Uzasadnienie
Decyzją z [...] maja 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu wniosku A. F. o ponowne rozpoznanie sprawy utrzymał w mocy własną decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Jak wynika z zapisów zwrotnego potwierdzenia odbioru decyzję doręczono skarżącemu [...] czerwca 2017 r.
Skarżący pismem z [...] czerwca 2017 r. wniósł do Sądu Rejonowego w Gorzowie Wlkp. skargę od ww. decyzji ZUS.
Postanowieniem z 4 lipca 2017 r. sygn. akt IV U 165/17 Sąd Rejonowy w Gorzowie Wlkp. uznał się za niewłaściwy rzeczowo do rozpoznania sprawy i przekazał ją Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wlkp.
WSA w Gorzowie Wlkp. przesłał skargę ZUS [...] sierpnia 2017 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim postanowieniem z 25 września 2017 r., sygn. akt II SA/Go 608/17 odrzucił skargę, gdyż została ona wniesiona po terminie.
Od tego postanowienia skarżący złożył zażalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Przede wszystkim wskazać trzeba, że zgodnie z art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369; dalej: p.p.s.a.) skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie skarżącej rozstrzygnięcia w sprawie. Termin ten jest terminem ustawowym, który nie może być wydłużany, ani skracany. Zgodnie natomiast z art. 54 § 1 p.p.s.a. skargę wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi.
Jak wynika z podpisanego przez skarżącego zwrotnego potwierdzenia odbioru decyzję ZUS doręczono [...] czerwca 2017 r. Z decyzji wynika jednocześnie, że zawierała ona prawidłowe pouczenie, iż od decyzji przysługuje skarga do WSA w Gorzowie Wlkp. w terminie 30 dni oraz że skarga winna zostać wniesiona za pośrednictwem Oddziału ZUS w Gorzowie Wlkp. W ustawowym terminie jednak skarżący, zamiast do WSA (za pośrednictwem ZUS), swoją skargę zaadresował i przesłał do Sądu Rejonowego w Gorzowie Wlkp., czyli do sądu niewłaściwego. Jak trafnie stwierdził WSA w Gorzowie Wlkp., do oceny zachowania terminu do wniesienia skargi nie można w tej sytuacji przyjąć daty wniesienia skargi do Sądu Rejonowego w Gorzowie Wlkp. ani też daty przekazania skargi przez Sąd Rejonowy WSA w Gorzowie Wlkp. O tym, czy zachowano termin rozstrzyga bowiem data przekazania (nadania) skargi przez WSA w Gorzowie Wlkp. organowi za pośrednictwem którego skarga winna zostać wniesiona, czyli ZUS (por. np. post.
NSA: z 18 maja 2011 r. II OSK 802/11, z 29 sierpnia 2017 r. I OZ 1253/17, z 7 września 2017 r. II GZ 651/17 dostępne na stronie internetowej: http//:orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem za datę wniesienia skargi należy uznać 1 sierpnia 2017 r. Miało to miejsce po upływie trzydziestodniowego terminu rozpoczętego doręczeniem skarżącemu decyzji ZUS. Wobec powyższych okoliczności zaskarżone postanowienie WSA w Gorzowie Wlkp. jest prawidłowe.
Odnosząc się do argumentów zażalenia wskazać trzeba, że zgodnie z art. 175 Konstytucji RP wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne oraz sądy wojskowe. Zgodnie zaś z art. 176 ust. 2 Konstytucji RP ustrój i właściwość sądów oraz postępowanie przed sądami określają ustawy.
Sąd Najwyższy oraz sądy wojskowe są sądami szczególnego rodzaju, zajmującymi się sprawami określonymi w ustawach, które regulują ich funkcjonowanie i nie ma wątpliwości, że nie są one właściwe w sprawie. Wątpliwości dotyczą zaś właściwości sądów powszechnych i administracyjnych.
Zgodnie z art. 177 Konstytucji RP sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów. Ustawą określającą właściwość (a więc w uproszczeniu to, czym każdy sąd się zajmuje – w zakresie jakich spraw sprawuje wymiar sprawiedliwości) sądów powszechnych jest ustawa – Prawo o ustroju sądów powszechnych (tj. Dz.U. z 2016 r. poz. 2062; dalej: p.u.s.p.). Zgodnie z art. 1 p.u.s.p. sądami powszechnymi są sądy rejonowe, sądy okręgowe oraz sądy apelacyjne (§1). Sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie nienależącym do sądów administracyjnych, sądów wojskowych oraz Sądu Najwyższego (§2). Wobec takiego brzmienia przepisu należy wskazać na zakres sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez sądy administracyjne, gdyż te sprawy, którymi sądy administracyjne się zajmują, nie należą do właściwości sądów powszechnych i nie są przez nie rozpoznawane. Rozpoznanie sprawy przez sąd niewłaściwy powoduje, że wydane orzeczenie jest wadliwe, co ma niekorzystne konsekwencje przede wszystkim dla strony postępowania.
Zakres spraw, w jakich orzeka sąd administracyjny reguluje ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2016 r. poz. 1066; dalej: p.u.s.a.). Zgodnie z art. 1 § 1 p.u.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zgodnie zaś z art. 2 tej ustawy sądami administracyjnymi są Naczelny Sąd Administracyjny oraz wojewódzkie sądy administracyjne. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne, o której mowa w art. 1 § 1 p.u.s.a., uregulowana jest w art. 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem kontrola obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1).
Przenosząc te ogólne uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że w rozpoznawanej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję administracyjną o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Decyzja ta podlega kontroli sądu administracyjnego, co wynika z przytoczonych przepisów, a także m.in. z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.) – zwł. jej działu 7 oraz art. 83a). Nie zaprzecza temu sam skarżący, który kilkakrotnie wnosił skargi na decyzje ZUS do WSA w Gorzowie Wlkp., a sąd ten wydawał wyroki w tych sprawach.
Wobec tego jedyną drogą kwestionowania decyzji wydanych przez ZUS w sprawach w tym przedmiocie, w jakim inicjował je skarżący, jest sąd administracyjny. W związku z tym rozpoznanie tego rodzaju spraw nie należy do sądu powszechnego. To więc do WSA w Gorzowie Wlkp. skarżący powinien był skierować swoją skargę. Sąd Rejonowy w Gorzowie Wlkp. nie jest bowiem właściwy w sprawie. Sąd ten nie pozostawił pisma stanowiącego skargę bez rozpoznania, lecz przekazał je do sądu, który rozpoznaje skargi na decyzje ZUS w przedmiocie wskazanym przez skarżącego. Jak wskazano wyżej, procedura wnoszenia skargi do sądu administracyjnego jest pośrednia, tzn. odbywa się przy udziale (za pośrednictwem) organu administracyjnego. Dzieje się tak dlatego, by organ, otrzymując skargę do sądu, mógł rozważyć zmianę wydanej przez siebie decyzji albo ustosunkować się do skargi na piśmie (odpowiedzi na skargę) i przekazać sądowi dokumenty sprawy potrzebne do oceny prawidłowości wydanej przez organ decyzji.
Dlatego też WSA w Gorzowie Wlkp. zobowiązany był do przekazania skargi organowi, w celu umożliwienia organowi ustosunkowania się do podniesionych w skardze kasacyjnych zarzutów i ewentualnej zmiany własnej decyzji, a następnie ponownego przesłania skargi (wraz z aktami sprawy) do sądu. Skarżący nie złożył skargi w sposób właściwy – zgodny z tą procedurą, a więc sądy i organ zobowiązane były naprawić ten błąd. Z uwagi jednak na proces korygowania wadliwego wniesienia skargi przez skarżącego, skarga (z uwagi na 30-dniowy termin do jej wniesienia) została przekazana do organu po terminie do jej wniesienia i zasadnie została z tego powodu odrzucona. Nie można było też potraktować sprawy skarżącego szybciej, a jedynie nadać jej dalszy bieg według kolejności wpływu.
Odnosząc się do jeszcze innego argumentu zażalenia, że organy nie wykonują prawomocnych wyroków WSA w Gorzowie Wlkp. wskazać trzeba, iż skarga na te decyzje nie jest odpowiednim środkiem prawnym. Zgodnie z art. 154 § 1 p.p.s.a. w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Skarga ta będzie wówczas skargą na niewykonanie wyroku. Do jej rozpoznania przez WSA w Gorzowie Wlkp. konieczne jest jednak spełnienie wymogów formalnych opisanych w tym przepisie, a także wymogów formalnych pism w postępowaniu przed sądem administracyjnym, w tym wniesienia takiej skargi w terminie.
Odnośnie wniosku o przekazanie sprawy do Sądu Rejonowego w Gorzowie Wlkp. NSA nie stwierdził podstaw do takiego przekazania z tego powodu, że sprawa nie należy do właściwości sądu powszechnego, jakim jest sąd rejonowy, o czym była mowa powyżej.
W związku z zarzutem, że WSA w Gorzowie Wlkp. orzekł o odrzuceniu skargi zaocznie wskazać trzeba, że zgodnie z art. 58 § 3 p.p.s.a. odrzucenie skargi może nastąpić na posiedzeniu niejawnym. Sąd wspomniał o tym w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. WSA w Gorzowie Wlkp. był więc uprawniony do rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym (zupełnie czym innym jest wyrokowanie zaoczne). Strona ma jednak zapewnione prawo do kwestionowania orzeczenia sądu poprzez, w tym konkretnym przypadku, wniesienie zażalenia, co skarżący uczynił. Nie jest zatem pozbawiona wpływu na rozstrzygnięcie jej sprawy.
Odnosząc się do kwestii samowolnej zmiany przez sąd istoty pisma wniesionego przez skarżącego z pozwu na skargę wskazać należy, że skoro sprawa w przedmiocie wskazanym przez skarżącego w piśmie uznanym za skargę rozpoznawana jest przez sądy administracyjne (należy do ich właściwości), to zasadnie Sąd Rejonowy w Gorzowie Wlkp. uznał, że nie jest to pismo stanowiące pozew (który jest rozpoznawany przez sądy powszechne), lecz skarga (co do której orzeczenia wydają sądy administracyjne). Zgodnie z zasadą falsa demonstratio non nocet (w tym przypadku rozumiane jako: błędne wskazanie nazwy nie jest powodem negatywnych konsekwencji dla skarżącego). Dlatego sąd, pomimo niewłaściwego oznaczenia pisma przez skarżącego, prawidłowo zakwalifikował pismo jako skargę.
Końcowo należy zauważyć, że zgodnie z art. 197 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje zażalenie na posiedzeniu niejawnym. Do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej. Zgodnie zaś z art. 194 § 1 pkt 1a p.p.s.a. zażalenie do NSA przysługuje na postanowienie o odrzuceniu skargi w przypadkach, o których mowa w art. 58 § 1 pkt 2-4 p.p.s.a. (a więc m.in. na postanowienie o odrzuceniu skargi z powodu wniesienia jej po terminie). Dlatego sąd potraktował pismo skarżącego jako zażalenie, korygując jego błędne określenie jako pozew w treści pisma, a także rozpoznał je na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie zaś z art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. NSA w rozpoznawanej sprawie uznał, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, więc zostało ono oddalone.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.