Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 9 grudnia 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 3752/15 odmówił [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] czerwca 2015 r. w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Sąd I instancji podniósł, że skarżąca spółka nie wykazała, że spełnia - określone w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) - przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd podał, że strona w 2014 r. uzyskała przychód w wysokości [...] zł oraz poniosła koszty podatkowe w wysokości [...] zł. Wykazana strata podatkowa nie miała - w ocenie Sądu I instancji - znaczenia dla kwestii przyznania prawa pomocy, bowiem strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy o braku środków finansowych.
Sąd I instancji zauważył również, że według informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego za 2014 r. spółka utworzyła rezerwę na koszty w wysokości [...] zł. Spółka w pierwszym kwartale 2015 r. kontynuowała prowadzenie działalności gospodarczej, a z deklaracji VAT-7K za ten okres wynika, iż dokonywała transakcji handlowych (sprzedaż kształtowała się na poziomie [...] zł). Ponadto w rachunku zysków i strat sporządzonym na dzień [...] kwietnia 2015 r. spółka wykazała zysk w wysokości [...] zł, uzyskując przychody netto w kwocie [...] zł. Sąd I instancji uznał, że skarżąca - pomimo wykazywanych trudności - obraca nadal środkami wielokrotnie przewyższającymi wysokość kosztów postępowania, co wynika z przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych. Przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu przez skarżącą spółkę działalności na duża skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody. Odnosząc się do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, Sąd I instancji podkreślił, że strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika mogła była wnieść skargę na czynności egzekucyjne.
Sąd I instancji zwrócił uwagę na przedmiot działalności spółki określony w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego stwierdzając, że trudno uznać, iż aktualnie spółka nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Ponadto działalność spółki nie została zawieszona, spółka nie znajduje się w fazie upadłości czy też likwidacji. Zdaniem Sądu, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet mimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Skoro spółka osiąga przychody, to jest kwestią wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych. Sąd zaznaczył przy tym, że nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisywać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi.
Sąd I instancji wskazał, że na szczególną uwagę zasługuje fakt ponoszenia przez skarżącą znacznych kosztów z tytułu obsługi prawnej świadczonej przez kancelarie adwokackie i radcowskie. Zgodnie z nadesłanymi wyciągami z rachunku bankowego spółka poniosła następujące koszty na obsługę prawną: [...]
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła [...], zaskarżając je całości. Spółka wniosła o jego zmianę w całości, poprzez przyznanie spółce prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 245 § 1, § 3 p.p.s.a. i art. 246 § 2 p.p.s.a., poprzez ich niezastosowanie, wyrażające się odmową przyznania skarżącej spółce prawa pomocy w zakresie częściowym.
W uzasadnieniu spółka podniosła, że wbrew twierdzeniu Sądu I instancji obecna sytuacja finansowa spółki uzasadniała przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przychód uzyskiwany z prowadzonej przez spółkę działalności gospodarczej (podobnie jak i skala tej działalności) nie odzwierciedla rzeczywistej sytuacji majątkowej. Przychód jest bowiem wyłącznie kategorią bilansową i nie oddaje rzeczywistej sytuacji materialnej, a co najwyżej jest jednym z elementów obrazujących kondycję podmiotów gospodarczych. Wartości przychodów ujęte w sprawozdaniu nie oznaczają, że dany podmiot w rzeczywistości (efektywnie) uzyskał wskazaną w sprawozdaniu kwotę przychodu.
Skarżąca dodała, że jej aktualna sytuacja majątkowa wynika nie tylko i nie wyłącznie ze złożonych do akt sprawy sprawozdań finansowych, lecz również z innych, zaoferowanych przez skarżącą dokumentów, m.in. zawiadomień o zajęciach egzekucyjnych. Zdaniem spółki, nie posiada ona obecnie środków na poniesienie kosztów sądowych, lecz również - mimo podjęcia niezbędnych działań, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków - nie mogła ich wcześniej przygotować na poczet ewentualnych postępowań sądowoadministracyjnych. Spółka od dwóch lat wykazuje w swoich sprawozdaniach finansowych znaczne straty finansowe, a zatem stan ten ma charakter trwały.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej: p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od tej zasady, a korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy przeprowadzona przez Sąd I instancji została dokonana prawidłowo.
W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, co trafnie podkreślił Sąd I instancji, że wysokość przychodu skarżącej spółki za 2014 r. znacznie przewyższa wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie (na obecnym etapie postępowania sprowadzających się do obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w wysokości [...] zł). Nie ulega wątpliwości, że przychód jest jednym z czynników obrazujących kondycję finansową podmiotu gospodarczego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowa była ocena dokonana przez Sąd I instancji, który uznał, że wykazany przez skarżącą przychód za 2014 r. w wysokości [...] zł, świadczy o tym, iż aktualna kondycja finansowa spółki nie może zostać określona jako zła.
Ocenę tę potwierdzają również inne dokumenty przedłożone przez stronę, które - wbrew sugestiom spółki - również zostały wzięte pod uwagę przez Sąd I instancji przy ocenie spełnienia przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy. Z rachunku zysków i strat wynika, że w roku obrotowym 2015 r. - według stanu na dzień [...] kwietnia 2015 r. - spółka wykazała zysk netto w wysokości [...]zł, Zgodnie z nadesłanymi wyciągami z rachunku bankowego Spółka poniosła następujące koszty na obsługę prawną: [...] zł Wspomniane wpłaty świadczą o tym, że spółka dysponuje środkami finansowymi umożliwiającymi pokrycie kosztów sądowych, lecz - jak trafnie zauważył Sąd I instancji - decyduje się przeznaczać je na inne koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, np. należności z tytułu obsługi prawnej świadczonej przez kancelarią adwokacko-radcowską (w okresie luty-maj 2015 r. spółka udokumentowała przelewy z tego tytułu na łączną kwotę [...] zł).
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.