Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. postanowieniem z dnia 20 października 2014 r. o sygn. akt II SA/Ol 341/14 odmówił Syndykowi masy upadłości S. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że Syndyk masy upadłości S. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej (dalej: "Syndyk") wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, obejmujące zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł, z uwagi na brak środków finansowych na ten cel w masie upadłości Spółki. Syndyk wskazał, że Spółka znajduje się w stanie upadłości od dnia 20 września 2011 r. Koszty postępowania upadłościowego były finansowane dotychczas z dochodów z umów dzierżawy, jednakże z uwagi na brak wywiązywania się przez dzierżawcę z obowiązków wynikających z umów umowy te wygasły z końcem lutego 2014 r. Strata bilansowa Spółki na koniec 2013 r. wyniosła ona 277.624,21 zł. Syndyk dodał, iż prowadzone są intensywne działania zmierzające do sprzedaży składników masy upadłości, lecz nie przynoszą one oczekiwanych rezultatów. Wyjaśnił, iż gotówka znajdująca się na rachunkach bankowych oraz w kasie Spółki w łącznej kwocie 2.111,63 zł jest niezbędna do pokrycia kosztów postępowania upadłościowego. Z tego względu opłacenie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie uniemożliwiłoby kontynuowanie postępowania upadłościowego i w konsekwencji doprowadziłoby do umorzenia tego postępowania.
W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 1.000.000 zł, wartość środków trwałych - 4.178.877 zł (wg bilansu za ostatni rok) zaś ostatni rok obrotowy przyniósł stratę w wysokości 277.624,21 zł. Stan dwóch rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wyniósł łącznie 64,17 zł. W rubryce nr 10 Syndyk wykazał działkę zabudowaną w Gliwicach, działkę niezabudowaną w Zabrzu oraz działkę zabudowaną w Józefowie. Załączył ponadto kserokopie: wyciągów z rachunków bankowych, raportów kasowych (zgodnie, z którymi stan kasy na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wyniósł 2047,46 zł), a także sprawozdania finansowego za 2013 r., obejmującego wprowadzenie, bilans oraz rachunek zysków i strat.
Postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2014r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w O. odmówił częściowego zwolnienia Syndyka od kosztów sądowych.
Wniesiono sprzeciw od powyższego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. ponownie rozpoznał wniosek Syndyka o przyznania prawa pomocy w oparciu o materiał dowodowy załączony do wniosku i nie znajdując podstaw do jego uwzględnienia odmówił Syndykowi przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.
Sąd pierwszej instancji uznał, że Syndyk nie wykazał zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Analiza przedłożonych dokumentów prowadzi do wniosku, że zostały one przedstawione wybiórczo, dokumentując przede wszystkim księgowane rozchody. Z raportów kasowych wynika, że mimo deklarowanego braku przychodu Syndyk opłacił w sierpniu należność za obsługę prawną 2960 zł oraz za telefon 130,43 zł. Zatem w czasie złożenia niniejszego wniosku Spółka posiadała środki na uiszczenie wymaganych opłat w kwocie 100 zł. Suma ta, jak podkreślił Sąd pierwszej instancji, jest nieznaczna w porównaniu z deklarowanymi miesięcznymi kosztami postępowania upadłościowego (18.447,52 zł).
Wprawdzie według bilansu za rok 2013 firma poniosła stratę w wysokości 277.624,21 zł. jednakże powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Sąd zaznaczył, że na dzień 31 grudnia 2013 r., że Syndyk dysponował aktywami obrotowymi, w tym należnościami krótkoterminowymi na kwotę 884.198,78 zł jednakże nie wyjaśniono czy są to należności wymagalne lub czy zostały już rozdysponowane. Zdaniem Sądu pierwszej instancji brak jest podstaw do przyjęcia, że wierzytelności związane z postępowaniem upadłościowym oraz wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Z art. 342 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 1112 ze zm.) wynika, że w pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości znajdują się nie tylko koszty postępowania upadłościowego, ale i m.in. należności powstałe z czynności syndyka.
Skoro zatem Syndyk wniósł skargę do WSA, to wydatki z tym związane, choć nie dotyczą samego postępowania upadłościowego, należą do pierwszej kategorii należności zaspokajanych z masy upadłości wskazanych w powołanym przepisie.
Reasumując, Sąd pierwszej instancji uznał, że Syndyk nie wykazał braku dostatecznych środków na uregulowanie kosztów postępowania - wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł.
Syndyk masy upadłości S. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej wniósł zażalenie na powyższe postanowienie zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie:
- - art. 245 § 3 p.p.s.a. poprzez niezasadną odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od opłat sądowych pomimo, że skarżący nie ma dostatecznych środków na ich poniesienie;
- - art. 255 p.p.s.a. przez jego niezastosowanie i w konsekwencji niewezwanie Syndyka do złożenia wyjaśnień lub dodatkowych dokumentów pomimo posiadania przez Sąd wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego;
- - błąd w ustaleniach faktycznych polegający na bezpodstawnym przyjęciu, że skarżący przedłożył wybiórczą dokumentację finansową upadłego oraz uregulował w sierpniu 2014 r. wynagrodzenie kancelarii, nadto nie wykazywał, że zalega z jakimikolwiek płatnościami jak również nie zostały podjęte wszelkie możliwe działania celem zdobycia funduszy na pokrycie wydatków i w konsekwencji oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne.
Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. dalej p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zaistniały przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r. o sygn. akt I GZ 1/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy podzielić stanowisko WSA w O., że nie wykazano braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. W masie upadłości Spółki znajdują się wystarczające środki finansowe na ich uiszczenie z uwagi na wysokość kwoty wpisu sądowego od skargi kasacyjnej -100 zł. Podkreślenia wymaga, że akcentowane w zażaleniu trudności w sprzedaży majątku likwidowanej Spółki, jak trafnie ocenił Sąd I instancji, nie mogą mieć decydującego znaczenia dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, gdyż w dacie złożenia wniosku Spółka posiadała na obydwu rachunkach bankowych wystarczające środki pieniężne na pokrycie kosztów sądowych. Tej oceny Sądu nie podważa wskazywany w zażaleniu argument, że na jednym rachunku bankowym likwidowanego podmiotu obecnie nie znajdują się środki wystarczające na poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Naczelny Sad Administracyjny nie jest w stanie ustalić, czy w dacie orzekania przez Sąd I instancji okoliczność taka miała miejsce, gdyż skarżąca załączyła wyciągi z rachunków bankowych obejmujących operacje do dnia 8 października 2014 r.
Ponadto zauważyć należy, iż ani akta sprawy ani zażalenie wraz z załączonymi do niego dokumentami nie wskazują na żadne obiektywne trudności po stronie Syndyka w zbywaniu majątku Spółki, co mogłoby stanowić istotną okoliczność, wymagającą analizy przez Sąd pod kątem wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy.
WSA trafnie przyjął, że koszty sądowe w postępowaniu przed sądami administracyjnymi należą do pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości, bo mimo że nie są to koszty postępowania upadłościowego, to są kosztami powstałymi wskutek czynności syndyka w myśl art. 342 ust. 1 pkt 1 p.u.n. Niewątpliwie przez czynność syndyka należy rozumieć wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Koszty związane uczestnictwem strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym są zatem kosztami, które należy zrównać z innymi wydatkami ponoszonymi przez syndyka masy upadłości na poczet prowadzonego postępowania upadłościowego W tym zakresie NSA podziela pogląd wyrażony w postanowieniu sądu kasacyjnego z dnia 6 grudnia 2012 r. o sygn. akt I FZ 431/12 (publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek ich poniesienia przez syndyka jako stronę postępowania wynika z art. 199 p.p.s.a. zaś art. 342 ust. 1 pkt 1 p.u.n. nie jest przepisem szczególnym, wyłączającym zastosowanie tej normy.
Skoro wnioskodawca mógł, jak podaje w zażaleniu, uiścić wpisy sądowe, opłaty skarbowe i pokryć wydatki udzielonych pełnomocnictw w łącznej w kwocie 2.960 zł w związku czynnościami obejmującymi masę upadłości Spółki, to tym samym był w stanie wygenerować środki na uregulowanie opłat sądowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym w tej sprawie w wysokości 100 zł.
Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.