Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 27 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Kr 1218/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. odmówił zwolnienia M. K. od kosztów sądowych.
Sąd I instancji orzekł w następującym stanie faktycznym sprawy:
Wnioskiem z dnia 21 maja 2010 r. M. K.i (dalej także skarżący) wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wskazując, iż jest w trudnej sytuacji finansowej, jest osobą samotną w podeszłym wieku (ma 85 lat), samodzielnie prowadzącą gospodarstwo domowe. Posiada dom mieszkalny o powierzchni 35 mkw oraz gospodarstwo rolne o powierzchni 3,87 ha. Nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 1700 zł miesięcznie, z której ponosi koszty związane z leczeniem.
Na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z 3 września 2010 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie: spisu jego miesięcznych wydatków związanych z bieżącymi potrzebami, popartego odpowiednimi rachunkami, wyciągów z jego kont bankowych obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy, wyciągów z jego lokat bankowych, zeznania podatkowego M. K. za 2009 r., dowodu przekazu lub przelewu otrzymywanych świadczeń (w tym i emerytury).
W piśmie z dnia 5 listopada 2010 r. skarżący stwierdził, iż w odpowiedzi na wezwanie Sądu podaje, że wysokość jego emerytury wynosi miesięcznie 1710 zł.
Przedstawiając motywy rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał, iż analiza przedstawionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w nadesłanym do Sądu piśmie z dnia 5 listopada 2010 r. okoliczności dotyczących sytuacji finansowej skarżącego, nie pozwala na przyjęcie, że wykazał on w sposób niewątpliwy, iż nie jest w stanie uiścić wymaganych kosztów sądowych. Z informacji tych nie wynika bowiem, iż nie jest on w stanie uiścić opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem, bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł M. K., żądając jego uchylenia w całości. W uzasadnieniu stwierdził, że Sąd I instancji dokonał niewłaściwej oceny jego sytuacji finansowej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne i podlega oddaleniu.
W pierwszej kolejności należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w przedstawionych przez stronę dowodach.
W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stąd ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji zasadnie uznał, iż wskazane przez skarżącego okoliczności dotyczące przyznania prawa pomocy nie dają podstaw do uwzględnienia jego wniosku. Wobec braku odpowiedzi skarżącego na wezwanie Sądu o przedłożenie wskazanych dokumentów (za taką nie można bowiem uznać pisma skarżącego z dnia 5 listopada 2010 r.), należy przyjąć, że skarżący w żaden sposób nie udokumentował wysokości uzyskiwanych dochodów, ani nie wykazał wysokości ponoszonych kosztów utrzymania, czyniąc niemożliwym weryfikację swoich twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej. Jak wyżej podniesiono, to na wnioskodawcy ciąży obowiązek rzetelnego współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź składanie niepełnych lub sprzecznych oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.