Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. postanowieniem z dnia 6 października 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 673/15 odmówił T.S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2015 r. w przedmiocie kary pieniężnej.
T.S. w skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu ze wskazaniem radcy prawnego P.W. oraz o zwolnienie od kosztów sądowych w części w zakresie opłaty sądowej od przedmiotowej skargi – wskazując, iż nie może ponieść kosztów bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania rodziny. Ze złożonego na urzędowym formularzu oświadczenia wynikało, że miesięczny dochód rodziny skarżącego wynosi około 3.011,51 zł (działalność gospodarcza skarżącego oraz wynagrodzenie za pracę żony), a jego majątek stanowi dom jednorodzinny o powierzchni 150m2, ponadto skarżący nie posiada zasobów pieniężnych oraz innego majątku.
Wobec powyższego na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 22 lipca 2015r. wezwano skarżącego do uzupełnienia złożonego wniosku, stosownie do treści art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej P.p.s.a. poprzez nadesłanie, w terminie 10 dni, od dnia otrzymania wezwania: odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe (w tym innych domowników w przypadku osoby fizycznej), wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, emerytury, renty, zasiłków, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń (np. z tytułu umowy o dzieło lub zlecenia, umowy najmu, pomocy rodziny, dochód z zagranicy) z okresu ostatnich 2 lat, zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy/miasta na prawach powiatu, udokumentowanego oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznie wydatkach związanych z utrzymaniem, wynajęciem mieszkania (oraz ewentualnie samochodu), oświadczenia o tytule prawnym przysługującym do domu (nr księgi wieczystej), oświadczenia o wysokości posiadanych oszczędnościach, oświadczenia o źródłach utrzymania (w tym pomocy udzielanej przez rodzinę).
Powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącemu 30 lipca 2015 r. Skarżący pismem z dnia 5 sierpnia 2015 r. wniósł o przedłużenie terminu uzupełnienia braków wniosku do 31 sierpnia 2015 r.
Postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2015r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. wobec nieprzedstawienia przez wnioskodawcę dokumentów wymienionych w zarządzeniu z dnia 30 lipca 2015 r., oddalił wniosek T.S. o przyznanie prawa pomocy oraz odmówił przedłużenia terminu.
Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia wnosząc o jego uchylenie i ponowne rozpoznanie wniosków.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. odmawiając przyznania prawa pomocy uznał, że w przedmiotowym postępowaniu niewyjaśniona pozostała kwestia rzeczywistych dochodów i wydatków skarżącego, gdyż nie nadesłał on dokumentów ani oświadczeń określonych w zarządzeniu z dnia 22 lipca 2015 r. Sąd zaznaczył ponadto, że większość pism była w posiadaniu skarżącego zatem w terminie 10 dni był w stanie je przesłać. Tym samym w ocenie Sądu nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Sąd I instancji zauważył również, że skarżący nie nadesłał żądanych dokumentów nawet przy sprzeciwie z dnia 22 września 2015 r.
T.S. w zażaleniu na powyższe postanowienie wniósł o jego uchylenie w całości i przyznanie prawa pomocy lub nakazanie ponownego rozpoznania sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243–263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach.
Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową co do właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym uznając przede wszystkim, że nie było możliwe dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej strony, skoro skarżący - mimo wezwania - nie przedstawił dokumentów obrazujących jego dokładną sytuację majątkową.
Wprawdzie skarżący zwrócił się do Sądu o przedłużenie terminu do złożenia dokumentów i oświadczeń, jednak termin ten nie został przedłużony. Jak słusznie zaznaczył Sąd I instancji skarżący był w posiadaniu większości dokumentów, a same oświadczenia mógł złożyć w każdej chwili na piśmie i przesłać je w wyznaczonym terminie. Argumenty podnoszone w zażaleniu, iż charakter pracy skarżącego powoduje częsty pobyt poza domem i granicami kraju - nie mogą być przyczyną uniemożliwienia wykonania zobowiązania, bowiem nie są to okoliczności na które strona nie miała wpływu lub których nie można było przewidzieć. Trzeba wskazać, że od strony należało wymagać właściwego zorganizowania bieżących spraw, tak aby zachowała należytą staranność poprzez nadesłanie w terminie wymaganych pism.
Należy także dodać, że ani do sprzeciwu, ani do zażalenia nie zostały dołączone żadne dokumenty, które wyjaśniałyby sytuację materialną skarżącego. Powyższe oznacza, że nie jest możliwa kompleksowa ocena sytuacji skarżącego, a co za tym idzie konieczne jest oddalenie zażalenia.
Wypada wskazać również, że strona może wnieść o przyznanie prawa pomocy na każdym etapie postępowania, w tym także złożyć kolejny wniosek w tym przedmiocie, dochowując wymogów formalnych, co wynika z treści art. 243 § 1 P.p.s.a.
Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. NSA postanowił jak w sentencji