Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 4 stycznia 2013 r., sygn. akt III SA/Wr 648/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił wniosek "J. [...]" Spółki z o.o. z siedzibą [...] o zmianę postanowienia tego Sądu odmawiającego przyznania wspomnianej spółce prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "J. [...]" Spółki z o.o. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...], w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że postanowieniem z dnia 16 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Wr 648/11, WSA we Wrocławiu odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, zaś zażalenie na to orzeczenie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 30 maja 2012 r. o sygn. akt II GZ 183/12. Pismem z dnia 21 listopada 2012 r. skarżąca złożyła ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku strona wskazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, gdyż z wykonywanej działalności nie osiąga dużych przychodów, nie posiada aktualnie wystarczających środków finansowych na rachunku bankowym ani w kasie, ubiegły rok podatkowy zamknęła stratą, nie pokrytą nawet w części dochodami osiągniętymi w roku bieżącym.
Dalej argumentowała, że transakcje realizuje z materiałów nienależących do niej, a wiele innych transakcji odbywa się w ramach kompensat. Strona podniosła również, że przeciwko niej toczy się kilka postępowań egzekucyjnych, w wyniku których dokonano zajęć na firmowych rachunkach bankowych. Skarżąca przedstawiła również kopie postanowień sądów rejonowych, zwalniające ją od kosztów sądowych w postępowaniach cywilnych.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że wydane w niniejszej sprawie prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy może być zmienione w trybie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej powoływana jako "p.p.s.a."), ale to z uzasadnienia wniosku musi wynikać zmiana okoliczności sprawy, która powinna była zaistnieć po tym, jak sąd rozstrzygnął pierwszy wniosek strony w tej materii, czyli po dniu 16 marca 2012 r. Tymczasem strona skarżąca w swoim wniosku z dnia 21 listopada 2012 r. zażądała uwzględnienia dokumentów przedłożonych do akt wcześniej, przedkładając je teraz ponownie. Później datowane są w zasadzie jedynie dwa zawiadomienia Komornika Sądowego o zajęciu rachunku bankowego spółki, przy czym ze złożonych dokumentów nie wynika nawet czy były to zajęcia skuteczne, tzn. czy w bankach w nich wymienionych strona w ogóle posiada rachunki bankowe.
Sąd pierwszej instancji podkreślił dodatkowo, że ze złożonych deklaracji podatkowych za 2 i 3 kwartał 2012 r. wynika, iż spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, osiągając – pomimo podnoszonych postępowań egzekucyjnych – obrót w wysokości kilkuset tysięcy złotych kwartalnie. Wobec tego Sąd uznał, że treść wniosku strony skarżącej z dnia 21 listopada 2012 r. oraz załączonych do niego dokumentów nie pozwalała na stwierdzenie, iż została spełniona przesłanka zmiany postanowienia z dnia 16 marca 2012 r. poprzez przyznanie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. Strona nie wykazała bowiem zmiany na gorsze okoliczności składających się na jej sytuację majątkową oraz zdolność płatniczą. Skarżąca spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje z tego tytułu stałe wpływy pieniężne. Skutkowało to odmową zmiany postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie na podstawie art. 165 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.
"J. [...]" Spółka z o.o. złożyła zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji. Wniosła o zmianę tego orzeczenia i przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie.
W uzasadnieniu spółka stwierdziła, że oddalając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd pierwszej instancji pozbawił skarżącą podstawowego prawa do obrony jej istotnych interesów. Strona wskazała, że musi przedkładać dowody na wciąż trwające zajęcia egzekucyjne i nie ma tu znaczenia fakt, że zajęcia te były rozpoczęte nawet kilka lat temu, skoro skarżąca nadal się z nimi zmaga i które uniemożliwiają skarżącej normalne funkcjonowanie w życiu gospodarczym.
Zdaniem skarżącej, ocena Sądu pierwszej instancji dotycząca wyników finansowych skarżącej jest nietrafiona. Transakcje są bowiem realizowane z materiałów powierzonych, nie będących własnością skarżącej, zaś obrót wynika z refaktur, bez przepływu gotówki tzn. klient bezpośrednio płaci dostawcy. Ponadto wiele transakcji obywa się w ramach wzajemnych kompensat. Wobec tego powoływanie przez Sąd wartości obrotów jest bezskuteczne. Ponadto na prawach majątkowych stanowiących wierzytelności pieniężne również ciążą tytuły egzekucyjne, a zatem należności od kontrahentów nie mogą być przekazywane skarżącemu, lecz organowi egzekucyjnemu, co wyklucza swobodne dysponowanie tymi środkami. Skarżąca podkreśliła również, że Sąd pierwszej instancji w ogóle nie ustosunkował się do przedłożonego przez stronę postanowienia Sądu Rejonowego [...] o wpisie w KRS postanowienia Komornika Sadowego o umorzeniu egzekucji z uwagi na fakt, że z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych, co jest niezaprzeczalnym potwierdzeniem katastrofalnej sytuacji finansowej spółki.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Przede wszystkim należy zauważyć, że sprawa z wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2012 r., sygn. akt II GZ 183/12, którym oddalono zażalenie "J. [...]" Spółki z o.o. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Wr 648/11, odmawiające przyznania skarżącej prawa pomocy. Z uzasadnienia wspomnianego postanowienia NSA wynika, że wówczas powodem odmowy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie był brak wykazania przez skarżącą niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania. Ocena ta wynikała z analizy m.in. takich okoliczności jak: saldo rachunku bankowego strony na dzień 30 listopada 2011 r. ([...] zł), wartość zysku za ostatni rok obrotowy ([...] zł), dochód za 2010 r. ([...] zł), wartość dostawy towarów i świadczonych usług, a także nabywanych towarów i usług w pierwszych trzech kwartałach 2011 r., fakt ujemnego wyniku finansowego za 2009 r., fakt rozliczania przez skarżącą transakcji z kontrahentami w formie kompensat.
Z uzasadnienia wspomnianego postanowienia NSA wynika ponadto, że rozpoznając zażalenie Sąd ten posiadał wiedzę o przedłożonych przez stronę zawiadomieniach o zajęciu składników majątku skarżącej spółki.
Wskazane wyżej prawomocne postanowienie Sądu pierwszej instancji z dnia 16 marca 2012 r. należy do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 p.p.s.a.). Bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może jednak uchylić i zmienić takiego postanowienia. Przez zmianę okoliczności sprawy należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, którego zmiany domaga się strona.
Postępowanie wpadkowe dotyczące złożonego przez skarżącą ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy powinno zatem mieć na celu ocenę, czy zmieniły się okoliczności faktyczne bądź prawne, które były podstawą odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w poprzednim, prawomocnie zakończonym postępowaniu wpadkowym dotyczącym jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych.
W tym kolejnym postępowaniu nie dochodzi do zmiany ciężaru dowodu w zakresie wystąpienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wciąż obowiązek ten ciąży na wnioskodawcy, który zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, że skarżąca w żaden sposób nie wskazała, że zaistniała jakakolwiek zmiana okoliczności, które w poprzednio prowadzonym w tej sprawie postępowaniu o przyznanie prawa pomocy skutkowały odmową zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych. W rozpoznawanym obecnie wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca powołała bowiem okoliczności podobne (lub te same) do tych, które wskazywała w poprzednio składanym wniosku. Wskazała bowiem na okoliczność, że administracyjne organy egzekucyjne wydały szereg zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunków bankowych dłużnika (skarżącej), przy czym część z tych zawiadomień była dołączona już do pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dowodem ocenianym w poprzednim postępowaniu o przyznanie prawa pomocy były także przedłożone również obecnie postanowienia: Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. o wyznaczeniu terminu licytacji, a także Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r. o wpisie w Krajowym Rejestrze Sądowym informacji o umorzeniu egzekucji prowadzonej przeciwko skarżącej.
Wydając postanowienia w przedmiocie poprzedniego wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy Sądy obu instancji przy podejmowaniu rozstrzygnięć brały również pod rozwagę okoliczność, że spółka rozliczała transakcje z kontrahentami w formie kompensat. Z kolei nowe przedłożone przez stronę dokumenty (m.in. rachunek zysków i strat oraz bilans za 2011 r., zeznanie CIT-8 za 2011 r. oraz deklaracje VAT-7K za pierwszej trzy kwartały 2012 r.) wskazują wprawdzie na osiąganie przez spółkę gorszych wyników finansowych w stosunku do tych, które były przedmiotem oceny w poprzednim postępowaniu w zakresie prawa pomocy, jednakże nie jest to zmiana okoliczności sprawy, o jakiej mowa w art. 165 p.p.s.a., to jest taka, która uzasadniałaby zmianę poprzednio wydanych w sprawie postanowień odmawiających zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Z dokumentów tych wynika bowiem, że spółka – mimo wskazywanych trudności – nadal prowadzi działalność gospodarczą, osiągając w 2011 r. przychód netto w wysokości [...] zł, zaś w kolejnych kwartałach 2012 r. dokonując dostawy towarów oraz świadczenia usług w wysokościach 98 265 zł, 218 475 zł oraz 191 634 zł. Brak jest także informacji, by skarżąca utraciła płynność finansową.
W tych okolicznościach sprawy brak jest podstaw do zmiany oceny dokonanej we wcześniejszych postanowieniach WSA i NSA, że skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które – co wymaga podkreślenia – na obecnym etapie postępowania stanowią 100 zł tytułem opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku WSA. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze.
Na zmianę powyższej oceny nie mają wpływu przedłożone przez stronę kopie sentencji postanowień Sądu Rejonowego w [...] i Sądu Rejonowego [...], zwalniające skarżącą spółkę od kosztów sądowych. Nie wiadomo bowiem, jakie okoliczności i dokumenty były przedmiotem oceny we wskazanych orzeczeniach sądów powszechnych. W niniejszej sprawie WSA i NSA zobligowane były oceniać wniosek skarżącej spółki w oparciu o dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, a które – co stwierdzono wyżej – nie wskazują, że doszło do zmiany okoliczności sprawy, które uzasadniałyby zmianę na podstawie art. 165 p.p.s.a. prawomocnego postanowienia WSA z dnia 16 marca 2012 r., którym odmówiono zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.