Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 10 września 2015 r. odmówił uczestnikom postępowania M.M i A.M przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sadowego od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi T.J. na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] września 2013 r. w przedmiocie oddalenia sprzeciwu w sprawie udzielenia patentu na wynalazek.
Z relacji Sądu pierwszej instancji wynika, że pismem z dnia [...] kwietnia 2014 r. T.J., wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej (dalej UP RP) z dnia [...] września 2013 r.
Sąd wyrokiem z dnia 2 grudnia 2014 r. uchylił ww. decyzję UP RP.
Powyższe orzeczenie zaskarżyli skargą kasacyjną uczestnicy postępowania: M.M. i A.M., reprezentowani przez adwokata.
Przy piśmie Sądu z [...] marca 2015 r. pełnomocnikowi uczestników postępowania przesłano odpis zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 3 marca 2015 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 500 zł w terminie 7 dni od doręczenia odpisu zarządzenia pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. W terminie do opłacenia skargi kasacyjnej pełnomocnik uczestników postępowania wniósł o przyznanie im prawa pomocy, poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia "opłaty od skargi kasacyjnej".
W dniu 11 maja 2015 r. każdy z uczestników postępowania złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. M.M. oświadczyła we wniosku, że aktualnie pozostaje na utrzymaniu męża, z którym posiada rozdzielność majątkową. Jednocześnie podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z dziećmi, tj. 22-letnią M.M. i 19-letnim N.M.. Jako jedyny dochód wskazała alimenty na rzecz dzieci w łącznej wysokości 2.000 zł. Natomiast z informacji podanych we wniosku przez A.M. wynika, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, a cały jego majątek składa się z lokalu mieszkalnego o powierzchni 56 metrów kwadratowych. Ponadto oświadczył, że prowadzi działalność gospodarczą, z której miesięczny dochód brutto oszacował na kwotę 3.000 zł.
Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte w nadesłanych przez uczestników postępowania wnioskach o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające dla oceny ich rzeczywistej sytuacji finansowej, ich pełnomocnik został wezwany do uzupełnienia ww. wniosków, poprzez złożenie stosownych wyjaśnień co do sposobu prowadzenia przez uczestników gospodarstwa domowego, kwestii zatrudnienia M.M., kondycji finansowej jej pełnoletnich dzieci oraz nadesłanie między innymi dokumentów potwierdzających wysokość osiąganych dochodów.
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. postanowieniem z dnia 15 lipca 2015 r. odmówił uczestnikom postępowania przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.
Po rozpoznaniu sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił przyznania prawa pomocy i stwierdził, że uczestnicy nie uprawdopodobnili w wystarczający sposób okoliczności świadczących o zasadności przyznania prawa pomocy w ww. zakresie bowiem informacje ujęte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie były poparte dokumentami obrazującymi ich aktualną sytuację finansową oraz sposób osiągania dochodów. Uczestnicy nie wyjaśnili też czy pozostają wraz z dziećmi we wspólnym gospodarstwie domowym i nie określili ich sytuacji finansowej, nadto nie przedłożyli dokumentów potwierdzających ponoszenie przez każdego z uczestników miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania oraz innych obciążeń.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli: M.M. i A.M. wnosząc o jego uchylenie w całości.
W uzasadnieniu podnieśli, że wykazali, iż nie posiadają żadnych wolnych środków finansowych na pokrycie opłaty od skargi kasacyjnej wniesionej w niniejszej sprawie. Ponadto zaznaczyli, iż utracili płynność finansową i nie mają możliwości zaciągnięcia nowych zobowiązań. Nie posiadają również żadnych aktywów, które mogliby spieniężyć.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest niezasadne.
Na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Skarżący zaś nie wypełni obowiązków wynikających ze spoczywającego na nich ciężaru dowodowego, jeżeli nie przedstawi dokumentów na podstawie, których dałoby się ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponują i na jakim poziomie kształtują się ich koszty utrzymania (por. J.P.Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Warszawa 2010 s. 567 – 568).
Zgodnie natomiast z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przepis ten w powiązaniu z powyższą konstatacją, iż to na skarżącym spoczywa ciężar dowodu prowadzi do wniosku, że niedopełnienie przez stronę w całości lub części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia wymaganych dokumentów, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo...., s. 594). Nałożenie na stronę powyższych obowiązków wynika z faktu, że instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od ogólnej zasady postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Na skutek przyznania stronie prawa pomocy dochodzi do obciążenia tymi kosztami budżetu państwa, a więc pośrednio wszystkich podatników.
NSA zauważa, że uczestnicy postępowania prawidłowo wezwani przez rozpoznającego wniosek referendarza sądowego do złożenia określonych dokumentów i wyjaśnień dotyczących ich stanu rodzinnego, majątkowego i dochodów, na wezwanie to nie odpowiedzieli. Żądanych dokumentów i wyjaśnień nie złożyli również na etapie rozpoznawania przez Sąd ich skargi na postanowienie referendarza sądowego odmawiającego przyznania prawa pomocy, a zatem nie wywiązali się z obowiązku wynikającego z art. 255 p.p.s.a.
Wobec powyższego WSA nie miał możliwości ustalenia, jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa uczestników postępowania.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06 niepubl.).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji trafnie ocenił powyższe okoliczności jako uzasadniające oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nieujawnienie sytuacji majątkowej przez uczestników poprzez nieprzedłożenie żądanych przez Sąd dokumentów oraz brak wyjaśnień co do sytuacji rodzinnej, a także stosunku prawnego między małżonkami nie pozwala na całościową ocenę ich rzeczywistej sytuacji materialnej w aspekcie spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Ponadto argumenty podnoszone w zażaleniu, że uczestnicy "nie posiadają żadnych wolnych środków finansowych na pokrycie opłaty od skargi kasacyjnej wniesionej w niniejszej sprawie", a także zapewnienia, że "utracili płynność finansową i nie mają możliwości zaciągnięcia nowych zobowiązań (...) Nie posiadają również żadnych aktywów, które mogliby spieniężyć" należy uznać za gołosłowne i tym samym niewiarygodne, bowiem twierdzenia te nie zostały poparte żadnymi dokumentami źródłowymi.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie skarżącej.