Uzasadnienie
Postanowieniem z 12 stycznia 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 8024/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę T.M. (dalej: "skarżąca") na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 6 października 2022 r. w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że zarządzeniem z 6 grudnia 2022 r. skarżąca została wezwana do usunięcia braku formalnego skargi poprzez wskazanie numeru PESEL w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi. Powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącej 15 grudnia 2022 r. Termin na wykonanie wezwania upływał 22 grudnia 2022 r., natomiast skarżąca wykonała je dopiero 27 grudnia 2022 r., a więc po upływie terminu na jego wykonanie.
Wobec tego Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259; dalej "p.p.s.a.").
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, działająca w imieniu własnym, wnosząc o jego uchylenie w całości i rozpoznanie skargi. Jednocześnie wyjaśniła, że jej numer PESEL występował w dokumentacji Narodowego Funduszu Zdrowia, znajdującej się w aktach sprawy, która została przekazana Sądowi. Wobec tego jej numer PESEL był znany.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego uzupełnienia lub poprawienia w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Z kolei stosownie do art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi.
W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji uznał, że brakiem formalnym skargi, o którym mowa w art. 49 § 1 p.p.s.a., jest niepodanie numeru PESEL przez skarżącą pomimo wezwania, co stanowiło podstawę wydania zaskarżonego postanowienia.
Bezspornym było, że skarżąca w skardze nie podała swojego numeru PESEL i w konsekwencji została wezwana do uzupełnienia tego braku formalnego. Nie ulegało również wątpliwości, że skarżąca nie nadesłała numeru PESEL w wyznaczonym przez sąd terminie. Jednak, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższe okoliczności, na gruncie rozpoznawanej sprawy, nie stanowiły wystarczającej podstawy do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
W pierwszej kolejności należy bowiem podkreślić, że jak wynika z treści art. 49 § 1 p.p.s.a., sąd wzywa do uzupełnienia braku formalnego skargi jedynie wówczas, gdy pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych. Przytoczona regulacja stanowi jedną z gwarancji prawa do sądu, gdyż przesądza ona, że jedynie braki formalne skargi uniemożliwiające prowadzenie przez sąd postępowania mogą stanowić podstawę jej odrzucenia, w przypadku ich nieuzupełnienia w terminie.
Prawo do sądu jest bezspornie jednym z fundamentalnych uprawnień jednostki, mającym swoje źródło zarówno w Konstytucji RP (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2), jak i w normach prawa międzynarodowego (art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka). Ograniczenie prawa do sądu może zostać oczywiście ustanowione ze względu na inne wartości.
Jak stwierdził Europejski Trybunał Praw Człowieka w decyzji z dnia 10 czerwca 2014 r., sygn. 60606/11 (LEX nr 1477698), "prawo dostępu do sądu zapewnione w art. 6 ust. 1 Konwencji nie jest bezwzględne i może podlegać ograniczeniom. Te są dozwolone w sposób dorozumiany, jako że prawo dostępu ze swej istoty wymaga uregulowania przez Państwo, które to uregulowanie może być różne w zależności od czasu i miejsca, zgodnie z potrzebami i środkami po stronie społeczeństwa i jednostek. (...) Ograniczenia prawa do sądu są zgodne z art. 6 jedynie wówczas, jeżeli nie ograniczają ani nie zmniejszają dostępu pozostawionego stronie postępowania sądowego w taki sposób lub w takim zakresie, iż sama istota dostępu do sądu staje się upośledzona. Ograniczenia takie, ponadto, nie będą zgodne z art. 6 ust. 1 Konwencji, jeżeli nie realizują uzasadnionego prawnie celu lub jeżeli nie zachodzi rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, który ma zostać osiągnięty".
Stosowanie przepisów ustanawiających takie ograniczenia wymaga od sądu rozważenia, czy chronione w ten sposób wartości przeważają nad konstytucyjnym i konwencyjnym uprawnieniem do rozpatrzenia sprawy przez sąd.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, takiego dogłębnego rozważenia z uwzględnieniem aksjologii zastosowanych przez Sąd pierwszej instancji przepisów zabrakło w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny przede wszystkim pominął, że w aktach administracyjnych sprawy, przesłanych przez organ do Sądu wraz ze skargą, znajduje się numer PESEL skarżącej (np. odpowiedzi na wniosek o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych, k. 17 akt administracyjnych). Sąd mógł zatem uzyskać informację o numerze PESEL skarżącej bez konieczności wzywania jej do uzupełnienia braku formalnego skargi pod rygorem odrzucenia.
Rozważając prawidłowość zaskarżonego postanowienia, NSA wziął również pod uwagę cel wprowadzenia wymogu podawania numeru PESEL w pierwszym piśmie wnoszonym do sądu. W uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 934), mocą której ustanowiono w art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. obowiązek zamieszczania numeru PESEL strony, stwierdzono m.in., że zmiana ta ma na celu zapewnienie jednoznacznej identyfikacji podmiotów zarejestrowanych w systemie teleinformatycznym (vide druk sejmowy VIII.3260). W rozpoznawanej sprawie, nie można tracić z pola widzenia, że numer PESEL znajdował się w aktach administracyjnych, pismo skarżącej nie zostało złożone drogą elektroniczną (a więc podanie numeru PESEL nie było niezbędne do identyfikacji skarżącej w systemie informatycznym) oraz tego, że brak było wątpliwości co do tożsamości skarżącej. W ocenie NSA, te okoliczności świadczyły o tym, że odrzucenie skargi wyłącznie z powodu niepodania numeru PESEL bezzasadnie zamknęło stronie drogę do sądu.
Z tych powodów, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w okolicznościach tejże sprawy, gdy w aktach administracyjnych znajdował się numer PESEL strony wnoszącej skargę, nie można było uznać, że niepodanie tego numeru w skardze, będące naruszeniem art. 46 § 2 pkt 1 lit. b p.p.s.a., stanowiło brak formalny uniemożliwiający nadanie skardze prawidłowego biegu. W takiej sytuacji, stosownie do art. 49 § 1 p.p.s.a., niezasadne było wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi w omawianym zakresie pod rygorem jej odrzucenia (tak również NSA w postanowieniu z 27 listopada 2019 r., sygn. akt I GZ 336/19).
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.