Uzasadnienie
WSA w Warszawie postanowieniem z dnia 9 stycznia 2006 r., sygn. akt III SAB/Wa 64/04 odmówił I. P. i W. P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym z uwagi na to, że okoliczności wskazane w załączonych do wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczeniach i dokumentach nie uzasadniały przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Sąd I instancji wyjaśnił wnioskującym, że na etapie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy nie rozstrzyga się merytorycznie o zasadności skargi i dokonał oceny sytuacji materialnej wnioskodawców stwierdzając, iż posiadają oni mieszkanie, budynki gospodarcze i prawie 5 ha nieruchomości rolnej. Ponadto, mają stałe źródło dochodów z otrzymywanej emerytury, które - w ocenie Sądu I instancji - wystarcza do zaspokojenia zarówno podstawowych potrzeb życiowych, jak też uiszczenia wpisu od ewentualnych pism procesowych (skarga kasacyjna, zażalenie) - jeżeli zostaną one skutecznie wniesione, a także podjęcia rozmów z pełnomocnikiem w celu sporządzenia przez niego skargi kasacyjnej.
Sąd I instancji podkreślił, że wnioskodawcy uzyskują także dodatkowe przychody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, co wynika ze złożonych zeznań podatkowych. Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie wnioskodawcom prawa pomocy, również w zakresie częściowym. Nie można bowiem twierdzić, że ustawodawca określając stawki wpisu, czy kwoty kosztów sądowych zakładał zastosowanie przez Sąd instytucji wyjątkowej, jaką jest instytucja prawa pomocy, w stosunku do osób posiadających stałe źródło dochodu i to w sprawach, w których powinny one - ewentualnie - uiścić najniższą kwotę wpisu.
I. P., W. P., J. F. – M. i M. M. – wspólnicy [...] s.c. złożyli do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie –uzupełnione na wezwanie WSA w Warszawie pismem, które wpłynęło do tego Sądu w dniu 6 marca 2006 r. Skarżący zaskarżyli powyższe postanowienie domagając się "przyznania pomocy prawnej w postaci kompetentnego adwokata" oraz "szybkiego wydania wyroku".
W uzasadnieniu zażalenia skarżący podnieśli, że nie mają środków na opłacenie adwokata, gdyż żyją poniżej minimum socjalnego. Stoją przy tym na stanowisku, że nie muszą płacić za błędy i zaniedbania funkcjonariuszy publicznych. Ponadto skarżący przytoczyli argumentację na poparcie złożonej do WSA w Warszawie skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że Sąd udzieli wnioskującemu prawa pomocy w sytuacji, w której udowodni on brak środków na poniesienie jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sytuacja materialna wnioskodawcy oceniana w odniesieniu do konkretnego postępowania sądowoadministracyjnego stanowi jedyną podstawę przy orzekaniu o udzieleniu prawa pomocy. Rozstrzygnięcie przez Sąd o przyznaniu prawa pomocy z przyczyn innych niż sytuacja materialna wnioskodawcy byłoby bowiem rozstrzygnięciem dokonanym z podstaw niedopuszczalnych i nie znajdujących uzasadnienia w ustawie (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 r., sygn. akt II OZ 118/05, niepubl.).
Prawidłowo zatem, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji ocenił jedynie sytuację materialną wnioskujących o przyznanie prawa pomocy, nie odnosząc się jednocześnie do argumentacji mającej służyć poparciu ich stanowiska co do zasadności wniesionej skargi. Również w zażaleniu na postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy złożonym do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący przedstawili swoją ocenę stanu sprawy i uzasadnienie ich stanowiska w sprawie skargi do WSA. Poza wnioskiem o "przyznanie pomocy prawnej w postaci kompetentnego adwokata" i stwierdzeniem, że "niniejsze zażalenie nie będzie sporządzone przez prawnika gdyż nie mają na to środków", skarżący nie uzasadnili zażalenia. Nie wskazali na czym, ich zdaniem, polega błędna ocena ich sytuacji materialnej dokonana przez WSA w Warszawie w zaskarżonym postanowieniu.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA słusznie odmówił wnioskującym przyznania prawa pomocy i stanowisko w tym zakresie szczegółowo uzasadnił. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji dokonał bowiem analizy sytuacji majątkowej wnioskujących wskazując, że uzyskująją oni przychody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, a przede wszystkim stałe źródło dochodów w postaci otrzymywanej emerytury, które wystarczy do zaspokojenia zarówno podstawowych potrzeb życiowych, jak też uiszczenia najniższej kwoty wpisu od ewentualnych pism procesowych oraz na ich sporządzenie przez pełnomocnika. Rozstrzygnięcie Sądu I instancji należy uznać za prawidłowe również z uwagi na pogląd ugruntowany w orzecznictwie sądowym, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy. Stanowi ona formę dofinansowania z budżetu państwa, jaka może być stosowana jedynie w przypadku osób, które pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone. Należy zatem stwierdzić, że wnioskujący nie wykazali, iż nie mają możliwości sfinansować swojego udziału w niniejszym postępowaniu poprzez zapłatę najniższej kwoty wpisu i opłacenie pełnomocnika.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.