Uzasadnienie
W dniu 11 grudnia 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynęła skarga E. S. oraz stowarzyszenia A. z siedzibą w K. na przewlekłość postępowania przed tym Sądem w sprawie o sygn. akt II SAB/Kr 130/10. Strony skarżące wniosły o stwierdzenie przez Naczelny Sąd Administracyjny przewlekłości postępowania sądowego w tej sprawie, zlecenie sądowi prowadzącemu postępowanie odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie do definitywnego zakończenia postępowania w sprawie kamienicy oraz zasądzenia od Skarbu Państwa odpowiedniej sumy pieniężnej w wysokości 500 000 zł dla E.S. oraz 20 000 zł dla poszkodowanego stowarzyszenia. W uzasadnieniu skargi strony podniosły, że oczekiwały na rozstrzygnięcie tej sprawy przez Sąd I instancji ponad 2 lata.
Postępowanie sądowe w tej sprawie prowadzone było w sposób następujący:
W dniu 28 września 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynęła skarga E. S. oraz stowarzyszenia A. z siedzibą w K. na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie – Powiat Grodzki w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 28 września 2010 r. pełnomocnik skarżącej A. – P. S. została wezwana do złożenia pełnomocnictwa oraz dokumentu wykazującego sposób reprezentacji strony skarżącej oraz do złożenia pełnomocnictwa do reprezentowania skarżącej E. S., a zarządzeniem z dnia 30 września 2010 r. – do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Pismem z dnia 12 października 2010 r. pełnomocnik skarżących odpowiedział na te wezwania, nadsyłając pełnomocnictwo udzielone przez E. S. oraz nr Regon oraz Statut ww. stowarzyszenia.
Postanowieniem z dnia 25 października 2010 r. (k. 341-343) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę A. z siedzibą w K. z uwagi na nieprzedłożenie przez pełnomocnika tego stowarzyszenia pełnomocnictwa do jego reprezentowania.
Zarządzeniem sędziego z dnia 25 października 2010 r. (k. 344) pełnomocnik E. S. – P. S. został wezwana do uzupełnienia braków formalnych pełnomocnictwa poprzez złożenie jego oryginału lub odpisu potwierdzonego za zgodność z oryginałem przez osobę uprawnioną oraz wykazanie, że pozostaje w kręgu osób wymienionych w art. 35 § 1 p.p.s.a. w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi E. S..
W dniu 24 listopada 2010 r. stowarzyszenie A. z siedzibą w K. złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy (k. 364). Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2010 r. (k. 391-396) referendarz sądowy oddalił ten wniosek.
W dniu 17 grudnia 2010 r. stowarzyszenie A. z siedzibą w K. wniosło skargę kasacyjną (k.405-406) od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 października 2010 r.
W dniu 17 stycznia 2011 r. stowarzyszenie A. z siedzibą w K. wniosło sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 grudnia 2010 r. (k. 419). Postanowieniem z dnia 28 stycznia 2011 r. (k.423-428) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek skarżącego stowarzyszenia o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika.
W dniu 7 marca 2011 r. akta sprawy zostały przekazane do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2011 r. (k. 437-439) Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 października 2010 r., stwierdzając, że wobec braków formalnych pełnomocnictwa przedstawionego przez pełnomocnika strony, Sąd powinien wezwać osobę reprezentującą skarżące stowarzyszenie do podpisania skargi.
Zarządzeniem z dnia 27 kwietnia 2011 r. (k.441) Przewodniczący Wydziału zwrócił się do skarżącego stowarzyszenia o podpisanie skargi przez osobę uprawnioną do jego reprezentacji oraz do P. S. o podanie aktualnego adresu E. S. Strony skarżące odpowiedziały na to wezwanie pismami z dnia 13 i 23 maja 2011 r. (k. 446-451).
Zarządzeniem z dnia 15 lipca 2011 r. (k.501) Przewodniczący Wydziału wezwał E. S. do podpisania skargi i ustanowienia pełnomocnika do doręczeń w Polsce w terminie 2 miesięcy pod rygorem jej odrzucenia. Skarżąca podpisała skargę w dniu 27 lipca 2011 r.
Zarządzeniem z dnia 9 stycznia 2012 r. (k. 541) Przewodniczący Wydziału wyznaczył termin rozprawy w tej sprawie na dzień 22 lutego 2012 r. Pismem z dnia 30 stycznia 2012 r. (k.555) strony skarżące wniosły o odroczenie rozprawy na czas nieokreślony z uwagi na konieczność powołania biegłego w tej sprawie.
Na rozprawie w dniu 22 lutego 2012 r. (k. 622) Sąd zobowiązał pełnomocników organu do przedstawienia w oryginałach kompletnych akt administracyjnych, obejmujących materiał od wszczęcia postępowania do dnia rozprawy i odroczył rozprawę bez terminu. W piśmie z dnia 27 lutego 2012 r. (k. 633) organ wskazał, że akta administracyjne tej sprawy są dołączone do innej sprawy prowadzonej w tym Sądzie pod sygnaturą II SAB/Kr 45/12.
Zarządzeniem sędziego z dnia 1 sierpnia 2012 r. (k. 675) skarżące stowarzyszenie zostało wezwane do wykazania, że przed wniesieniem skargi w tej sprawie na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie – Powiat Grodzki wniosło zażalenie do Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie.
Zarządzeniem z dnia 29 sierpnia 2012 r. (k. 698) Przewodniczący Wydziału wyznaczył termin kolejnej rozprawy w tej sprawie na dzień 31 października 2012 r.
W dniu 31 października 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wydał wyrok (k. 710), którym uwzględnił skargę E.S. oraz odrzucił skargę A. z siedzibą w K. Orzeczenie to wraz z uzasadnieniem zostało doręczone organowi w dniu 28 listopada 2012 r., a stronom skarżącym w dniu 12 grudnia 2012 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W przedmiotowej sprawie prawo skarżących E. S. oraz stowarzyszenia A. z siedzibą w K. do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki zostało naruszone.
Na wstępie należy wskazać, iż skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeśli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności tego sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania jej sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki - Dz.U. Nr 179, poz. 1843 ze zm. - zwanej dalej ustawą). Konieczne jest więc ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym (przewlekłość postępowania) oraz że zwłoka ta jest nieuzasadniona. Stosownie do art. 2 ustawy, o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, jeśli postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne do jego zakończenia, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, ale także zachowań stron, a w szczególności strony, która zarzuca przewlekłość postępowania. Ocena ta nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznawania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznawanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach.
Ustawa nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewna wskazówka wynika jednak z art. 14 ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływnie 12 miesięcy. Oznacza to, iż ustawodawca uznał za przewlekłe takie postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy (por. postanowienia NSA: z dnia 24 kwietnia 2008 r., I OPP 16/08, Lex 479698, z dnia 4 czerwca 2008 r., I OPP 20/08, Lex 479136, z dnia 24 lipca 2008 r., II OPP 20/08, Lex 493700).
Postępowanie w tej sprawie prowadzone było przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przez ponad 2 lata, licząc od daty wpływu skargi do Sądu do daty wydania wyroku, a więc dłużej niż jest to konieczne dla wyjaśnienia wszystkich okoliczności i wydania kończącego postępowanie merytorycznego rozstrzygnięcia. Nie można także pominąć, że sprawa dotyczy bezczynności organu administracji, co dodatkowo przemawiało za jej szybkim rozpoznaniem.
Postępowanie to zostało nadmiernie rozciągnięte w czasie i w nieuzasadniony sposób przedłużyło się m.in. z tego powodu, że Sąd w okresie od sierpnia 2011 r. do stycznia 2012 r. (5 miesięcy) oraz od końca lutego do końca lipca 2012 r. (5 miesięcy) nie podejmował żadnych czynności w sprawie. Ponadto zastrzeżenia budzi odroczenie przez Sąd rozprawy bez terminu w dniu 22 lutego 2012 r. z uwagi na to, że w aktach sprawy brak było kompletnych akt administracyjnych w oryginałach, które były w dyspozycji Sądu, lecz zostały dołączone do innej sprawy. Podkreślić należy, iż przewodniczący wydziału lub wyznaczony sędzia powinien – zgodnie z art. 62 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.– zarządzić skompletowanie akt niezbędnych do rozpoznania sprawy, a w razie potrzeby także innych dowodów przed skierowaniem sprawy na rozprawę, aby sprawa mogła być w miarę możliwości rozstrzygnięta na pierwszym posiedzeniu (art. 7 p.p.s.a.). Ponadto należy także zwrócić uwagę na to, że badanie czy strona wyczerpała tryb zaskarżenia przed wniesieniem skargi powinno nastąpić na wstępnym etapie oceny czy skarga spełnia warunki formalne. Natomiast w tej sprawie Sąd wezwał stronę skarżącą (zarządzenie sędziego z dnia 1 sierpnia 2012 r.) do wykazania, że przed wniesieniem skargi wyczerpała tryb zaskarżenia dopiero po kilkunastu miesiącach trwania tego postępowania i już po pierwszej rozprawie, która odbyła się w tej sprawie. Z uwagi na nieuzasadnioną zwłokę w czynnościach sądowych podejmowanych w tej sprawie i wskazane nieprawidłowości w prowadzonym postępowaniu, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził jego przewlekłość na podstawie art. 12 ust. 2 powołanej ustawy.
Zgodnie z art. 12 ust. 4 powołanej ustawy, uwzględniając skargę, sąd na żądanie skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa sumę pieniężną w wysokości od 2.000 złotych do 20.000 złotych. Naczelny Sąd Administracyjny przyznał E. S. oraz A. z siedzibą w K. odpowiednią sumę pieniężną od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w kwocie po 3 000 zł. Określając wysokość sumy pieniężnej z tytułu przewlekłości postępowania, Sąd wziął pod uwagę fakt, iż czynności stron skarżących również spowodowały przedłużenie tego postępowania. Należy zauważyć, że skarga wniesiona przez pełnomocnika E. S. oraz A. z siedzibą w K. była dotknięta brakami formalnymi (brak pełnomocnictwa, brak dokumentów wykazujących sposób reprezentacji stowarzyszenia), których uzupełnienie wymagało podjęcia dodatkowych czynności przez Sąd m.in. wezwania pełnomocnika do uzupełniania tych braków, wezwania stron do podpisania skargi. Ponadto zauważyć należy, iż strony skarżące same wnosiły – w pismach z dnia 30 stycznia 2012 r. i z dnia 21 lutego 2012 r. – o odroczenie rozprawy z uwagi na konieczność powołania biegłego w tej sprawie.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 12 ust. 2 i ust. 4 ustawy orzekł jak w sentencji.
W odniesieniu do zawartego w skardze wniosku stron o zalecenie Sądowi I instancji podjęcia odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie do definitywnego zakończenia postępowania w sprawie kamienicy, wskazać należy, iż w związku z wydaniem przez Sąd I instancji wyroku w tej sprawie postępowanie przed tym Sądem zostało zakończone, odpis wyroku został doręczony stronom, a więc brak jest podstaw do zalecania Sądowi podjęcia jakichś dodatkowych czynności w tej sprawie.
O zwrocie opłaty od skargi Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 17 ust. 3 ustawy.