Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 23 września 2015 r. o sygn. akt V SA/Wa 2533/15, orzekając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. odmówił M. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] marca 2015 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia.
Wyjaśniając motywy podjętego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, M. K. oświadczył, iż posiada mieszkanie (74 m2), lokale użytkowe i budynek warsztatu, a ponadto niezbędny sprzęt, urządzenia oraz środki transportowe do prowadzenia warsztatu. Skarżący wyjaśnił, że osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym to "troje młodocianych dzieci i osoba je wychowująca". Ponadto określił, że dochód z prowadzonej działalności nie wystarcza na utrzymanie. Opisane wyżej wyjaśnienia wzbudziły wątpliwości, więc zarządzeniem z dnia 17 lipca 2015 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do udzielenia dodatkowych wyjaśnień oraz przedłożenia dokumentów. Wnioskodawca nie odpowiedział na prawidłowo doręczone wezwanie.
Mając na uwadze powyższe Sąd odmówił M. K. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, stwierdzając, że skarżący nie zastosował się do wezwania o uzupełnienie oświadczeń zawartych we wniosku, które z racji braku precyzji wymagały wyjaśnień. Sąd podkreślił, że z wniosku nie wynika ile skarżący zarabia, jakie ponosi koszty utrzymania ani jakie posiada zobowiązania. Z wniosku wynika jedynie, że skarżący ma na utrzymaniu troje dzieci i że jest wobec niego prowadzone postępowanie egzekucyjne. Sąd uznał wskazane informacje za niewystarczające dla dokonania oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego, zatem wezwał go do przedstawienia dodatkowych wyjaśnień, a skoro skarżący wezwania nie wykonał, zaś w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego jednoznacznie stwierdził, że oświadczenie już złożył, to pozytywna ocena żądania wniosku nie była możliwa. WSA zaznaczył także, że nie prowadzi z urzędu dochodzenia w sprawie o przyznanie prawa pomocy w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od złożenia dokumentów.
W zażaleniu wniesionym do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) M. K. domagał się uchylenia postanowienia Sądu z dnia 23 września 2015 r. i przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący argumentował, że z dokumentów zgromadzonych w aktach wynika, iż przedmiotem sprawy jest egzekucja, co należy uznać za wystarczające oświadczenie dla przyznania prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Jak stanowi art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 – 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym.
Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową co do właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Sąd I instancji odmówił M. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przyjmując, że nie było możliwe dokonanie pełnej oceny jego sytuacji majątkowej.
Zdaniem NSA, dokonana przez Sąd ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa. Sąd trafnie uznał, że wnioskodawca nie przedstawił rzetelnie swojej sytuacji majątkowej. W związku z tym na podstawie art. 255 p.p.s.a. referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 17 lipca 2015 r. (wykonanym pismem z dnia 21 lipca 2015 r.) wezwał skarżącego do przedłożenia określonych dokumentów i złożenia stosownych wyjaśnień (por. wezwanie k. 20 akt sądowych, verte), którego to wezwania skarżący nie wykonał – nie przedstawił bowiem żadnych dokumentów ani nie złożył żadnych wyjaśnień. Nie wyjaśnił m.in. skąd czerpie środki finansowe na utrzymanie, czy prowadzi działalność gospodarczą skoro – jak oświadczył we wniosku – posiada lokale użytkowe i budynek warsztatu, czy korzysta z pomocy społecznej, jakie ponosi wydatki w skali miesiąca na utrzymanie siebie i rodziny, jak również nie złożył wyciągów z posiadanych rachunków bankowych ani dokumentów potwierdzających uzyskiwane dochody (zeznań podatkowych, zaświadczeń o wysokości dochodów).
Stwierdzić zatem należy, że M. K. ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, nie przedstawił Sądowi wymaganych dokumentów i informacji mających znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku, więc nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Wnioskodawca wiedział jakie dokumenty i wyjaśnienia oraz w jakim celu ma złożyć, a pomimo to w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20.08.2015 r. o odmowie przyznania prawa pomocy podał, że oświadczenia już złożył. Taka postawa wnioskodawcy skutkowała oczywiście zasadnym nieuwzględnieniem wniosku przez Sąd.
Odnosząc się do stanowiska przedstawionego w zażaleniu wyjaśnić należy, że w sprawie sądowoadministracyjnej zainicjowanej skargą M. K. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] marca 2015 r., którym organ stwierdził uchybienie terminu do wniesienia zażalenia, skarżący nie korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych ze względu na przedmiot sprawy. Poza tym przedmiotem sprawy nie jest – jak twierdzi skarżący – "egzekucja", tylko procesowe rozstrzygnięcie organu odnośnie uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia.
Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. NSA postanowił jak w sentencji.