Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 18 października 2017 r., sygn. akt III SA/Po 742/17, odmówił K. N. przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] lipca 2017 r. w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry.
Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:
Wymienioną na wstępie decyzję w dniu [...] lipca 2017 r. doręczono radcy prawnemu D. S., który od 9 sierpnia 2016 r. do 10 sierpnia 2017 r. (dzień wpłynięcia do organu zawiadomienia o wypowiedzeniu pełnomocnictwa) był pełnomocnikiem skarżącego.
W dniu 8 września 2017 r. nowy pełnomocnik skarżącego – radca prawny K. M. – złożył skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 21 lipca 2017 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Wskazał, że w związku z wypowiedzeniem pełnomocnictwa radcy prawnemu D. S. oraz przekazywaniem dokumentów nowemu pełnomocnikowi nastąpił błąd pracownika kancelarii, polegający na niepoinformowaniu nowego pełnomocnika o dacie doręczenia zaskarżonej decyzji. Pracownik ten od 23 do 31 sierpnia 2017 r. przebywał na urlopie i pełnomocnik skarżącego dopiero 1 września 2017 r. dowiedział się o dacie doręczenia ww. decyzji.
Zdaniem WSA, skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do złożenia skargi w niniejszej sprawie. Sąd I instancji podkreślił, że ustanawiając pełnomocnika w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, strona ponosi skutki wynikające z ewentualnego błędu pełnomocnika – szczególnie wtedy, gdy jest to pełnomocnik profesjonalny. Doręczenie decyzji pełnomocnikowi ma skutek w stosunku do strony. W tej sprawie doręczenie ówczesnemu pełnomocnikowi nastąpiło w dniu 28 lipca 2017 r. Z akt sprawy wynika, że pracownik kancelarii nowego pełnomocnika w dniu 18 sierpnia 2017 r. otrzymał informację o wysłaniu do tejże kancelarii dokumentów związanych ze sprawą skarżącego. Pracownik ten nie ustalił, kiedy upływa termin do wniesienia skargi i udał się na urlop (23-31 sierpnia). W tym czasie (tj. 28 sierpnia 2017 r.) upłynął termin do wniesienia skargi.
W ocenie WSA, nie sposób w tej sytuacji uznać braku winy pełnomocnika w uchybieniu terminu. Profesjonalny pełnomocnik powinien bowiem w taki sposób zorganizować pracę kancelarii, by w sytuacji nieobecności z powodu urlopu jednego pracownika, zastąpił go inny, który mógłby dokonać wstępnej analizy nadesłanych dokumentów i poinformować pełnomocnika o stanie sprawy.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, działający przez radcę prawnego K. M., wnosząc uchylenie tego orzeczenia w całości i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 86 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) poprzez nieuprawnione przyjęcie, że pełnomocnik strony nie uprawdopodobnił braku winy w związku z wniesieniem w dniu 7 września 2017 r. skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 21 lipca 2017 r., podczas gdy uchybienie w czynnościach pełnomocnika było konsekwencją błędu pracownika zatrudnionego w kancelarii, co uzasadniało wniosek strony o przywrócenie terminu do złożenia skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywrócenie terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Przepis ten stanowił podstawę orzekania przez Sąd I instancji, który – nie stwierdziwszy braku winy pełnomocnika skarżącego w uchybieniu terminu do wniesienia skargi – odmówił stronie przywrócenia terminu do dokonania tej czynności.
Pełnomocnik skarżącego w zażaleniu na powyższe postanowienie zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 86 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, na postanowienie o przywróceniu terminu albo o odmowie jego przywrócenia przysługuje zażalenie. Zarzut ten nie mógł okazać się zasadny, albowiem to nie sąd jest adresatem normy prawnej zakodowanej w tym przepisie. Skoro więc Sąd nie orzekał na jego podstawie, to także nie mogło dojść do jego naruszenia w sprawie. Z treści zażalenia wynika, że skarżący upatruje naruszenia prawa przez WSA w ocenie zaistnienia przesłanki braku winy w uchybieniu terminu, o której mowa w art. 86 § 1 p.p.s.a.
W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 194 § 3 p.p.s.a., zażalenie powinno czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać wskazanie zaskarżonego postanowienia i wniosek o jego zmianę lub uchylenie, jak również zwięzłe uzasadnienie zażalenia. Nie jest zatem wymagane – jak w przypadku skargi kasacyjnej – wskazanie przepisów prawa, które, zdaniem skarżącego, zostały naruszone przez Sąd I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany granicami zażalenia, zatem pomimo błędnego wskazania w tym środku odwoławczym podstaw zaskarżenia jest możliwa kontrola legalności zaskarżonego postanowienia.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie można Sądowi I instancji, który odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi, zarzucić naruszenia art. 86 § 1 p.p.s.a., skoro pełnomocnik skarżącego we wniosku o przywrócenie terminu, jak i w zażaleniu nie wskazał takich okoliczności, które uprawdopodobniałyby brak winy w niedochowaniu terminu do dokonania tej czynności. Brak winy w uchybieniu terminu winien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 270, uw. 5; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod redakcją R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C. H. Beck 2015, s. 462, nb 4).
Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar) czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (postanowienie NSA z 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10, CBOSA).
W orzecznictwie podnosi się, że w sprawach, w których stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, kryterium braku winy w uchybieniu terminu należy oceniać z uwzględnieniem podwyższonego miernika staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego. Tym bardziej, że skutki prawne działań i zaniechań pełnomocnika obciążają reprezentowaną przez niego stronę postępowania. Zaniedbania osób, którymi wielokrotnie posługuje się pełnomocnik, nie mogą być zaś uznane za brak winy w uchybieniu terminowi, bowiem to pełnomocnik ponosi wówczas ryzyko działań takich osób trzecich (por. postanowienie NSA z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt I GZ 479/14).
W świetle powyższych wywodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że za okoliczność świadczącą o braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi nie można uznać – tak jak to czyni działający w imieniu skarżącego profesjonalny pełnomocnik – zaniedbania pracownika kancelarii, który nie dopilnował kwestii ustalenia daty doręczenia decyzji poprzedniemu pełnomocnikowi skarżącego, a następnie udał się na urlop, nie przekazawszy stosownych informacji o stanie sprawy zastępującemu go pracownikowi. Podkreślić należy, że jeżeli pełnomocnik posługuje się inną osobą do wykonania zleconych mu zadań, to uchybienia dokonane przez tę osobę powinny być traktowane jako uchybienia samego pełnomocnika, a więc i strony postępowania.
Tym samym zaniedbanie pracownika kancelarii prowadzonej przez pełnomocnika skarżącego należy rozumieć ja uchybienie samego pełnomocnika, wobec tego nie zostało uprawdopodobnione w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, że przekroczono termin do wniesienia skargi bez winy pełnomocnika, a więc i samej strony.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.