Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 18 listopada 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 1971/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił wniosek "C." Spółki z o.o. we W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze tej spółki na postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...] czerwca 2014 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie odrzucenia wniosku o dofinansowanie.
W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, iż jej kapitał zakładowy wynosi 50.000 zł w tym 46.000 zł zostało wniesionych aportem w postaci mebli biurowych. Suma bilansowa na dzień 31 grudnia 2013 r. wynosi 35.721,99 zł, ale nie są to aktywa płynne (gotówka). Skarżąca nie ma zaległości wobec urzędu skarbowego oraz zakładu ubezpieczeń społecznych, a wykazana strata wynika z amortyzacji środków trwałych. Na fundusz specjalny w kwocie 20.000 zł, który powstał w roku 2007 w związku z koniecznością zachowania wymaganych przez kodeks spółek handlowych proporcji pomiędzy wynikiem Spółki a jej kapitałami, składają się tylko i wyłącznie elementy wyposażenia wniesione w aport. Spółka nie dysponuje aktywami pozwalającymi na poniesienie opłaty. Wskazano również, iż Spółka nie zatrudnia pracowników, nie zaciągnęła i nie poręczyła kredytów. Aktualnie Spółka nie posiada rachunku bankowego, a stan kasy wynosi 0 zł.
W odpowiedzi na wezwanie z dnia 12 września 2014 r. do uzupełnienia złożonych dokumentów oraz przedstawienia dodatkowych informacji skarżąca przedłożyła zeznanie podatkowe CIT-8 i CIT-8/O za 2013 r., deklarację dla podatku od towarów i usług VAT-7 za drugi kwartał 2014 r., kserokopie bilansu oraz rachunku zysku i strat za 2013 r. oraz oświadczyła, że nie posiada rachunku bankowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uzasadniając swoje rozstrzygnięcie w sprawie wskazał, że z akt nie wynika na co została spożytkowana całość uzyskanego w drugim kwartale 2014 r. przychodu (450 zł netto). W ocenie Sądu część tego przychodu mogła być wykorzystana na pokrycie należnych od strony kosztów sądowych.
Ponadto ocena sytuacji materialnej strony postępowania musi uwzględniać nie tylko to, czy strona ma środki na koszty postępowania na koncie lub w kasie, ale też czy ma realną możliwość ich zgromadzenia (np. z najmu, sprzedaży środków trwałych, sprzedaży udziałów itp.).
Niezależnie od powyższego Sąd uznał, że dysponuje jedynie szczątkowymi informacjami na temat sytuacji finansowej skarżącej. Poza oświadczeniami nie dysponuje w zasadzie żadnymi danymi źródłowymi obrazującymi jej przychody i ciążące na niej zobowiązania (deklaracjami ZUS i rachunkami wystawianymi usługobiorcom, itp.). Skarżąca nie przedstawiła również dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania kredytu lub pożyczki (np. odmowna decyzja kredytowa banku).
Z powyższego powodu nie sposób ustalić, skąd przy pustej kasie spółka opłaca należności wobec ZUS i Urzędu Skarbowego i rachunki za usługi telekomunikacyjne.
Sąd doszedł do przekonania, że strona nie wykonała w pełni obowiązku nałożonego zarządzeniem z dnia 12 września 2014 r., gdyż nie przedstawiła zeznania podatkowego CIT-8 za 2012 r., nie przedłożyła również deklaracji VAT-7 za 2014 r. (złożyła deklarację za drugi kwartał 2014 r.) oraz wykazu środków trwałych posiadanych w okresie dwóch ostatnich lat.
WSA nie dał wiary twierdzeniu skarżącej, że obecnie nie ma konta bankowego. Sąd wskazał bowiem, że w zakresie rozliczeń z urzędem skarbowym (np. do otrzymania zwrotu podatku VAT) i zakładem ubezpieczeń społecznych jest wymagany obrót bezgotówkowy.
Sąd I instancji uznał, że brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. W ocenie Sądu należy założyć, celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych.
Skarżąca spółka złożyła zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia z kosztów sądowych. W uzasadnieniu zażalenia podniosła, że Sąd dopuścił się nieprawidłowej oceny stanu faktycznego. Brak bowiem argumentów dowodzących, że skarżąca jest w stanie pokryć koszty sądowe w sprawie. Deklaracje podatkowe, bilans i rachunek zysków i strat za ostatnie okresy z oświadczeniem zarządu dowodzą, że spółka nie jest w stanie ponieść wymaganych opłat i kosztów sądowych. Spółka zaznaczyła ponownie, że nie prowadzi konta bankowego, a stan kasy wynosi 0 zł. Jednocześnie oświadczyła, że obecnie ponosi jedynie opłatę za świadczenie usług telekomunikacyjnych (ostatnio 35 zł).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie jest nieuzasadnione i podlega oddaleniu.
Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy przeprowadzona przez Sąd I instancji została dokonana prawidłowo. Sąd, dysponując jedynie niepełnymi informacjami na temat sytuacji finansowej spółki, nie miał podstaw uznać, że spełniona została przesłanka umożliwiająca przyznanie prawa pomocy. WSA poza oświadczeniami skarżącej nie dysponował danymi źródłowymi pozwalającymi na pełną ocenę sytuacji materialnej spółki. Zatem zgodzić się należy z Sądem I instancji, że z przedstawionych przez stronę we wniosku okoliczności nie wynikało spełnienie przez skarżącą spółkę okoliczności warunkujących przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W szczególności zasadnie Sąd ten zwrócił uwagę, że przy podnoszonym przez spółkę braku kont bankowych i "pustej kasie" spółka opłaca należności wobec ZUS i Urzędu Skarbowego oraz usługi telekomunikacyjne u operatora telefonii komórkowej, co wskazuje na istnienie innego źródła zasilającego fundusze spółki.
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.