Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 16 maja 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 33/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", odrzucił skargę, stwierdzając, że złożenie do Sądu skargi na decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w C. z dnia [...] maja 2018 r. jako wydanej przez organ I instancji nie może skutkować rozpatrzeniem sprawy w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Sąd, powołując się na treść art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a., wskazał, że skargę do sądu administracyjnego można wnieść od decyzji wydanej przez organ II instancji po rozpatrzeniu środka odwoławczego od decyzji wydanej przez organ I instancji.
Od ww. postanowienia, zgodnie z art. 173 p.p.s.a., przysługiwała skarżącemu skarga kasacyjna, o czym skarżący został pouczony przez Sąd w piśmie, przy którym został mu osobiście doręczony w dniu 7 czerwca 2019 r. odpis ww. postanowienia o odrzuceniu skargi, ponieważ skarżący odwołał pełnomocnictwo dla pełnomocnika z urzędu (ustanowionego na mocy postanowienia z 1 marca 2019 r., sygn. akt III SPP/Kr 4/19).
W trakcie biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy (pismo z 7 czerwca 2019 r., data nadania 11 czerwca 2019 r.) m.in. przez ustanowienie pełnomocnika z urzędu spośród adwokatów wskazanych przez niego.
Następnie postanowieniem z dnia 19 września 2019 r. stwierdzono, że ww. postanowienie o odrzuceniu skargi (z 16 maja 2019 r.) jest prawomocne od dnia 9 lipca 2019 r.
Przy piśmie z dnia 26 lutego 2020 r. skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy m.in. przez ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
Postanowieniem z dnia 10 lipca 2020 r., sygn. akt II SPP 69/20, przyznano skarżącemu prawo pomocy m.in. przez ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
Następnie Okręgowa Rada Adwokacka [...] wyznaczyła dla skarżącego adwokata jako pełnomocnika z urzędu.
Skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem ww. postanowienia wniósł skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, z dochowaniem terminu, o jakim mowa w art. 285f § 1 p.p.s.a. W skardze tej wniesiono o stwierdzenie niezgodności z prawem zaskarżonego orzeczenia w całości oraz przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu przez pełnomocnika z urzędu.
W skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem ww. postanowienia sformułowano zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa procesowego, tj.
- - art. 52 § 1 i § 2 w zw. z art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 p.p.s.a. przez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do wyczerpania środków zaskarżenia w administracyjnym toku, a w konsekwencji przyjęcie, że w rozpoznawanej sprawie wniesienie skargi było niedopuszczalne i należy ją odrzucić;
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 145a § 1 p.p.s.a. przez jego niezastosowanie, a w konsekwencji nieuchylenie pisma Wojewody [...] z dnia [...] października 2018 r. ([...]) stanowiącego w rzeczywistości decyzję Wojewody [...], tj. organu II instancji wydaną w wyniku złożenia przez skarżącego "skargi" na decyzję organu I instancji, tj. Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego z dnia [...] maja 2018 r. w przedmiocie zmiany nazwiska małoletniego syna skarżącego oraz niewskazanie sposobu załatwienia sprawy i jej rozstrzygnięcia i niezobowiązanie organu I instancji do wydania ponownej decyzji administracyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga D. B. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 33/19, podlega odrzuceniu.
Zgodnie z art. 285a § 1 p.p.s.a. skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego, gdy przez jego wydanie została stronie wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe.
Stosownie zaś do art. 285e § 1 pkt 4 i 5 p.p.s.a. skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia powinna zawierać uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy; oraz wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe, a ponadto – gdy skargę wniesiono stosując art. 285a § 2 – że występuje wyjątkowy przypadek uzasadniający wniesienie skargi.
W pierwszej kolejności skarżącemu należy wyjaśnić, że "skarga o stwierdzenie z prawem prawomocnego orzeczenia" jest nadzwyczajnym środkiem prawnym. Dla jej skuteczności muszą zostać spełnione wszystkie wymagane prawem przesłanki, zarówno procesowe, jak i materialne.
Mając na względzie wskazane powyżej przepisy ustawy, należy stwierdzić, że przedmiotowa skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, została oparta na przesłankach z art. 285a § 1 w zw. z art. 285e § 1 pkt 4 i 5 p.p.s.a. A mianowicie, skarżący wskazał, że błędne zastosowanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przepisów prawa doprowadziło do powstania szkody po stronie skarżącego polegającej na nieuzasadnionym pozbawieniu jego małoletniego dziecka – A. P. nazwiska skarżącego wbrew woli skarżącego, które zgodnie z art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz. U. z 2016 r. poz.
10) rozciąga się na małoletnie dzieci, które pochodzą od tych samym rodziców, a jego zmiana może nastąpić tylko i wyłącznie za zgodą drugiego z rodziców. Ponadto wskazał, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie jest możliwe bowiem na tym etapie skarżącemu nie przysługują żadne inne środki prawne. Skarżący twierdził, że nie mógł również wnieść skargi kasacyjnej od ww. orzeczenia WSA.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący w swojej skardze nie uprawdopodobnił wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy (art. 285a § 1 w zw. z art. 285e § 1 pkt 4 p.p.s.a.). W tym bowiem zakresie skarżący wskazał, że szkodą jest to, że doszło do zmiany nazwiska bez zgody skarżącego. Jednak przepisy obowiązującego prawa, po pierwsze, dopuszczają możliwość zmiany nazwiska; a po drugie, jest możliwa zmiana nazwiska bez zgody drugiego rodzica. Samej w sobie zmiany nazwiska nie można zatem uznać za okoliczność, która z automatu wywołuje szkodę. W sytuacji gdy skarżący nie uprawdopodobnił na czym ta szkoda miałby polegać w odniesieniu do jego osoby poza samym faktem zmiany nazwiska dziecka, nie została spełniona jedna z przesłanek warunkujących dopuszczalność przedmiotowej skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 33/19, o odrzuceniu skargi.
Ponadto skarżący nie wykazał też zaistnienia drugiej z przesłanek warunkujących dopuszczalność skargi – gdy wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe (art. 285a § 1 w zw. z art. 285e § 1 pkt 5 p.p.s.a.). Wbrew twierdzeniom skarżącego, od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 33/19, o odrzuceniu skargi, przysługiwała skarga kasacyjna. Dla wykazania tej przesłanki nie jest wystarczające wskazanie, że aktualnie skarżącemu nie przysługuje środek zaskarżenia od ww. postanowienia WSA. W omawianym zakresie wymagane było bowiem wykazanie, że zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych nie była i nie jest możliwa, a nie tylko, że aktualnie nie jest możliwa. W ogólności istnieje przewidziana prawem możliwość zaskarżenia skargą kasacyjną postanowienia o odrzuceniu skargi wydanego na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., co wynika z treści art. 173 § 1 p.p.s.a. Zgodnie zaś z art. 177 § 1 p.p.s.a. skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem.
W sprawie będącej przedmiotem skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia skarżący w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej (art. 177 § 1 p.p.s.a.) złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy m.in. przez ustanowienie pełnomocnika z urzędu (pismo z 7 czerwca 2019 r., data nadania 11 czerwca 2019 r.). Co istotne, wniosek ten nie został rozpoznany przez Sąd I instancji, w sytuacji gdy zgodnie z art. 177 § 3 p.p.s.a. w razie ustanowienia w ramach prawa pomocy pełnomocnika z urzędu po wydaniu orzeczenia, na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem.
W tych warunkach faktycznych i prawnych niniejszej sprawy doszło do uprawomocnienia się postanowienia o odrzuceniu skargi (postanowienie o stwierdzeniu prawomocności z 19 września 2019 r.) oraz rozpoznania kolejnego wniosku skarżącego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu jednak złożonego już po terminie, o jakim mowa w art. 177 § 1 p.p.s.a., a mianowicie przy piśmie z 26 lutego 2020 r. A zatem nie można wykluczyć, że skarżący posiada aktualnie prawo do ubiegania się od Sądu I instancji o rozpoznanie jego wniosku o prawo pomocy złożonego w trakcie biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Taka zaś okoliczność oznacza, że potencjalnie w związku z rozpoznaniem przez Sąd tego konkretnego wniosku (pismo z 7 czerwca 2019 r.) będzie dopiero biegł skarżącemu termin, o jakim mowa w art. 177 § 3 p.p.s.a.
Powyższe potwierdza zatem tezę, że skarżący nie wykazał zaistnienia drugiej z przesłanek warunkujących dopuszczalność "skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia", tj. aby wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe (art. 285a § 1 w zw. z art. 285e § 1 pkt 5 p.p.s.a.).
W myśl art. 285h § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odrzuca na posiedzeniu niejawnym "skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia" m.in. niespełniającą wymagań określonych w art. 285e § 1, jak również skargę z innych przyczyn niedopuszczalną. W związku z tym, że przedmiotowa skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie spełnia przesłanek z art. 285a § 1 p.p.s.a., należało ją odrzucić jako niedopuszczalną.
W związku z powyższym, na podstawie art. 285h § 1 w zw. z art. 285a § 1 w zw. z art. 285e § 1 pkt 4 i 5 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w postanowieniu o przyznaniu pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż to wynagrodzenie, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.