Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia 19 lipca 2016 r. o sygn. akt II SA/Go 598/16 – działając na podstawie art. 61 § 3 i § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) – odmówił W. sp. z o.o. z siedzibą w W., wstrzymania wykonania zaskarżonej przez tę spółkę decyzji Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w G.. z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] o wymierzeniu skarżącej kary pieniężnej w wysokości 36.000 zł za urządzanie gier na trzech automatach poza kasynem gry.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji stwierdził, że W. Sp. z o.o. z siedzibą w W. – dalej: spółka lub skarżąca – w skardze zawarła wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Wskazała, że wykonania tego aktu może spowodować ryzyko utraty przez nią płynności finansowej oraz wyrządzenia jej znacznej i nieodwracalnej szkody, co może prowadzić do dalej idących negatywnych skutków w postaci pozbawienia środków finansowych. Przeciwko stronie skarżącej prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne na podstawie decyzji wymierzających kary pieniężne w innych tego typu postępowaniach.
Na potwierdzenie zaprezentowanej argumentacji skarżąca Spółka przedstawiła kopie dokumentów wydanych przez organy celne z terenu całego kraju, takich jak: upomnienia, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej, odpisy tytułów wykonawczych oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym.
Zdaniem Sądu I instancji, skarżąca nie przedstawiła jaki jest jej stan majątkowy, a przedłożone przez nią dokumenty nie świadczą o ryzyku utraty przez nią płynności finansowej. Bez dokładnego przedstawienia sytuacji finansowej i majątkowej skarżącej Spółki nie jest możliwa ocena, czy wykonanie zaskarżonego aktu faktycznie spowoduje niebezpieczeństwo wyrządzenia jej znacznej szkody, bądź trudne do odwrócenia skutki.
W ocenie WSA niezasadne jest również odwoływanie się przez skarżącą do przypadków wstrzymania wykonania podobnych decyzji w innych sprawach. Wstrzymanie wykonania decyzji jest bowiem uzależnione od aktualnej sytuacji konkretnej strony skarżącej oraz skutków, jakie wykonanie decyzji jej przyniesie. Sam zaś fakt, że inne sądy administracyjne uwzględniały wnioski o wstrzymanie wykonania zaskarżonych decyzji w podobnych sprawach oznacza jedynie, że wykazano w nich zaistnienie przesłanek z art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami Administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.).
Zażalenie na wskazane postanowienie Sądu I instancji złożyła W. sp. z o.o. z siedzibą w W.. Zaskarżyła to orzeczenie w całości. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w W. oraz wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia do czasu rozstrzygnięcia postępowania zażaleniowego, zgodnie z art. 196 p.p.s.a. Wniosła również o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego.
Spółka zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów "prawa materialnego" (art. 61 § 3 p.p.s.a.) poprzez przyjęcie, że w sprawie brak jest przesłanek uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu spółka stwierdziła, że w sprawie istnieje wysokie ryzyko utraty płynności finansowej przez skarżącego i wyrządzenie znacznej i nieodwracalnej szkody na skutek ewentualnego wykonania zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. Brak wstrzymania tych rozstrzygnięć i prowadzenie potencjalnych postępowania egzekucyjnego może pozbawić spółkę środków finansowych, a w konsekwencji doprowadzić do likwidacji prowadzonej przez niego działalności.
Do zażalenia skarżąca nie dołączyła żadnych dodatkowych dokumentów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgłoszony przez spółkę wniosek o wstrzymanie na podstawie art. 196 p.p.s.a. wykonania zaskarżonego niniejszym zażaleniem postanowienia – do czasu rozstrzygnięcia postępowania zażaleniowego – nie jest rozpatrywany przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zgodnie bowiem z art. 196 p.p.s.a. Wojewódzki sąd administracyjny może wstrzymać wykonanie zaskarżonego postanowienia do czasu rozstrzygnięcia zażalenia. O wstrzymaniu wykonania postanowienia decyduje Sąd I instancji przed przekazaniem akt sądowi kasacyjnemu. Wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia w obecnej chwili, nie może odnieść zamierzonego skutku. Naczelny Sąd Administracyjny niniejszym postanowieniem wydanym w postępowaniu zażaleniowym, rozstrzygnął zażalenie (por. postanowienie NSA z dnia 3 września 2015 r., I FZ 290/15).
Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Oznacza to, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego bądź wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Wprowadzona w omawianym przepisie ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady wynikającej z art. 61 § 1 p.p.s.a., w myśl której wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności.
Skoro Sąd I instancji orzeka o wstrzymaniu aktu lub czynności na wniosek skarżącego, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uzasadnienia wniosku, tak aby przekonać sąd do zasadności zastosowania ochrony tymczasowej. Dla wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków nie jest wystarczające samo subiektywne stwierdzenie strony. Uzasadnienie takiego wniosku powinno odnosić się do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy.
Analiza uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wskazuje, że Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 61 § 3 p.p.s.a. WSA trafnie przyjął, że znaczna szkoda lub trudne do odwrócenia skutki, jakie mogą powstać w związku z wykonaniem wydanych w sprawie decyzji administracyjnych, należy oceniać w kontekście aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej strony skarżącej. Nie ulega wątpliwości, że elementem takiej aktualnej sytuacji majątkowej może być również okoliczność, że w stosunku do wnioskodawcy toczą się postępowania egzekucyjne związane z wymierzeniem kar w innych postępowaniach administracyjnych. W tym miejscu należy zauważyć, że skarżąca we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji przedłożyła jedynie informacje o egzekucjach prowadzonych przeciwko niej oraz zawiadomienia o zajęciu wierzytelności (karty od 33 do 83), wskazując, że przeciwko niej prowadzone są również inne postępowania dotyczące kar pieniężnych.
Nie wskazał natomiast swojej sytuacji majątkowej co uniemożliwia ocenę, czy decyzje te są ewentualnie w toku postępowania egzekucyjnego oraz na jakim to ostanie jest etapie i czy w rezultacie tak prowadzone postępowania wobec skarżącej spółki wpływają na jej sytuację materialną.
W niniejszej sprawie wniosek o wstrzymanie wykonania dotyczył decyzji w przedmiocie wymierzenia skarżącej spółce kary pieniężnej w wysokości 36.000 zł.
W zaskarżonym postanowieniu Sąd I instancji uznał, że wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji nie mógł zostać uwzględniony, bowiem skarżąca spółka nie przedstawiła wystarczających dowodów na poparcie twierdzeń zawartych w tym wniosku, ani nie udokumentowała w żaden sposób swojej aktualnej sytuacji majątkowej. Brak wiarygodnych dokumentów uniemożliwił WSA dokonanie oceny, czy w istocie skarżącej grozi niewypłacalność i spirala zadłużenia, którymi uzasadniła swój wniosek. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd I instancji ocena jest prawidłowa.
Przede wszystkim podkreślić należy, że wykonanie aktu administracyjnego nakładającego na stronę obowiązek uiszczenia należności pieniężnej tylko w wyjątkowych przypadkach jest źródłem niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub powstania trudnych do odwrócenia skutków. Zapłata oznaczonej w takim akcie należności ma charakter odwracalny. W przypadku uchylenia zaskarżonego do sądu administracyjnego aktu uiszczona należność podlega zwrotowi. Z tej też przyczyny strona domagająca się wstrzymania wykonania aktu nakładającego obowiązek zapłaty należności pieniężnej obowiązana jest wykazać, że występują szczególne okoliczności uzasadniające uwzględnienie jej wniosku. To strona – chcąc skorzystać z wyjątku od zasady, że wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu – powinna wraz z wnioskiem o wstrzymanie wykonania aktu przedstawić sądowi nie tylko argumenty, ale i stosowne dokumenty na ich poparcie, wskazujące że w sprawie istnieje niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.
Sąd administracyjny nie ma natomiast instrumentów prawnych do samodzielnego ustalania sytuacji majątkowej strony, które to ustalenie jest niezbędne przy ocenie, czy wykonanie zaskarżonego aktu może spowodować w danym przypadku skutki, o jakich mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a.
W dacie wydania orzeczenia Sądu I instancji, w aktach sprawy znajdowały się jedynie dokumenty, które potwierdzały liczne postępowania egzekucyjne (k. 33–83) prowadzone przeciwko W. sp. z o.o., lecz nie obrazowały aktualnej kondycji finansowej skarżącej. Sąd I instancji nie mógł więc rzetelnie ocenić, czy w kontekście aktualnej sytuacji finansowej strony wykonanie zaskarżonej decyzji organu – nawet przy uwzględnieniu obowiązku poniesienia tego rodzaju kar nałożonych na spółkę w innych postępowaniach – może doprowadzić do wyrządzenia jej szkody, która byłaby znaczna lub może spowodować skutki, które byłyby nieodwracalne.
NSA zauważa, że wnosząca zażalenie skarżąca nie wskazała żadnych nowych okoliczności, nieujawnionych przed WSA, które mogłyby spowodować przyznanie jej ochrony tymczasowej. Dokumentacja odnosząca się do sytuacji finansowej strony nie została bowiem dołączona do zażalenia. W tym kontekście NSA zwraca jedynie uwagę, że zgodnie z art. 61 § 4 p.p.s.a. postanowienia w sprawie wstrzymania aktu lub czynności sąd może zmienić lub uchylić w każdym czasie w razie zmiany okoliczności. Strona może zatem złożyć wniosek o zmianę zaskarżonego postanowienia Sądu I instancji, jeśli wykaże, że doszło do zmiany okoliczności związanych z kwestią wstrzymania wykonania decyzji organu administracji.
Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.
Na uwzględnienie nie zasługuje zawarte w zażaleniu żądanie zasądzenia kosztów postępowania. Stosownie do art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Brak jest zatem podstaw do orzekania w tym zakresie w innych orzeczeniach. Przepis art. 197 § 2 p.p.s.a. nie zawiera odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami w postępowaniu zażaleniowym (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 527).