Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 31 października 2014 r. o sygn. akt VI SA/Wa 1598/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił C. Spółce z o.o. z siedzibą w [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych - w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] marca 2014 r. (nr [...]) w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie salonu gier na automatach.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy spółka stwierdziła, iż nie ma środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych. Wskazała, iż jej kapitał zakładowy wynosi 4 mln zł, wartość środków trwałych wynosi [...] zł, natomiast wysokość straty za ostatni rok obrotowy wyniosła [...] zł. Strona oświadczyła również, że posiada dwa rachunki bankowe, na którym nie zgromadzono środków pieniężnych. Stwierdziła, że w wyniku decyzji administracyjnych została pozbawiona całego majątku, zamknięto należące do niej salony gier, a znajdujące się w nich automaty (wraz z zawartą w automatach gotówką) zabezpieczono. W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego spółka została wezwana do złożenia dodatkowego oświadczenia poprzez nadesłanie wskazanych dokumentów. W odpowiedzi strona poinformowała, że: nie zawiesiła działalności gospodarczej, bank wypowiedział jej umowę na rachunki bankowe, z jej majątku prowadzonych jest kilkadziesiąt postępowań egzekucyjnych.
Wskazała również, że załącza deklaracje podatku VAT za ostatnie trzy miesiące rozliczeniowe i bilans spółki, jednak dokumentów tych nie złożyła. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego (o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych) spółka stwierdziła, że de facto nie prowadzi działalności gospodarczej, zaś jej działalność ogranicza się wyłącznie do prowadzenia szeregu spraw sądowych, administracyjnych i sądowoadministracyjnych. Oświadczyła, że nie posiada oszczędności, ani majątku nadającego się do sprzedaży, z których mogłaby opłacić wpis sądowy. Spółka wskazała również, że pomimo zamknięcia salonów gier musiała wypłacić wynagrodzenia pracownikom oraz uregulować składki ubezpieczeniowe ZUS oraz podatek od wynagrodzeń pracowniczych.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, skarżąca spółka nie wykazała, że w jej przypadku wystąpiła przesłanka przyznania prawa pomocy określona w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."). Mimo wezwania, spółka nie potwierdziła stosownymi dokumentami oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stosownego materiału źródłowego strona nie załączyła również do sprzeciwu. Z tego względu Sąd stwierdził, że nie mógł dokonać wnikliwej oceny kondycji finansowej spółki pod względem możliwości poniesienia przez nią kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji uznał, że spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a nawet nie podjęła takiej próby.
Zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji złożyła C. Spółka z o.o. Wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przez błędną ocenę dołączonych do wniosku dokumentów i nieuprawnione przyjęcie, że skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W uzasadnieniu strona wnosząca zażalenie odniosła się do argumentów wskazanych w wydanym w tej sprawie postanowieniu referendarza sądowego, podnosząc że tamto rozstrzygnięcie jest dla niej krzywdzące.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).
W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.).
Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, uznając przede wszystkim, że nie było możliwe dokonanie oceny sytuacji majątkowej strony, skoro skarżąca - mimo wezwania - nie przedstawiła dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że C. Spółka z o.o. nie wykazała w sposób należyty, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wprawdzie skarżąca zawarła we wniosku o przyznanie prawa pomocy szereg oświadczeń dotyczących jej sytuacji majątkowej, jednakże uniemożliwiła Sądowi dokonanie weryfikacji wiarygodności tychże oświadczeń. Mimo wezwania z dnia 29 lipca 2014 r. (wystosowanego w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 22 lipca 2014 r., wydanego na podstawie art. 255 p.p.s.a.) skarżąca nie nadesłała bowiem żądanych dokumentów, to jest m.in.: 1) zeznań podatkowych spółki za rok 2012 i 2013 (ewentualnie zaświadczeń właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w tym okresie), 2) rocznego sprawozdania finansowego spółki za rok 2012 i 2013, 3) dokumentu wskazującego na wysokość osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w 2014 r. (np. odpisu z księgi rachunkowej na koniec czerwca 2014 r.), 4) dokumentów potwierdzających wskazany we wniosku o przyznanie prawa pomocy fakt pozbawienia spółki całego majątku, zamknięcia salonów gier oraz zabezpieczenia automatów do gier wraz z gotówką.
Z akt sprawy wynika, że w toku postępowania spółka załączyła jedynie kopię postanowienia Sądu Rejonowego II Wydział Karny w [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. (sygn. akt [...]) uwzględniającego zażalenie spółki i uchylającego postanowienie Prokuratora Prokuratury Rejonowej w [...] z dnia [...] marca 2013 r. o żądaniu wydania rzeczy i przeszukaniu siedziby spółki. Treść załączonego przez spółkę dokumentu w żadnym zakresie nie odnosi się do sytuacji majątkowej strony.
Brak wskazanych wyżej dokumentów określonych w zarządzeniu referendarza sądowego z dnia 22 lipca 2014 r. uniemożliwiał Sądowi pierwszej instancji ocenę, czy w przypadku skarżącej wystąpiły przesłanki do przyznania prawa pomocy. To z kolei oznaczało, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.
PG