Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 18 marca 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 53/09 w oparciu o art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 239 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., przyznał K.G. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K.G. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] grudnia 2008 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że zachodzą przesłanki do udzielenia skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu oraz że wniosek skarżącego w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega oddaleniu wskazując, iż skargi wnoszone w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych są wolne od kosztów sądowych z mocy samego prawa (art. 239 pkt 1 lit. e) p.p.s.a.).
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie podnosząc, że z uwagi na trudną sytuację materialną nie jest w stanie ustanowić adwokata we własnym zakresie i w związku z tym podtrzymał wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy ma zapewnić możliwość dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie są w stanie, zgodnie z generalną zasadą ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie, ponieść kosztów postępowania sądowego samodzielnie i stanowi gwarancję realizacji konstytucyjnej zasady prawa strony do sądu.
Zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że Sąd udzieli wnioskującemu prawa pomocy w sytuacji, w której udowodni on brak środków na poniesienie jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W myśl przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przepis § 2 stanowi, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a zgodnie z treścią § 3 tego przepisu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
K.G. wniósł zażalenie na postanowienie, którym WSA w W. przyznał mu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.
Stwierdzić należy, że taka treść rozstrzygnięcia WSA w W. w całości uwzględniała żądanie K.G. Trafnie Sąd I instancji stwierdził bowiem, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych - a do tych zalicza się sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rolników - są z mocy ustawy zwolnione od kosztów sądowych (art. 239 pkt 1 lit. e) p.p.s.a.). Pogląd ten został utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z dnia 16 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 226/04 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że analiza przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) wskazuje, iż ten akt prawny należy zaliczyć do systemu ubezpieczeń społecznych, o których mowa m. in. w ustawie z dnia 18 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) zwłaszcza, że w sprawach nieuregulowanych w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników stosuje się odpowiednio (art. 52 ust.
- 1) przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
W świetle powyższych przepisów skarżący jest zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych na mocy art. 239 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. i nie ma zatem obowiązku uiszczać tych kosztów w niniejszej sprawie. Wynika to z treści punktu 2 sentencji, jak i z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia.
W punkcie 1 sentencji zaskarżonego postanowienia WSA w W. zawarł rozstrzygnięcie o treści: "przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. ustanowić adwokata". Z treści zażalenia wynika, że skarżący błędnie zrozumiał powyższe rozstrzygnięcie zarzucając, że brak mu środków na opłacenie adwokata "prywatnie"
- – we własnym zakresie. Zarzut tej treści nie uwzględnia, że Sąd I instancji przyznał skarżącemu prawo pomocy ustanawiając dla niego adwokata, o którego wyznaczenie zwrócił się do Okręgowej Rady Adwokackiej w W. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wyraźnie przy tym wyjaśnił, że z uwagi na sytuację rodzinną i majątkową skarżącego zachodzą przesłanki do udzielenia mu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Koszt pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu obciąża Skarb Państwa, a nie skarżącego, jak błędnie przyjmuje on w swoim zażaleniu.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie w całości uwzględniające żądanie skarżącego jest zgodne z prawem i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.