Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 15 marca 2010 r., sygn. akt III SA/Gl 1304/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym R. K. w sprawie z jego skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2009 r., nr [...] r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, z następującym uzasadnieniem.
W dniu 18 grudnia 2009 r. skarżący R. K. złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Pismem z dnia 6 stycznia 2010 r. skarżący wezwany został do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania.
Postanowieniem z dnia 2 lutego 2010 r. referendarz sądowy rozpoznając powyższy wniosek odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie wskazując, iż sytuacja materialna skarżącego nie została wykazana w sposób wyczerpujący i zgodny z treścią wezwania.
Rozpoznając sprzeciw od powyższego postanowienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny również odmówił przyznania prawa pomocy zgodnie z wnioskiem skarżącego.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał w pierwszej kolejności, iż wniosek w części dotyczącej zwolnienia od kosztów jest bezprzedmiotowy, gdyż skarżący korzysta w tym zakresie ze zwolnienia ustawowego wynikającego z treści art. 239 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., zgodnie, z którym nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych.
W zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej ustanowienia adwokata Sąd pierwszej instancji, po dokonaniu analizy przedstawionych przez stronę dokumentów i złożonych oświadczeń, ustalił, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów zawodowego pełnomocnika.
Sąd pierwszej instancji podniósł, iż skarżący nie przedłożył wiarygodnych dowodów odnoszących się do kosztów utrzymania jego i jego najbliższych, zaś przedstawiona sytuacja majątkowa skarżącego budziła, zdaniem Sądu, wątpliwości, gdyż analiza wyciągów z kont bankowych wskazywała na fakt uzyskiwania dochodu większego niż ten jaki został przez skarżącego wykazany. W tym zakresie Sąd pierwszej instancji wskazał na osiągany przez skarżącego miesięczny dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, poszczególne wysokości wpłat na konto konkubiny skarżącego, limity kredytowe przyznane mu na poszczególnych kontach oraz fakt posiadania trzech samochodów osobowych i opłacania z tego tytułu ubezpieczenia.
Zażaleniem R. K. zaskarżył powyższe postanowienie, wnosząc o ponowne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata.
Skarżący podniósł, iż jego sytuacja materialna uległa zmianie, bowiem zaprzestał on prowadzenia działalności gospodarczej, na dowód czego załączył kserokopię zaświadczenia o zawieszeniu działalności.
Skarżący podniósł również, iż stanowisko Sądu pierwszej instancji o nieprzedstawieniu wiarygodnych dokumentów na potwierdzenie swojej sytuacji finansowej nie jest zgodne z prawdą. Wyjaśnił, iż rzeczywiście jest właścicielem trzech samochodów osobowych, z czego dwa są uszkodzone (silnik i nadwozie), zaś trzeci, sprawny samochód jest obciążony zastawem bankowym. Wpłaty na konto konkubiny jakich dokonała pochodziły z karty kredytowej, otrzymanej z banku w okresie, gdy był zatrudniony w Zakładach Przemysłu Cukierniczego "O.". Skarżący wskazał również, że koszty niezbędne dla utrzymania rodziny oscylują pomiędzy kwotą 800, a 1.000 złotych miesięcznie, z wyłączeniem opłat za media, jak również posiada zobowiązania wobec dwóch banków na kwotę około 18.000 złotych. Wyjaśnił również, iż nie wspomniał wcześniej o bracie konkubiny S. S., który mieszka razem z nimi choć prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, a na którego wystawiane są rachunki za energię elektryczną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.
Wskazać należy na wstępie, iż wobec przedmiotu sprawy, jakim jest odmowa umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, skarżący R. K. jest z mocy art. 239 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. zwolniony z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Wobec tego jest on zwolniony z mocy prawa od ponoszenia opłat sądowych, na które składają się wpis i opłata kancelaryjna oraz z konieczności zwrotu wydatków, co oznacza, że skarżący nie będzie ponosić kosztów w związku z toczącą się sprawą z jego skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2009 r. Na tę okoliczność zwrócił również uwagę Sąd pierwszej instancji, w związku z czym przedmiotem oceny stał się wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie, w jakim domagał się on ustanowienia pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata.
Powyższe oznacza, że wniosek skarżącego należy rozpatrywać jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – art. 245 § 3 p.p.s.a.
Art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a stanowi, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis ten nakłada zatem na stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy konieczność wykazania okoliczności wskazujących na niemożność poniesienia przez nią pełnych kosztów sądowych. W niniejszej sprawie oznaczało to, iż skarżący składając wniosek z dnia 10 grudnia 2009 r. powinien był przedstawić takie dowody i wskazać takie okoliczności, które wykazałyby wystąpienie przesłanki z powyżej cytowanego przepisu.
Mając na uwadze powyższe przepisy oraz informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy i kolejnych pismach procesowych odnoszących się do tej kwestii, uznać należy stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów zawodowego pełnomocnika za prawidłowe.
Skarżący w toku postępowania w zakresie, w jakim rozpoznawany był jego wniosek o przyznanie prawa pomocy, w kolejnych pismach, a to w uzupełnieniu wniosku, do którego wezwany został pismem z dnia 6 stycznia 2009 r., w sprzeciwie od postanowienia referendarza z dnia 2 lutego 2010 r., w piśmie z dnia 4 marca 2010 r. oraz zażaleniu na postanowienie Sądu pierwszej instancji, wskazywał na coraz to nowe okoliczności i składał kolejne wyjaśnienia dotyczącej jego sytuacji materialnej i finansowej, uzupełniając informacje, które w ocenie zarówno referendarza, jak i Sądu pierwszej instancji budziły wątpliwości, co do możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów profesjonalnego pełnomocnika. Takie działanie skarżącego stoi w sprzeczności z powołanym przepisem art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., który jak wskazano, nakłada na wnioskodawcę obowiązek wykazania swojej sytuacji materialnej celem rozważenia jego zdolności do ponoszenia kosztów, a ponadto poddaje w wątpliwość dane i oświadczenia składane jako nowe lub dodatkowe okoliczności mające przemawiać na korzyść wnioskującego o przyznanie prawa pomocy.
Analizując dokumenty złożone przez skarżącego zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, iż przedstawiona przez niego sytuacja majątkowa budzi poważne wątpliwości, zaś okoliczności podnoszone w sprzeciwie i zażaleniu nie dają podstaw do uznania, iż skarżący nie jest w stanie ponieść bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny, kosztów pełnomocnika.
Reasumując, wobec zwolnienia skarżącego R. K. z mocy prawa, o czym powyżej, z kosztów sądowych z uwagi na przedmiot sprawy, niewykazania okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., oraz faktu, iż zgodnie z treścią art. 6 p.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych czynności i skutkach zaniedbań, uznać należy, iż nie będzie on pozbawiony możliwości prawidłowego występowania w sprawie, zaś zażalenie na postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy uznać należy za nieuzasadnione.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.