Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 8 października 2015 r. o sygn. akt V SA/Wa 2370/15 (wydanym po wniesieniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 sierpnia 2015 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił I. Spółce z o.o. z siedzibą w [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych - w sprawie ze skargi tej spółki na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] marca 2015 r. (nr [...]) w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy spółka wskazała, iż jej kapitał zakładowy wynosi 6 mln zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok obrotowy wyniosła [..] zł, natomiast wysokość straty za ostatni rok obrotowy wyniosła [...] zł. Strona oświadczyła również, że nie posiada rachunku bankowego. Stwierdziła jednocześnie, że zablokowano jej wszystkie konta bankowe, uniemożliwiając pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi, co powoduje niemożność opłacenia wpisu sądowego. Dodała, że wszystkie środki ruchome zostały zajęte przez komorników.
Sąd wskazał, że zarządzeniem z dnia 15 lipca 2015 r. spółka została wezwana do złożenia dodatkowego oświadczenia poprzez nadesłanie wskazanych dokumentów. W odpowiedzi strona stwierdziła, że wspomniane wezwanie "to fikcja, która ma uzasadniać odmowę zwolnienia", wobec czego nie nadeśle żądanych dokumentów.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, skarżąca spółka nie wykazała, że w jej przypadku wystąpiła przesłanka przyznania prawa pomocy określona w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."). Sąd stwierdził, że spółka odmawia przedstawienia informacji dotyczących aktualnego stanu majątkowego, natomiast przedstawione przez nią dane nie dają podstaw do przyjęcia, że kwota wpisu w wysokości 100 zł przekracza jej możliwości płatnicze. Sąd uznał ponadto, że nie jest zobowiązany do prowadzenia z urzędu dochodzeń w zakresie sytuacji majątkowej wnioskodawcy w sytuacji, gdy uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie.
Zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji złożyła I. Spółka z o.o. Wniosła o uchylenie tego orzeczenia i zwolnienie skarżącej z obowiązku wniesienia wpisu. Zażalenie nie zawierało żadnego uzasadnienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).
W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.).
Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, uznając przede wszystkim, że nie było możliwe dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej strony, skoro skarżąca - mimo wezwania - nie przedstawiła dokumentów obrazujących jej aktualną sytuację majątkową.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy, uznając w efekcie, że skarżąca spółka nie wykazała w sposób należyty, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wprawdzie skarżąca zawarła we wniosku o przyznanie prawa pomocy szereg oświadczeń dotyczących jej sytuacji majątkowej, jednakże uniemożliwiła Sądowi dokonanie weryfikacji wiarygodności tychże oświadczeń. Mimo wezwania z dnia 20 lipca 2015 r. (wystosowanego w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 15 lipca 2015 r., wydanego na podstawie art. 255 p.p.s.a.) skarżąca nie nadesłała bowiem żądanych dokumentów, to jest: 1) dokumentów potwierdzających prowadzone wobec spółki postępowania egzekucyjne, 2) aktualnego wykazu środków trwałych spółki, 3) wyciągów i wykazów z posiadanych przez spółkę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (a w razie zajęcia rachunku - dokument potwierdzający zajęcie lub zaświadczenie z banku potwierdzające blokadę bądź zamknięcie rachunku), 4) innych dokumentów mogących potwierdzić aktualną sytuację materialną spółki.
Brak przedstawienia wskazanych wyżej dokumentów uniemożliwiał Sądowi pierwszej instancji ocenę, czy w przypadku skarżącej wystąpiły przesłanki do przyznania prawa pomocy. To z kolei oznaczało, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.
PG