Uzasadnienie
Skarga J. W. na przewlekłość postępowania przed Powiatowym Inspektorem Nadzoru Budowlanego w Hajnówce w przedmiocie załatwienia wniosku skarżącej z dnia 31 stycznia 2005 r. i wstrzymania robót budowlanych wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku w dniu 21 lutego 2012 r.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z tego samego dnia skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W odpowiedzi na to wezwanie skarżąca w dniu 1 marca 2012 r. złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Postanowieniem z dnia 7 marca 2012 r. referendarz sądowy przyznał skarżącej prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie powyżej 50 zł oraz w zakresie ustanowienia adwokata.
Zarządzeniem sędziego sprawozdawcy z dnia 21 marca 2012 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na rozprawie. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 11 kwietnia 2012 r. wyznaczono rozprawę na dzień 10 maja 2012 r. W dniu 4 maja 2012 r. skarżąca złożyła wniosek o wyłączenie od orzekania w tej sprawie sędziego Małgorzaty Roleder. Zarządzeniem sędziego z dnia 4 maja 2012 r. zdjęto sprawę z wokandy i skierowano na posiedzenie niejawne w celu rozpoznania wniosku skarżącej. Postanowieniem z dnia 10 maja 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił ten wniosek. W dniu 17 maja 2012 r. skarżąca wniosła zażalenie na to postanowienie. Akta zostały przekazane do Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 28 maja 2012 r. Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2012 r., II OZ 497/12 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.
Zarządzeniem sędziego sprawozdawcy z dnia 28 czerwca 2012 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na rozprawie. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 23 lipca 2012 r. wyznaczono rozprawę na dzień 13 września 2012 r. W dniu 4 września 2012 r. skarżąca złożyła wniosek o wyłączenie od orzekania w tej sprawie sędziego Grażyny Gryglaszewskiej. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 4 września 2012 r. zdjęto sprawę z wokandy posiedzenia jawnego w dniu 13 września 2012 r. Postanowieniem z dnia 27 września 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyłączył sędziego Grażynę Gryglaszewską od orzekania w tej sprawie.
W dniu 27 września 2012 r. przeprowadzono losowanie składu sędziowskiego w tej sprawie. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 5 października 2012 r. wyznaczono rozprawę na dzień 15 listopada 2012 r. W dniu 13 listopada 2012 r. skarżąca złożyła wniosek o wyłączenie od orzekania w tej sprawie sędziego Mirosława Wincenciaka. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 13 listopada 2012 r. zdjęto sprawę z wokandy w dniu 15 listopada 2012 r. i sprawę skierowano na posiedzenie niejawne w celu rozpoznania wniosku skarżącej. Postanowieniem z dnia 22 listopada 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyłączył sędziego Mirosława Wincenciaka od orzekania w tej sprawie.
W dniu 22 listopada 2012 r. przeprowadzono losowanie składu sędziowskiego w tej sprawie. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 17 grudnia 2012 r. wyznaczono rozprawę na dzień 14 lutego 2013 r. W dniu 8 lutego 2013 r. skarżąca złożyła wniosek o wyłączenie od orzekania w tej sprawie sędziego Elżbiety Trykoszko. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 8 lutego 2013 r. zdjęto sprawę z wokandy posiedzenia jawnego w dniu 14 lutego 2013 r. Postanowieniem z dnia 19 lutego 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił wniosek o wyłączenie sędziego Elżbiety Trykoszko od orzekania w tej sprawie. W dniu 25 lutego 2013 r. skarżąca wniosła zażalenie na to postanowienie. Akta zostały przekazane do Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 11 marca 2013 r. Postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2013 r., II OZ 201/13 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie. Akta zostały zwrócone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku w dniu 11 kwietnia 2013 r.
W dniu 11 kwietnia 2013 r. przeprowadzono losowanie uzupełniające składu sędziowskiego w tej sprawie. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 18 kwietnia 2013 r. wyznaczono rozprawę na dzień 6 czerwca 2013 r.
W dniu 28 maja 2013 r. skarżąca złożyła wniosek o wyłączenie od orzekania w tej sprawie sędziego Danuty Tryniszewskiej-Bytys.
Pismem z dnia 28 maja 2013 r. J. W. wniosła skargę na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Białymstoku w sprawie o sygn. akt II SAB/Bk 19/12, w której zawarła wnioski o stwierdzenie przewlekłości tego postępowania oraz zasądzenie na jej rzecz od Skarbu Państwa kwoty 16 000 zł za poniesione szkody niematerialne w postaci utraconego zdrowia i czasu.
W uzasadnieniu skargi wskazała, że od dnia wpływu jej skargi do organu (16 lutego 2012 r.) do dnia wniesienia skargi na przewlekłość postępowania upłynął rok, 3 miesiące i 11 dni.
Skarżąca podniosła, że Sąd niewłaściwie podejmował czynności w tej sprawie, gdyż po zwrocie akt z NSA w dniu 27 czerwca 2012 r. sędzia sprawozdawca w dniu następnym skierował sprawę na rozprawę, a wyznaczenie rozprawy nastąpiło dopiero po 24 dniach, czyli 23 lipca 2012 r.
Postanowieniem Sądu z dnia 27 września 2012 r. ze składu sędziowskiego wyznaczonego na rozprawę została wyłączona sędzia Grażyna Gryglaszewska. Błędem Sądu było wyznaczenie do orzekania w tej sprawie tego sędziego, skoro już w dniu 11 lipca 2012 r. w zdaniu odrębnym do postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku (sygn. akt II SA/Bk 20/12) wyraziła ona pogląd zgodny z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., SK 53/04.
Skarżąca podniosła ponadto, że z kolejnego składu sędziowskiego wyznaczonego przez Sąd protokołem losowania z dnia 27 września 2012 r. został wyłączony Mirosław Wincenciak (postanowienie z dnia 22 listopada 2012 r.). Skarżąca podkreśliła, że wielokrotnie występowała o wyłączenie tego sędziego od orzekania w jej sprawach przed datą wydania zarządzenia z dnia 27 września 2012 r. z pozytywnym dla niej skutkiem. Wyznaczenie tego sędziego do orzekania w niniejszej sprawie było wadliwe i spowodowało nieuzasadnioną przewlekłość postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W przedstawionym stanie faktycznym skarga J. W. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Białymstoku nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy podnieść, iż skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeśli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności tego sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania jej sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki - Dz.U. Nr 179, poz. 1843 ze zm.). Konieczne jest więc ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym (przewlekłość postępowania) oraz że zwłoka ta jest nieuzasadniona. Stosownie do przepisu art. 2 ustawy, o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, jeśli postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne do jego zakończenia, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, ale także zachowań stron, a w szczególności strony, która zarzuca przewlekłość postępowania.
Ocena ta nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznawania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznawanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach.
Ustawa nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewna wskazówka wynika jednak z art. 14 ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływnie 12 miesięcy. Oznacza to, iż ustawodawca uznał za przewlekłe takie postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy (por. postanowienia NSA: z dnia 24 kwietnia 2008 r., I OPP 16/08, Lex 479698, z dnia 4 czerwca 2008 r., I OPP 20/08, Lex 479136, z dnia 24 lipca 2008 r., II OPP 20/08, Lex 493700).
Na wstępie podkreślić należy, iż zgodnie z art. 54 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. – skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. W doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych przeważa pogląd, że postępowanie sądowoadministracyjne zostaje wszczęte w dacie wniesienia skargi do organu administracji. Jednak dla oceny czy w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania należy brać pod uwagę datę wpływu skargi do sądu, a nie datę wpływu skargi do organu administracji.
Nie można bowiem zarzucić sądowi przewlekłego prowadzenia postępowania w okresie przed przekazaniem mu skargi wraz z aktami sprawy przez organ administracji, gdyż do dnia przekazania skargi sąd nie może podjąć żadnych czynności w sprawie. Zatem skarżąca błędnie ustaliła czas trwania postępowania sądowego w tej sprawie, licząc od dnia wpływu jej skargi do organu administracji. W tej sprawie od dnia wpływu skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku (21 lutego 2012 r.) do dnia wniesienia przez skarżącą skargi na przewlekłość postępowania (28 maja 2013 r.) upłynęło 15 miesięcy.
Czas trwania tego postępowania przekroczył wprawdzie 12 miesięcy, jednak należy mieć na uwadze, że zachowanie strony, która zarzuca przewlekłość postępowania w tej sprawie również w znacznej mierze przyczyniło się do jego przedłużenia. Skarżąca z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy wystąpiła dopiero po wezwaniu jej do uiszczenia wpisu, jak również wystąpiła pięciokrotnie z wnioskami o wyłączenie sędziów od orzekania w tej sprawie. Wnioski o wyłączenie sędziów skarżąca składała kilka dni przed wyznaczonym terminem rozprawy. Z uwagi na konieczność rozpoznania wniosków skarżącej o wyłączenie sędziego w tej sprawie rozprawa była wielokrotnie odwoływana.
Należy podkreślić, że przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Białymstoku toczyło się i toczy bardzo wiele spraw ze skarg J. W. Z uzasadnień wniosków o wyłączenie sędziów złożonych w tej sprawie wynika, że skarżąca dokładnie wiedziała, którzy sędziowie orzekali w jej sprawach i była w stanie wskazać, którzy sędziowie – w jej ocenie – powinni w tej sprawie podlegać wyłączeniu na wniosek strony. Jeżeli skarżąca uważała, że w danej sprawie część sędziów powinno zostać wyłączonych od orzekania, to powinna na wstępnym etapie postępowania, po wniesieniu skargi wystąpić ze stosownym wnioskiem na podstawie art. 19 p.p.s.a., wskazując wszystkich sędziów, którzy - jej zdaniem - powinni zostać wyłączeni od orzekania w danej sprawie i uzasadniając swój wniosek. Wielokrotne występowanie przez skarżącą z wnioskami o wyłączenie poszczególnych sędziów utrudnia rozpoznanie sprawy w rozsądnym terminie i stanowi nadużycie uprawnień procesowych strony.
Skarżąca zarzuciła w skardze na przewlekłość postępowania, iż w tej sprawie Przewodniczący Wydziału dwukrotnie błędnie wyznaczył do orzekania w jej sprawie sędziów (Grażynę Gryglaszewską, Mirosława Wincenciaka), który następnie zostali wyłączeni postanowieniami Sądu odpowiednio z dnia 27 września 2012 r. i z dnia 22 listopada 2012 r. W odniesieniu do wyłączenia sędziego Grażyny Gryglaszewskiej należy wskazać, że została ona wyłączona od orzekania w tej sprawie na własne żądanie z powodów wskazanych w oświadczeniu sędziego z dnia 10 września 2012 r. (k. 118) związanych z treścią wniosku skarżącej z dnia 4 września 2012 r., który sędzia uznała za obraźliwy i mogący mieć wpływ na jej bezstronność przy orzekaniu w niniejszej sprawie. Sędzia Mirosław Wincenciak został wyłączony od orzekania w tej sprawie na wniosek skarżącej, aby nie miała ona wątpliwości co do jego bezstronności, gdyż był on już kilkakrotnie wyłączany od orzekania w sprawach skarżącej. Brak było postaw do wyłączenia tego sędziego od orzekania w tej sprawie z urzędu na podstawie art. 18 p.p.s.a.
Odnosząc się do zarzutu skargi, iż po skierowaniu tej sprawy w dniu 28 czerwca 2012 r. do spraw oczekujących na termin rozprawy, rozprawę wyznaczono dopiero zarządzeniem z dnia 23 lipca 2012 r., wskazać należy, iż sprawy są wyznaczane na rozprawę według kolejności ich wpływu. Uwzględniając liczbę spraw, które wpływają do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku nie można uznać, aby to uchybienie Sądu powodowało nadmierne przedłużenie postępowania w tej sprawie.
Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż w tej sprawie nie można zarzucić Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku, że naruszył prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Poszczególne czynności podejmowane były przez Sąd prawidłowo i w rozsądnych terminach. Przedłużenie tego postępowania spowodowane było w znacznej mierze zachowaniem strony, która zarzuca przewlekłość postępowania.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy orzekł o oddaleniu skargi na przewlekłość postępowania.