Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 2088/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek P. S. o wyłączenie sędziego w sprawie z jego skargi na postanowienie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] lipca 2012 r. w przedmiocie niedopuszczalności wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją o odmowie przyznania środków finansowych na realizację projektu badawczego.
W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że P. S. wniósł skargę na postanowienie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] lipca 2012 r. dotyczące stwierdzenia niedopuszczalności wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W piśmie z dnia 13 grudnia 2011 r. skarżący zawarł wniosek o wyłączenie sędziego Wydziału V Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie I. J. Jako przyczynę wyłączenia sędziego skarżący wskazał, iż wydała ona na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 października 2012 r., w sprawie o sygn. akt V SAB/Wa 26/12 postanowienie o odrzuceniu jego skargi na bezczynność Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Skarżący podniósł, że skarga dotyczyła bezczynności w sprawie bezpośrednio poprzedzającej niniejsza sprawę tj. o sygn. akt V SA/Wa 2088/12.
Wskazał, iż istnieje bezpośredni związek pomiędzy poglądami wyrażonymi przez sędziego w uzasadnieniu nieprawomocnego orzeczenia o sygn. akt V SAB/Wa 26/12, a ocenami, które będą musiały zostać dokonane przez skład orzekający Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w postępowaniu o sygn. akt V SA/Wa 2088/12, w którego skład wchodzi sędzia, o którego wyłączenie skarżący wnosi. Sprawa skargi na ostateczne postanowienie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, wydane na podstawie art. 134 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. opierać się będzie na dokonaniu przez Sąd oceny istnienia po stronie skarżącego przymiotu strony postępowania, a więc posiadania interesu prawnego. Oceny takiej dokonała już sędzia Izabella Janson orzekając jednoosobowo w sprawie o sygn. akt V SAB/Wa 26/12. Skarżący powołał się również na wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 stycznia 1999 r. sygn. akt K 1/98 oraz z dnia 14 października 2008 r. sygn. akt SK 6/07.
Stosownie do treści art. 21 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) sędzia WSA I. J. złożyła oświadczenie, w którym wskazała, że nie istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywoływać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności (k.44).
Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek o wyłączenie sędziego uznając, że nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że fakt orzekania przez sędziego w sprawie, w której skarżący był stroną, nie oznacza, iż sędzia ten powinien podlegać wyłączeniu od rozpoznania skargi w innej przedmiotowo sprawie. Zauważył, że sprawa sygn. o akt V SA/Wa 2088/12, w której skarżący domaga się wyłączenia sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie dotyczy stwierdzenia niedopuszczalności wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaś sprawa o sygn. akt V SAB/Wa 26/12, na którą powołuje się skarżący, dotyczyła bezczynności organu. Nie jest to zatem ta sama przedmiotowo sprawa, co sugeruje skarżący.
Ponadto, podstawą wyłączenia sędziego nie mogą być jedynie gołosłowne twierdzenia i subiektywne odczucia strony skarżącej. Konieczne jest wskazanie konkretnych okoliczności, czy to wymienionych enumeratywnie w art. 18 p.p.s.a., czy też innych, z których wynika, że istnieją wątpliwości, co do bezstronności tego sędziego zgodnie z treścią art. 19 tejże ustawy.
W rozpoznawanej sprawie w odniesieniu do sędziego I. J. Sąd I instancji nie dopatrzył się we wniosku o jej wyłączenie przesłanek, które uzasadniałyby jego uwzględnienie. Przesłanką taką nie jest z pewnością subiektywne przeświadczenie skarżącego o zasadności złożonego wniosku. Dodatkowo wyjaśnił też, że Sąd wyznaczając skład sędziowski na rozprawę każdorazowo z urzędu bada, aby wyroku nie wydawał sędzia zasiadający uprzednio w składzie orzekającym w tej samej przedmiotowo sprawie.
Odnosząc się do powołanych przez skarżącego wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 stycznia 1999 r., sygn. akt K 1/98 oraz z dnia 14 października 2008 r., sygn. akt SK 6/07, stwierdził, że miały one wpływ na sformułowanie przepisów zawartych w art. 18 p.p.s.a. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 października 2008 r., sygn. akt SK 6/07, zmierzał do zagwarantowania bezstronności w sprawach, w których sędzia orzeka najpierw w sprawie skargi na rozstrzygniecie wydane w trybie zwykłym, a następnie miałby rozpatrywać skargę na decyzję czy postanowienie wydane w postępowaniu nadzwyczajnym, dotyczące wznowienia, stwierdzenia nieważności, zmiany bądź też uchylenia rozstrzygnięć już wcześniej będących przedmiotem oceny sądu administracyjnego dokonywanej przez tego sędziego. Taka sytuacja jednakże w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi.
P. S. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie i wyłączenie sędziego WSA I. J. od orzekania w sprawie.
W uzasadnieniu zażalenia ponownie stwierdził, że w sprawach, który orzeka wskazany przez niego sędzia zachodzi tożsamość spraw, ponieważ dotyczy tego samego stosunku administracyjnoprawnego, pomiędzy tymi samymi podmiotami (stronami na gruncie p.p.s.a.) i co do tej samej sprawy administracyjnej, która w postępowaniu sądowoadministracyjnym wyznacza jego zakres.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Podstawowym celem instytucji wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa (art. 18 § 1 i 3 p.p.s.a.), jak i na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.) jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04, OTK-A z 2005 r., nr 11, poz. 134). Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc "do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy" (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. akt SK 19/02, OTK-A z 2004 r., nr 7, poz. 67).
Zgodnie z treścią art. 19 p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym od dnia 6 grudnia 2006 r., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a. sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Jak wynika z treści art. 19 p.p.s.a. określając tzw. względne przesłanki wyłączenia sędziego ustawodawca posłużył się ogólnym sformułowaniem zaistnienia okoliczności uprawdopodobniającej uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności danego sędziego w konkretnej sprawie. Podstawą wyłączenia sędziego na gruncie ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi będą nie tylko okoliczności objęte art. 19 wynikające ze stosunku osobistego pomiędzy sędzią, a jedną ze stron lub jej przedstawicielem - a więc charakteryzujące się przede wszystkim istnieniem więzi emocjonalnej (pozytywnej lub negatywnej), której podstawą jest stosunek pokrewieństwa, przyjaźni, dłuższej znajomości, zależności służbowej, gospodarczej, społecznej, itp., ale wszelkie obiektywnie zaistniałe okoliczności, dające podstawę do sformułowania uzasadnionych zastrzeżeń, co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy.
Najogólniej można stwierdzić, że wyłączeniu podlega sędzia, który z tej lub innej przyczyny mógłby być zainteresowany co do wyniku sprawy, z góry uprzedzony do strony lub łączyłby go z nią stosunek osobisty.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie potencjalna. Nie jest zatem wystarczająca sama podejrzliwość strony, bądź utrata wiarygodności w bezstronność sędziego wynikająca z subiektywnych odczuć strony. Konieczne jest wskazanie poważnych powodów, które obiektywnie spowodowałyby utratę zaufania co do bezstronności sędziego. Wobec powyższego wątpliwość co do bezstronności sędziego musi być uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie podstawą wyłączenia sędziego nie może być powołanie się przez skarżącego na niekorzystne dla niego rozstrzygnięcie, które zapadło na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 października 2012 r., w sprawie o sygn. akt V SAB/Wa 26/12. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, sprawa ta dotyczyła bezczynności organu, natomiast przedmiotem rozpoznawanej sprawy (o sygn. akt V SA/Wa 2088/12) jest postanowienie o niedopuszczalności wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją. Tożsamość podmiotów w obu tych sprawach nie oznacza, że jest to ten sam stosunek administracyjny, ta sama sprawa sądowoadministracyjna. Nie można więc mówić o "tożsamości spraw".
Sąd I instancji dokonał rzetelnej i obiektywnej oceny wniosku złożonego przez skarżącego i wskazał, z jakich powodów nie uznał go za zasadny, którą to ocenę Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji