Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 15 czerwca 2016 r., sygn. akt III SA/Lu 780/15 odmówił A. Z. (dalej: skarżący) zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 23 września 2015 r., sygn. akt III SA/Lu 780/15 odmawiającego przyznania prawa pomocy.
Sąd I instancji podniósł, że skarżący nie wykazał, aby w zakresie jego sytuacji materialnej (majątkowej) nastąpiła istotna zmiana. Skarżący podał w sprzeciwie między innymi, że:
- - we wniosku podano fakt stale obniżających się dochodów, a nie stałość wydatków;
- - nie wyjaśniono podstawy stwierdzenia, że gospodarstwo domowe skarżącego przy dochodach na poziomie [...] zł miesięcznie jest w stanie wyasygnować kwotę wpisu sądowego w kwocie 9 965 zł;
- - urząd skarbowy zajął wszelkie istotne wpływy pieniężne, co drastycznie obniżyło stopę życiową skarżącego;
- - pozbawiono skarżącego prawa do sprawiedliwego rozpoznania sprawy.
Okoliczności te nie potwierdzają zaistnienia zdarzeń mających uzasadniać ocenę, że sytuacja skarżącego powinna zostać zweryfikowana i wystąpiły podstawy do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sposób argumentacji skarżącego wskazywał, że polemizował on z ustaleniami zawartymi w postanowieniu z dnia 23 września 2015 r. oraz z dnia 24 maja 2016 r. Sąd I instancji wskazał, że uzyskanie przez B. Z., żonę skarżącego, wieku emerytalnego z dniem [...] marca 2016 r. i zmniejszenie kwoty dochodów rodziny skarżącego o [...] zł w skali miesiąca nie przemawiają za uwzględnieniem wniosku w zakresie prawa pomocy. Według złożonych oświadczeń, skarżący nie posiada żadnego majątku nieruchomego oraz żadnych zasobów finansowych z uwagi na poczynione wydatki inwestycyjne w firmę [...] (zamkniętą z powodu braku dotacji) i dlatego pozostaje nadal na utrzymaniu żony osiągającej dochody z umowy o pracę ([...]zł) i renty ZUS ([...]zł).
Dane na temat dochodów żony wynikają z wniosku z dnia [...] maja 2016 r. Deklaracja PIT – 37 za 2015 r., dowodzi, że łączny dochód małżonków wyniósł [...] zł. W deklaracji skarżący nie ujawnił żadnych przychodów.
A. Z. złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie w całości lub zmianę oraz uwzględnienie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego.
Skarżący zarzucił niezgodność ustaleń faktycznych ze stanem rzeczywistym w zakresie jego stanu majątkowego poprzez pominięcie faktu zmiany wysokości dochodów oraz brak uwzględnienia złożonych dokumentów. Argumentację na poparcie tych zarzutów zawarł w uzasadnieniu zażalenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Kontroli instancyjnej poddane zostało postanowienie Sądu I instancji odmawiające zmiany postanowienia w przedmiocie przyznania prawa pomocy.
Zgodnie z prawidłowo powołanym i zastosowanym przez Sąd I instancji art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., (dalej: p.p.s.a.) postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczność sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.
Stosownie do dyspozycji cytowanego przepisu zmiana takiego postanowienia może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy nastąpi zmiana okoliczności sprawy. Tymczasem skarżący we wniosku nie powołuje żadnych innych, nowych okoliczności, które mogłyby doprowadzić do zmiany postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. To, że skarżący ocenia swoją sytuację inaczej niż sąd administracyjny rozpatrujący jego wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie stanowi przesłanki do zmiany rozstrzygnięcia wydanego w tym zakresie. Instytucja przewidziana w art. 165 p.p.s.a. nie służy do ponownego rozpatrzenia argumentów strony przedstawionych w trakcie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, lecz do umożliwienia zmiany postanowień niekończących sprawę (w tym postanowień w przedmiocie przyznania prawa pomocy) w przypadku, gdy okoliczności sprawy uległy zmianie, powodując nieadekwatność poprzednio zapadłego postanowienia do zmienionej sytuacji.
W przypadku braku wskazania, że okoliczności sprawy uległy zmianie, art. 165 p.p.s.a. nie znajduje zastosowania, a zatem brak jest przesłanek do zmiany postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy.
Zaznaczenia wymaga, że wskazane wyżej prawomocne postanowienie Sądu I instancji należy do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 p.p.s.a.). Bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może jednak uchylić i zmienić takiego postanowienia. Przez zmianę okoliczności sprawy należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia (por. postanowienie NSA z dnia 8 sierpnia 2014 r., sygn. akt II OZ 746/14).
Złożenie przez stronę kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (lub ewentualnie o przyznanie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu) nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Rolą sądu jest w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (por. postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 957/14).
W przypadku gdy wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest pierwszym tego rodzaju wnioskiem składanym przez stronę w toku postępowania, koniecznym jest aby z jego treści wynikało jakiego rodzaju zmiana okoliczności zaszła po stronie wnioskodawcy w zakresie jego stanu majątkowego i dochodów w stosunku do tych, które stanowiły uzasadnienie poprzedniego wniosku i były podstawą wydanych w tym zakresie postanowień. Wykazanie tych okoliczności jest zatem konieczną przesłanką umożliwiającą zmianę bądź uchylenie postanowienia zgodnie z art. 165 p.p.s.a.
Postępowanie wpadkowe dotyczące złożonego przez skarżącego ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy powinno zatem mieć na celu ocenę, czy zmieniły się okoliczności faktyczne bądź prawne, które były podstawą odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w poprzednim, prawomocnie zakończonym postępowaniu wpadkowym dotyczącym jego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w całości.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie Sąd I instancji podniósł, że w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wykazał, aby w zakresie jego sytuacji materialnej (majątkowej) nastąpiła istotna zmiana. Wskazana przez skarżącego okoliczność, że nastąpiło uszczuplenie dochodów rodziny o kwotę [...] zł miesięcznie nie daje podstaw ku temu, aby przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący w kolejnym wniosku ponownie powoływał się na brak jakiegokolwiek majątku i dochodów oraz wskazywał, że pozostaje na utrzymaniu żony.
W niniejszej sprawie, skarżący składając drugi wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, złożył oświadczenie co do swojej sytuacji majątkowej zbieżne w treści z poprzednim oświadczeniem. Jak trafnie podkreślił to Sąd pierwszej instancji, oświadczenia dotyczące uzyskiwanego dochodu, stanu majątkowego i ponoszonych wydatków, pomimo odstępu czasu dzielącego oba wnioski, nie zmieniły się w stopniu mogącym wpłynąć na zmianę postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Brak było zatem podstaw do uznania, że stan materialny skarżącego uległ zmianie. Sąd pierwszej instancji dokonując analizy wniosku skarżącego, z uwzględnieniem danych zawartych w poprzednim wniosku oraz ustalonych w trybie art. 255 ustawy, prawidłowo uznał, że nie wykazał on aby zmieniła się jego sytuacja majątkowa.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.