Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 lutego 2010 r., sygn. akt III SA/Gd 457/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił skarżącemu – W. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na uchwałę Rady Powiatu B. z dnia [...] marca 2009 r., nr [...], w przedmiocie wyrażenia zgody na nieodpłatne nabycie akcji.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji stwierdził, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego) W. K. oświadczył, że sam prowadzi gospodarstwo domowe, nie osiąga dochodów, nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, oszczędności, przedmiotów o wartości przekraczającej 3000 euro. Ponadto, na skutek egzekucji prowadzonej przez komornika sądowego utracił gospodarstwo rolne. Wnioskodawca podał, że jest dłużnikiem banku, Agencji Nieruchomości Rolnych oraz gminy, zaś łączna wysokość zadłużenia wynosi 1050000 zł. Zarządzeniem referendarza z dnia 11 grudnia 2009 r. wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: oświadczenia, czy nadal pozostaje w związku małżeńskim; zaświadczenia z urzędu gminy o wysokości rocznych dochodów osiąganych z gospodarstwa rolnego; wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków i lokat bankowych z ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania – złożenia przez każdego z małżonków stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; oświadczenia w przedmiocie majątku małżonki; dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez wnioskodawcę lub jego małżonkę miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania wraz z dokumentami je potwierdzającymi; w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów – oświadczenia czy otrzymuje pomoc finansową, w tym także od członków rodziny; oświadczenia, czy korzysta obecnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej; oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego lub na jego małżonkę pojazdów mechanicznych; dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów; dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku wnioskodawcy.
W piśmie procesowym z dnia 6 stycznia 2010 r. W. K. wyjaśnił jedynie, że pozostaje w związku małżeńskim, a pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, na potwierdzenie czego przedstawił odpis umowy majątkowej małżeńskiej z dnia [...]. Wskazał ponadto, że nie posiada gospodarstwa rolnego, pojazdów mechanicznych, oszczędności i nie korzysta z pomocy społecznej, zaś do pisma dołączył kopie orzeczeń w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz należności sądowej. Jednocześnie uchylił się od podania stanu majątkowego małżonki.
Sąd pierwszej instancji uznał, że o przyznaniu stronie prawa pomocy nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, zaś obowiązku tego nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. Dla dokonania prawidłowej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy niezbędne są, w ocenie Sądu pierwszej instancji, informacje dotyczące stanu majątkowego jego małżonki, których wnioskodawca nie przedstawił.
Sąd stwierdził ponadto, że wnioskodawca nie wyjaśnił z czego się utrzymuje, skoro nie osiąga jakichkolwiek dochodów, ani nie posiada majątku. Doświadczenie życiowe wskazuje, że zaspokojenie codziennych potrzeb życiowych wymaga posiadania choćby najskromniejszych środków finansowych, uzyskiwanych z własnej działalności gospodarczej, stosunku pracy, czy choćby ze środków pomocy społecznej. Natomiast z oświadczenia skarżącego wynika, że jest on ich zupełnie pozbawiony, co budzi uzasadnione wątpliwości. Uchylenie się, czy też niepełne wykonanie przez wnioskodawcę obowiązków w postaci przedłożenia dokumentów żądanych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy uniemożliwiało wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących sytuacji materialnej wnioskodawcy, a to wyklucza przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył W. K., wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz przyznanie prawa pomocy. Podniósł, że nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, zaś od chwili zniesienia wspólności majątkowej każdy z małżonków działa na swój rachunek. Skarżący nie może zatem zmusić żony do pomocy w opłaceniu kosztów sądowych, zaś Sąd nie powołał żadnego przepisu, który wskazywałby na taki obowiązek żony.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie, mimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu.
Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej: p.p.s.a.) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną.
Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jeżeli podane przez stronę we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności nie zostały przez nią należycie uzasadnione lub uprawdopodobnione, to sąd (bądź referendarz sądowy) na mocy art. 255 p.p.s.a. może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania skarżącemu prawa pomocy uznając, że W. K. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wbrew twierdzeniom żalącego, oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczały do oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy. Natomiast mimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a., W. K. nie przedstawił dodatkowych dokumentów, które w sposób wystarczający potwierdzałyby jego trudną sytuację materialną i wyjaśniałyby uzasadnione wątpliwości, co do wysokości osiąganych przez żalącego dochodów. Wątpliwości te dotyczą oświadczeń złożonych przez W. K. we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w toku postępowania dotyczącego tego wniosku. Wynika z nich, że wnioskodawca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie posiadając żadnych dochodów, ani żadnego majątku.
Powyższa wątpliwość oraz brak udziału żalącego w jej wyjaśnieniu sprawiła, że niemożliwa była ocena sytuacji materialnej W. K. Jednocześnie należy zauważyć, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia Sądu pierwszej instancji zawiera uchybienie, które jednak nie miało wpływu na zgodność rozstrzygnięcia z prawem. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wadliwe było bowiem uznanie, że obowiązek wzajemnej pomocy między małżonkami, wynikający z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), może być utożsamiany z obowiązkiem pokrywania przez małżonka strony postępowania sądowego wszelkich kosztów, w tym również kosztów sądowych, w sytuacji gdy małżonkowie zawarli umowę majątkową małżeńską o rozdzielności majątkowej. Taki pogląd byłby sprzeczny z celem i naturą instytucji rozdzielności majątkowej. Mimo błędnej oceny w tym zakresie, Sąd pierwszej instancji prawidłowo jednak ocenił wniosek o przyznanie prawa pomocy, uznając, że oświadczenia zawarte w tym wniosku, a także brak nadesłania przez wnioskodawcę dokumentów określających wysokość dochodów i wydatków uniemożliwiają ocenę sytuacji materialnej W. K. Skoro wnioskodawca nie wykazał należycie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, to uzasadnione było odmówienie przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a.
PG
- - ---------------------- 5