosownie to treści art. 255 ppsa, wezwał skarżącego do przedłożenia wskazanych dokumentów, którego to wezwania skarżący jednak nie wykonał w sposób oczekiwany, gdyż żadnych dokumentów nie przedstawił.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. R. P. ograniczał się w istocie jedynie do składania oświadczeń o braku środków finansowych. Oświadczenia te nie zostały poparte żadnymi obiektywnymi, weryfikowalnymi dowodami. Subiektywne przekonanie skarżącego o zasadności jego wniosku poparte jedynie jego oświadczeniami nie mogło zaś skutkować pozytywnym rozpatrzeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ppsa postanowił jak w sentencji.