Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 19 maja 2005 r. sygn. akt III SAB/Lu 7/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w sprawie ze skargi J. G. na bezczynność Gminy Lublin w przedmiocie cofnięcia zgody na prowadzenie działalności gospodarczej na terenie składowiska w R. - odrzucił wniosek skarżącego z dnia 5 maja 2005 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Jak Sąd I instancji podał w uzasadnieniu orzeczenia, wniosek o przyznanie prawa pomocy z dnia 5 maja 2005 r. był trzecim wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Każdorazowo wojewódzki sąd administracyjny odmawiał stronie przyznania prawa pomocy, zaś Naczelny Sąd Administracyjny oddalał zażalenia na zapadłe rozstrzygnięcia.
Sąd uznał, że odniesienie art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), dalej p.p.s.a., do postępowania o przyznanie prawa pomocy oznacza, że istnienie prawomocnego orzeczenia wydanego na skutek wniosku o przyznanie prawa pomocy wyklucza rozpoznanie następnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonego w tym samym postępowaniu sądowoadministracyjnym, przez tę samą stronę, w tym samym zakresie i opierającego się na takich samych podstawach faktycznych. W wyniku oddalenia zażalenia na postanowienie w sprawie drugiego z wniosków i uprawomocnienia się tego postanowienia ocena sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej skarżącego przedstawionej w spornym wniosku, a zawarta w orzeczeniu, stała się wiążąca dla strony i dla sądu. Skoro zatem okoliczności przedstawione w trzecim z kolei wniosku nie różniły się od opisanych we wniosku go poprzedzającym, należało uznać, że istniało prawomocne orzeczenie sądu co do złożonego wniosku i ponowne orzekanie w tym samym zakresie, co do wniosku pochodzącego od tej samej strony i opartego na takich samych okolicznościach faktycznych, było niedopuszczalne.
W zażaleniu z dnia 1 czerwca 2005 r. na powyższe postanowienie skarżący stwierdził, że nietrafne jest stanowisko Sądu, jakoby skarżący mógł ponieść koszty sądowe oraz koszty pomocy prawnej. Na poparcie swojej oceny przytoczył ponownie informacje dotyczące jego sytuacji finansowej. Ponadto zarzucił Sądowi I instancji przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów przy dokonywaniu subsumcji stanu faktycznego do art. 716 k.c., pominięcie faktów dotyczących postawy skarżącego oraz organów administracji. Nie zgodził się z twierdzeniem Sądu, iż powód nie może powoływać się na normy wyrażone w art. 5 k.c., gdyż sam je naruszył. Sprzeczne ze społeczno gospodarczym przeznaczeniem prawa było za to cofnięcie przez M. jako zarządcy zgody na pozyskiwanie wyselekcjonowanych odpadów z tworzyw sztucznych z wysypiska w R., ponieważ decyzja ta została podjęta bez uzasadnionych podstaw prawnych, z naruszeniem zasad współżycia społecznego i racjonalnej gospodarki.
Skarżący podkreślił również, że prowadzona przez niego działalność była społecznie uzasadniona. Jako pierwszy w Lublinie podjął działania związane z utylizacją odpadów komunalnych, tj. tworzyw sztucznych, co sprzyjało ochronie środowiska naturalnego. Dzięki staraniom skarżącego powstawały nowe miejsca pracy, co na dodatek nie wymagało wygospodarowania środków z budżetu miasta. W związku z powyższym działania Gminy Miasta Lublin i M. były sprzeczne ze społecznym i gospodarczym przeznaczeniem prawa, ponieważ nie można zwalniać sprawcy z odpowiedzialności za szkodę na podstawie art. 5 Kodeksu cywilnego tylko dlatego, że powołuje się on na przysługujące mu prawo podmiotowe i na działanie w ramach tego prawa.
Strona skarżąca uznała także, że administrator wysypiska powinien wezwać do zaprzestania działań "sprzecznych z umową" zanim ustanowił zakaz wjazdu na wysypisko. Po otrzymaniu zgody na selektywną zbiórkę segregowanych odpadów w dzielnicy Dziesiąta skarżący poczynił nakłady na rozwój prowadzonej działalności, w tym na zakup sprzętu. Z chwilą wydania zakazu wjazdu na tren wysypiska skarżący został pozbawiony dostępu do źródła pozyskiwania odpadów, skutkiem czego musiał zlikwidować prowadzoną działalność i poniósł straty finansowe.
Skrzący podniósł wreszcie, iż nie korzystał z dotacji od władz Miasta, jak również powołał się na treść pisma Ministra Ochrony Środowiska, zgodnie z którym nie istnieją podstawy prawne zakazujące odzysku, czyli skupu i zbiórki odpadów z terenu wysypisk śmieci.
Wniósł prośbę o zastosowanie wobec władz Miasta kar adekwatnych do zawinienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje zażalenie wniesione postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, o czym stanowi art. 194 § 1 p.p.s.a. W niniejszej sprawie środek odwoławczy przysługiwał stronie na podstawie przepisu art. 260 p.p.s.a.
Jak słusznie stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ogranicza strony co do ilości wniosków o przyznanie prawa pomocy składanych w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W ocenie Sądu I instancji, powołującego się na regulacje art. 168 § 1 oraz art. 170 p.p.s.a., zasada ta doznaje jednak ograniczenia w przypadku prawomocnego rozpoznania jednego z takich wniosków. Jeśli bowiem istnieje prawomocne orzeczenie wydane na skutek wniosku o przyznanie prawa pomocy zostaje wykluczona, zdaniem WSA, możliwość dokonania rozpoznania następnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonego w tym samym postępowaniu sądowoadministracyjnym, przez tę samą stronę, w tym samym zakresie i opierającego się na takich samych podstawach faktycznych.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał powyższe wywody za chybione, ponieważ wielokrotnie podkreślano już, iż tożsamość stron, przedmiotu oraz okoliczności prawnych i faktycznych sprawy skutkuje oddaleniem ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego po prawomocnym oddaleniu poprzedniego wniosku. Sąd, przed którym toczy się sprawa, obowiązany jest dokonać merytorycznego rozpoznania tegoż wniosku (Hanna Knysiak-Molczyk w: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 649). W przypadku zaś odrzucenia wniosku, jak to uczynił Sąd I instancji w niniejszej sprawie, nie dochodzi do etapu badania wniesionego w sprawie pisma pod kątem zasadności zawartych w nim żądań.
Należało podkreślić, zdaniem Sądu, że sprawy z zakresu prawa pomocy należą do grupy zagadnień incydentalnych, tj. pozostają poza podstawowym sporem. Tymczasem pojęcie powagi rzeczy osądzonej odnosi się do kwestii stanowiącej przedmiot wszczętego postępowania.
Jak orzekł Sąd Najwyższy, w sytuacji, gdy po zapadnięciu postanowienia, którym postępowanie w sprawie nie zostało zakończone, zgłoszono ponownie wniosek dotyczący tej samej kwestii, wniosek taki podlega rozpoznaniu, a w razie niestwierdzenia zmiany okoliczności - powinien być oddalony; brak natomiast podstaw do odrzucenia wniosku ze względu na zawisłość sporu lub powagę rzeczy osądzonej stosownie do art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. (postanowienie SN z dnia 12 marca 1966 r., I CZ 9/66, OSPiKA 1967, nr 9, poz. 221). Na powyższą praktykę wskazuje także treść rozstrzygnięcia SN z dnia 4 grudnia 1996 r., w którym podkreślony został nie tylko brak związania sądu własnymi orzeczeniami wydanymi w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów, lecz również obowiązek ustosunkowania się sądu do wszelkich okoliczności sprawy, wynikających z przedstawionych w sprawie dowodów.
Sąd zwrócił uwagę na konieczność wezwania strony do uzupełnienia materiału dowodowego niezbędnego do dokonania wyczerpującej oceny spornych okoliczności, nie zanegował zaś samej treści rozstrzygnięcia, którą było oddalenie wniosku po przeprowadzeniu jego merytorycznej oceny, wskazując jedynie na uchybienia w sposobie gromadzenia dowodów (postanowienie SN z dnia 4 grudnia 1996 r., sygn. akt III RN 47/96, OSNAPU 1997, nr 13, poz. 231).
Ze względu na to, iż przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wzorowane są na stosownych regulacjach Kodeksu postępowania cywilnego (Dz.U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ze zm.) należy uznać powyższe wywody za adekwatne w niniejszej sprawie oraz uznać postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie za wydane z naruszeniem obowiązujących przepisów.
W złożonym zażaleniu strona skarżąca nie przedstawiła nowych dowodów, które mogłyby wpłynąć na zmianę stanu faktycznego sprawy, czyli uprzednio dokonane w spornym postępowaniu ustalenia odnośnie okoliczności sprawy pozostały niewzruszone. Nie było zatem podstaw do uwzględnienia przedmiotowego wniosku. Skarżący nie tylko nie wskazał nowych dowodów, lecz przeprowadził ponadto polemikę z Sądem I instancji całkowicie nieadekwatną do rzeczywistej treści wydanego przez Sąd orzeczenia. Odwoływał się do sformułowań, których WSA nie zamieścił w zaskarżonym postanowieniu, i wskazywał na pisma, znajdujące się już w aktach sprawy, a zatem znane temu Sądowi już na etapie wcześniejszego orzekania.
Z tych wszystkich względów należało zatem uchylić postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie i oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy ze względu na niezmienione okoliczności sprawy na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. m.s.