Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 listopada 2018 r. sygn. akt VII SA/Wa 1956/18 oddalił skargę S. K., M. K., E. P., E. T., K. B., L. B. i H. A. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 19 czerwca 2018 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.
Wnioskiem z dnia 24 listopada 2019 r. pełnomocnik skarżących zwrócił się o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem. Zarządzeniami z 10 stycznia 2019 r. Przewodniczący Wydziału wezwał skarżących do uiszczenia opłat kancelaryjnych za odpis wyroku z uzasadnieniem. W dniu 25 stycznia 2019 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynęło zażalenie skarżących na ww. zarządzenia.
Dnia 11 lutego 2019 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynęła skarga kasacyjna S. K., M. K., E. P., D. P., E. T., K. B., L. B. i H. A..
Akta sprawy wraz ze skargą kasacyjną i zażaleniem zostały przekazane do Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 8 kwietnia 2019 r. Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału II wydanym w tym samym dniu skarga kasacyjna została zarejestrowana pod sygn. akt II OSK 1170/19 i skierowana do oczekujących na wyznaczenie terminu rozprawy. Zażalenie zostało zarejestrowane pod sygn. akt II OZ 362-365/19 i skierowane do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym dnia 26 kwietnia 2019 r. Postanowieniami z 26 kwietnia 2019 r. sygn. akt II OZ 362-365/19 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.
Zgodnie z zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącej Wydziału II Izby Ogólnoadministracyjnej z dnia 3 grudnia 2021 r. stronom doręczono zawiadomienie dotyczące trybu rozpoznania sprawy w związku z ograniczeniami wynikającymi z przepisów ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842). Wezwano strony do zajęcia stanowiska odnośnie posiadanych możliwości technicznych uczestnictwa w rozprawie zdalnej w terminie 7 dni od dnia doręczenia ww. zawiadomienia.
Zarządzeniem z 7 marca 2022 r. na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ww. ustawy skierowano sprawę na posiedzenie niejawne. Termin posiedzenia wyznaczono na 26 maja 2022 r.
Zarządzeniem z 9 maja 2022 r. zwrócono się do WSA w Warszawie o pilne nadesłanie brakujących akt administracyjnych.
W dniu 23 maja 2022 r. wpłynęła skarga S. K., M. K., E. T., K. B., L. B. i H. A. na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. W skardze wniesiono o stwierdzenie, że w sprawie wystąpiła przewlekłość postępowania, zasądzenie od Skarbu Państwa – Naczelnego Sądu Administracyjnego na rzecz każdego ze skarżących kwoty 20 000 zł oraz zasądzenie na rzecz każdego ze skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazano, że do dnia złożenia skargi na przewlekłość postępowanie jest prowadzone już 35 miesięcy, a sąd nie wyznaczył jeszcze terminu posiedzenia. Podniesiono, że w okresie od lutego 2019 r. do marca 2020 r. nie istniała żadna przeszkoda w rozpoznaniu sprawy, w okresie pandemii taka przeszkoda istniała jedynie w okresie od marca do maja 2020 r., natomiast obecnie nie istnieje nawet stan epidemii, który uzasadniałby odstępstwa od "klasycznego" wyznaczania rozpraw.
Zarządzeniem z dnia 25 maja 2022 r. wezwano skarżących do uiszczenia wpisów sądowych od skargi na przewlekłość postępowania w kwotach po 200 zł od każdego ze skarżących - w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi na przewlekłość. Pełnomocnik skarżących złożył w wyznaczonym terminie potwierdzenia dokonania trzech przelewów po 200 zł tytułem wpisów od skargi, wyjaśniając, że jeden z nich dotyczy wpisu od skargi S. i M. K., drugi K. B., L. B. i H. A., a trzeci E. T. Na mocy zarządzenia z 6 czerwca 2022 r. poinformowano pełnomocnika skarżących, że zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r., poz. 75 ze zm.), jeśli skargę wniosło kilka osób, każda z nich uiszcza opłatę oddzielnie. Poinformowano też, że uiszczone trzy wpisy przypisano do skarg S. K., E. T. i L. B. W związku z powyższym ponownie wezwano M. K., K. B. i H. A. do uiszczenia wpisów w kwotach po 200 zł od każdego z nich - w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi na przewlekłość. Wpisy sądowe nie zostały opłacone.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 czerwca 2022 r. odrzucił skargę kasacyjną D. P. (pkt 1), w sprawie ze skargi kasacyjnej S. K. i M. K. oraz K. B., L. B. i H. A., uchylił zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję w części dotyczącej nieuwzględnienia zjazdów z działek nr [...] oraz [...] (pkt 2), zasądził od organu na rzecz S. K. i M. K. oraz K. B., L. B. i H. A. zwrot kosztów postępowania sądowego (pkt 3); w pozostałej części oddalił skargę kasacyjną (pkt 4).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez uzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r., poz. 75 ze zm.) dalej zwanej "ustawą" skarga powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego. Stosownie do art. 17 ust. 1 i 2 ustawy skarga na przewlekłość postępowania podlega stałej opłacie w wysokości 200 zł. Jeżeli skargę wniosło kilka osób, każda z nich uiszcza opłatę oddzielnie; jeżeli została uiszczona jedna opłata bez odpowiedniego wskazania, uznaje się, że wniosła ją osoba wymieniona jako pierwsza w skardze.
Z kolei w myśl art. 8 ust. 2 ustawy w sprawach nieuregulowanych w ustawie do postępowania toczącego się na skutek skargi na przewlekłość postępowania sąd stosuje odpowiednio przepisy o postępowaniu zażaleniowym obowiązujące w postępowaniu, którego skarga dotyczy. Zgodnie zaś z art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) dalej zwanej "p.p.s.a." skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd.
Ze względu na zaistniałe w sprawie braki fiskalne Przewodnicząca Wydziału II Izby Ogólnoadministracyjnej NSA wezwała skarżących do uiszczenia należnych opłat w wysokości po 200 zł od każdego z nich - w terminie 7 dni od dnia odebrania wezwań, pod rygorem odrzucenia skarg na przewlekłość postępowania. Pomimo upływu zakreślonych terminów, skarżący M. K., K. B. i H. A. nie uiścili żądanych opłat. Wobec tego wniesione przez nich skargi na przewlekłość postępowania podlegają odrzuceniu na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. w związku z art. 8 ust. 2 ustawy.
Skargi wniesione przez S. K., E. T. i L. B. na naruszenie przysługującego im prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu sądowym toczącym się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt II OSK 1170/19 zostały prawidłowo opłacone, podlegają zatem merytorycznemu rozpoznaniu.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że prawo skarżących do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki nie zostało naruszone.
Stosownie do art. 1 ust. 1 ww. ustawy przewlekłość postępowania sądowego występuje, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych. W myśl art. 2 ust. 2 ustawy dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.
Ustawa nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewna wskazówka wynika jednak z art. 14 ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływnie 12 miesięcy. Należy jednak zauważyć, że z samego faktu, że postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy, nie można wywodzić, że wystąpiła przewlekłość postępowania w rozumieniu cyt. ustawy (por. postanowienia NSA: z 25 marca 2021 r. sygn. akt II GPP 1/21, z 7 marca 2014 r. sygn. akt II OPP 14/14, z 19 sierpnia 2011 r. sygn. akt II OPP 27/11).
Ponadto podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że ocena, czy na gruncie konkretnej sprawy wystąpiła przewlekłość postępowania, nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu obowiązujących zasad rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach (por. m.in. postanowienia NSA z: 21 sierpnia 2020 r., sygn. akt I GPP 9/20, 20 grudnia 2019 r., sygn. akt II FPP 18/19, 5 września 2019 r., sygn. akt II GPP 4/19, 28 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OPP 53/19, 31 stycznia 2019 r., sygn. akt II GPP 1/19).
Postępowanie w niniejszej sprawie toczyło się od 8 kwietnia 2019 r., tj. od dnia przekazania sprawy wraz ze skargą kasacyjną i zażaleniami Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. Po prawidłowym i terminowym wykonaniu wstępnych czynności sądowych, a także rozpoznaniu zażaleń skarżących na zarządzenia wzywające do uiszczenia opłat kancelaryjnych, sprawa oczekiwała na wyznaczenie terminu rozprawy zgodnie z kolejnością wpływu.
Wprawdzie czas trwania postępowania kasacyjnego przekroczył 12 miesięcy, lecz jest to spowodowane bardzo dużym wpływem spraw do Naczelnego Sądu Administracyjnego, przekraczającym możliwości ich szybszego rozpoznawania przez ten Sąd. Czas oczekiwania na rozpoznanie sprawy nie jest zależny do Sądu, lecz od ilości składanych skarg kasacyjnych w zestawieniu z możliwościami kadrowymi NSA. Pamiętać przy tym należy, że stosownie do § 26 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 lipca 2020 r. – Regulamin Naczelnego Sądu Administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 1202), przewodniczący wydziału w zarządzeniu o wyznaczeniu posiedzenia jawnego albo niejawnego w składzie trzech sędziów przydziela sprawy sędziom wydziału według kolejności ich wpływu, z wyłączeniem wymienionych w tym przepisie kategorii spraw, które podlegają rozpoznaniu poza kolejnością. Zgodnie z § 26 ust. 5 Regulaminu NSA Prezes Izby może w uzasadnionych przypadkach zarządzić rozpoznanie sprawy lub określonych spraw poza kolejnością wpływu, po uprzednim uzgodnieniu z przewodniczącymi wydziałów. W kategorii spraw, do której należy przedmiotowa sprawa, przepisy ustaw szczególnych ani przepisy Regulaminu Naczelnego Sądu Administracyjnego nie nakładają na Sąd obowiązku rozpoznania sprawy poza kolejnością. Również wnoszący skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania nie składali wniosku o przyspieszenie rozpoznania sprawy, a tym samym nie wykorzystali środka prawnego pozwalającego na szybsze rozpoznanie sprawy, bez konieczności oczekiwania na rozpoznanie sprawy według kolejności wpływu.
Ponadto podkreślić trzeba, że skarżący w skardze kasacyjnej zawarli wniosek o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Czas oczekiwania na termin rozprawy uległ zaś wydłużeniu z uwagi na wprowadzony w marcu 2020 r. stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 i działanie Naczelnego Sądu Administracyjnego w reżimie sanitarnym. Na podstawie zarządzenia nr 7 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 2020 r. i zarządzenia nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020 r. w związku z istotnym zagrożeniem zakażenia wirusem SARS-CoV-2 oraz ogłoszeniem stanu epidemicznego w Polsce, odwołane zostały wszystkie rozprawy, a działalność orzecznicza Sądu była kontynuowana na posiedzeniach niejawnych. Zarządzenia straciły moc dopiero z dniem 20 maja 2021 r.
Na marginesie zaznaczyć należy, że wbrew twierdzeniom skarżących, przed złożeniem skargi na przewlekłość postępowania, zarządzeniem z 7 marca 2022 r., w sprawie wyznaczono termin posiedzenia. Co więcej, w dniu 13 czerwca 2022 r. w sprawie został wydany wyrok.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez uzasadnionej zwłoki, oddalił skargę na przewlekłość postępowania.