Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. postanowieniem z dnia [...] października 2015 r. oddalił wniosek skarżącego R. O. w przedmiocie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych w sprawie ze skargi skarżącego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] marca 2015 r. w przedmiocie cofnięcia licencji na wykonywanie krajowego transportu drogowego.
Sąd I instancji przedstawił następujący stan faktyczny:
R. O. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] marca 2015 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] stycznia 2015 r. cofającą licencję na wykonywanie krajowego transportu drogowego w zakresie przewozu osób taksówką. W skardze tej skarżący zawarł wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych.
Postanowieniem z dnia [...] lica 2015 r. Referendarz WSA w K. oddalił wniosek skarżącego.
Skarżący [...] sierpnia 2015 r. złożył sprzeciw na powyższe postanowienie,
Wezwaniem z dnia [...] września 2015 r. pod rygorem oddalenia wniosku, wezwano skarżącego o wskazanie, do kogo należy lokal mieszkalny, w którym zamieszkuje skarżący; wskazanie i wykazanie dokumentami wszelkich opłat, związanych z zamieszkaniem i utrzymaniem lokalu mieszkalnego; wykazanie stosownymi dokumentami wysokość składek odprowadzanych do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych; wykazanie stosownymi dokumentami wysokości opłat ponoszonych z tytułu spłaty rat za samochód; przedłożenie zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2014.
Wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu [...] września 2015 r. Skarżący nie uczynił zadość wezwaniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny na postawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) oddalił wniosek.
W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że zgodnie z regulacją art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża wnioskującego o przyznanie prawa pomocy.
Zdaniem Sądu, z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że objaśniając swoją sytuację rodzinną skarżący poczynił adnotację o treści "brak". Opisując swój majątek zadeklarował brak nieruchomości i zasobów pieniężnych. Jeśli zaś chodzi o przedmioty wartościowe to wskazał na zakupiony i spłacany w ratach samochód osobowy marki M.-B. z 2002 r. Swoje stałe miesięczne dochody oszacował na kwotę [...] zł. Uzasadniając wniosek skarżący podniósł, że wykazane dochody są jedynymi, jakie osiąga. Twierdzi, że środki te są w całości pochłaniane przez bieżące wydatki, wśród których podstawową pozycję zajmuje czynsz, energia oraz zakupy żywności. Podkreślił, że ponieważ nie posiada żadnych oszczędności, więc nie był w stanie przygotować się na poniesienie opłaty sądowej. W sprawie wpis od skargi wynosiłby zgodnie z § 2 pkt 4 rozporządzenia z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2003 r., nr 221, poz. 2193 ze zm.) 200 zł.
Sąd analizując sytuację skarżącego, zobowiązał skarżącego do uzupełnienia wniosku o zwolnienie od kosztów, przez przedstawienie szeregu dokumentów, z uwagi na braki w opisie swojej sytuacji majątkowej. Jednakże skarżący pozostawił wezwanie bez jego wypełnienia. Tym samym w ocenie Sądu I instancji, skarżący nie uprawdopodobnił, że nie jest w stanie ponieść kosztów opłaty od skargi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a zatem jego sytuacja nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym przez skarżącego zakresie.
Skarżący reprezentowany przez adwokata złożył zażalenie na powyższe postanowienie Sądu I instancji. W zażaleniu tym przedstawił, iż stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. jest błędne i nie można go niczym usprawiedliwić. Dochody osiągane przez skarżącego nie są wystarczające na pokrycie kosztów postępowania. Wszystko to upoważnia do stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie stanowi rażące pogwałcenie art. 245 § 1 p.p.s.a., według którego zwolnienia od kosztów sądowych możne domagać się osoba fizyczna, która nie jest w stanie ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powód posiada rodzinę na swoim utrzymaniu, a osiągane przez niego dochody nie wystarczają na pokrycie jego niezbędnych wydatków.
W ocenie skarżącego Sąd I instancji bezzasadnie oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych, co oznacza, że zażalenie jest konieczne i uzasadnione.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy podnieść, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zasadą jest zaś ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu przez każdą ze stron (art. 199 p.p.s.a.). Prawo pomocy, zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a., może być przyznane stronie wyłącznie na jej wniosek, zaś przesłanką uwzględnienia wniosku jest wykazanie przez wnioskodawcę, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (w sytuacji, gdy ubiega się o pomoc w zakresie całkowitym - art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (gdy ubiega się o prawo pomocy w zakresie częściowym - art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, iż strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04, LEX nr 302281).
Oceniając zaś zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między tymi interesami (na konieczność zachowania proporcji między interesem państwa a prawem strony do rozpoznania jej sprawy przez sąd zwracał uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka np. w wyroku z dnia 19 grudnia 1997r. w sprawie Brualla Gómez de la Torre przeciwko Hiszpanii).
Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym musi wykazać, iż mimo poczynienia wszelkich możliwych oszczędności i ograniczenia wydatków do niezbędnych, nie może zgromadzić środków na poniesienie kosztów postępowania lub ich części.
Z akt sprawy wynika, że skarżący na nie wykonał wezwania sądu z dnia [...] września 2015 r. tj. nie przedłożył dokumentów o które został wezwany, tym samym pozbawił Sąd I instancji realnej oceny sytuacji majątkowej skarżącego i jego możliwości płatniczych.
Naczelny Sąd Administracyjny oceniając złożone przez skarżącego oświadczenie, podziela stanowisko WSA w K., iż przedstawione dokumenty nie obrazują stanu majątkowego skarżącego, tym samym Sąd nie mógł dokonać prawidłowej i pełnej oceny, czy wniosek skarżącego zasługuje na pozytywne rozstrzygnięcie.
Ponadto w rozpoznawanej sprawie zaznaczyć trzeba, że skarżący wskazuje, w oświadczeniu – Urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej z dnia [...] lipca 2015 r. – Oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oświadczam, co następuje: w pkt 6 stan rodzinny: "BRAK". Natomiast w rozpoznawanym obecnie zażaleniu, skarżący powołuje się na argumentację, iż obecnie uzyskiwane dochody przeznacza na utrzymanie rodziny. Z akt sprawy nie wynika, jaka jest sytuacja materialna rodziny skarżącego. Podkreślić bowiem należy, że Sąd informacje o uzyskiwanych dochodach zestawia ze stanem rodziny pozostającym we wspólnym gospodarstwie rodzinnym, oceniając w ten sposób możliwości skarżącego w percypowaniu w kosztach sądowych.
Zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a. na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu spoczywa obowiązek wykazania okoliczności o których mowa w pkt 1 i 2 tegoż przepisu prawa. Zawarty w treści tego artykułu zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w trudnej sytuacji, która umożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji szczegółowo zbadał a następnie prawidłowo przyjął, że sytuacja majątkowa skarżącego nie jest możliwa do zbadania. Szczególnie, gdy skarżący w swoich oświadczeniach sam zaprzecza sobie o posiadaniu lub nie posiadaniu rodziny.
Trzeba pamiętać, że instytucja prawa pomocy jest swoistą formą dotowania przez Skarb Państwa podmiotów, które ze względu na trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść w pełni wymaganych prawem kosztów postępowania i brak środków finansowych stanowi przeszkodę uniemożliwiającą im dochodzenie swych praw przed sądem.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji, trafnie ocenił powyższe okoliczności jako uzasadniające oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych.
NSA zauważa, że wnosząc zażalenie skarżący nie wskazał żadnych nowych okoliczności, nieujawnionych przed WSA, które mogłyby spowodować przyznanie jemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Z uwagi na powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.