Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 13 listopada 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 1805/13 odmówił W. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zasadniczy wpływ na odmowę przyznania skarżącemu prawa pomocy miała okoliczność, że jest on właścicielem gospodarstwa rolnego, które jak wynika z przedłożonych dokumentów jest użytkowane rolniczo w stopniu wskazującym na jego rozwój. Zadłużenie z tytułu zakupu kombajnu w czerwcu tego roku, czy koszty działalności rolniczej nie mogą stanowić przeszkody do ponoszenia kosztów sądowych związanych z prowadzonymi sprawami. Ponadto, złożone przez wnioskodawcę oświadczenie – udzielone w formularzu PPF, a także w sprzeciwie od postanowienia z dnia 21 października 2013 r.– nie są wyczerpujące, a przez to nie mogą dać pełnego obrazu jego sytuacji majątkowej.
Skarżący nie wykonał należycie zarządzenia w części wezwania do złożenia wyciągów i wykazów z posiadanego rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy. Wprawdzie przyznał, że posiada dwa rachunki bankowe, jednakże przedłożył kopie wyciągu z rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym za okres od 1.01 do 31.03.2013 r. oraz za miesiąc sierpień 2013 r., co nie dokumentuje obrotów na tym rachunku we wskazanym okresie ostatnich 3 miesięcy. Tymczasem w orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące.
Brak współpracy strony skarżącej przy ustalaniu jej sytuacji finansowej (tj. niepełna odpowiedź na wezwania Sądu w sprawach na które powołuje się skarżący) uniemożliwia w chwili obecnej uznania zasadności złożonego wniosku.
Skarżący zaskarżył zażaleniem postanowienie Sądu I instancji podtrzymując swoje stanowisko o trudnej sytuacji finansowej i oświadczając, że jego gospodarstwo posiada bardzo słabe gleby V i VI klasy, nie może więc z nich osiągać dużych dochodów. Do zażalenia załączył wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw na jego uwzględnienie.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i we wskazanych przez stronę dowodach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej.
W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.).
Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia uznał, że wskazane przez skarżącego okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie są dla Sądu wiarygodne i wskazując na te okoliczności Sąd wykazał, dlaczego takiej wiarygodności przedstawionym faktom odmówił. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę dokonaną przez Sąd I instancji.
Przedstawione przez skarżącego informacje należy uznać za niewystarczające do odtworzenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Naczelny Sąd Administracyjny, po dokonaniu analizy całości nadesłanych danych uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy podkreślić, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Ponadto skarżący przy wnoszeniu skargi do sądu uiścił już wpis sądowy w wysokości 100 zł, co świadczy o tym, że mógł on ponieść taki wydatek bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania.
Odnosząc się zaś do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, należało również go oddalić z uwagi na fakt, że na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego (przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie) brak przymusu adwokacko-radcowskiego, a skarżący jest w stanie samodzielnie dochodzić swoich praw, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi do Sądu I instancji, jak również składanie odpowiednich pism w postępowaniu zażaleniowym dotyczącym przyznania prawa pomocy.
W związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez Sąd I instancji odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.