Uzasadnienie
Skarga J. J. na decyzję Wojewody [...] z [...] września 2020 r., nr [...] w przedmiocie udostępnienia danych z rejestrów ewidencji ludności wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku 2 listopada 2020 r. W toku tego postępowania, 13 maja 2021 r. wpłynął do Sądu wniosek J. J. o przyznanie prawa pomocy. Wraz ze sprzeciwem od postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 sierpnia 2021 r. sygn. akt III SPP/Gd 101/21 o odmowie przyznania prawa pomocy, J. J. złożył skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie przyznania mu prawa pomocy. Wniósł o stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie III SPP/Gd 101/21 i zasądzenie od Skarbu Państwa kwoty 20 000 zł.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga na przewlekłość podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna.
Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r., poz. 75 ze zm.) strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). Stosownie do art. 5 ust. 1 tej ustawy, skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiła przewlekłość postępowania, wnosi się w toku postępowania w sprawie. Jednocześnie, stosownie do art. 2 ust. 2 tej ustawy, dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego sprawę z treści powyższych przepisów wynika, że skarga na przewlekłość postępowania może dotyczyć jedynie postępowania co do istoty sprawy, o czym świadczą zwroty: "w toku postępowania w sprawie" czy "postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie". Nie jest natomiast dopuszczalna w stosunku do postępowań incydentalnych (ubocznych) inicjowanych w toku postępowania głównego (por. postanowienie NSA z 24 sierpnia 2021 r., sygn. akt III OPP 50/21, jak również postanowienie SN z 24 marca 2021 r., sygn. akt I NSP 191/20 i cytowane w nich liczne orzecznictwo sądowe).
Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyżej postanowieniu z 24 sierpnia 2021 r. sygn. akt III OPP 50/21, taka intencja ustawodawcy wynika również z uzasadnienia projektu ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw, która w art. 6 nadała aktualne brzmienie przywołanemu na wstępie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (por. druk Nr 851 z 9 września 2016 r. Sejmu RP VIII kadencji dostępny na stronach sejmowych). W dokumencie tym wskazano m.in.: "zgodnie ze standardem strasburskim ocenie podlega sprawność postępowania odnośnie do zasadności oskarżenia w sprawie karnej lub w przedmiocie sporu odnośnie do praw i obowiązków o charakterze cywilnym (por. art. 6 ust. 1 Konwencji). Z tego względu w proponowanej nowelizacji nie zmienia się zasady odwołującej się do czynności podejmowanych w celu zakończenia postępowania w sprawie, co koreluje z proponowanym obowiązkiem oceny sprawności postępowania jako całości, a nie jego poszczególnych fragmentów, faz, etapów, postępowań incydentalnych. Orzecznictwo strasburskie, a w ślad za nim nowelizacja, wiążą bowiem wysokość należnej sumy pieniężnej za przewlekłość z czasem trwania postępowania co do istoty sprawy (niezależnie od sposobu jego zakończenia). Skarga nie przysługuje więc wyłącznie na przewlekłość postępowania incydentalnego (np. w przedmiocie wyłączenia komornika lub sędziego (tak ETPCz: Schreiber i Boetsch v. Francji, skarga nr 58751/00), udzielenia zabezpieczenia, ustanowienia pełnomocnika z urzędu, zwolnienia od kosztów sądowych). Takie ukształtowanie kognicji umożliwia sprawniejsze rozpoznawanie skarg na przewlekłość".
Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący domaga się stwierdzenia przewlekłości toczącego się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku postępowania w sprawie przyznania mu prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) dalej zwanej "p.p.s.a." prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten wolny jest od opłat sądowych. W niniejszej sprawie ma miejsce druga z opisanych w tym przepisie sytuacji, tj. wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony w toku postępowania głównego w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Wojewody [...] z [...] września 2020 r., w przedmiocie udostępnienia danych z rejestrów ewidencji ludności.
Wobec powyższego, skargę należy uznać za niedopuszczalną, albowiem dotyczy postępowania incydentalnego, pomocniczego w stosunku do postępowania głównego, wszczętego w jego toku. Natomiast, co warto podkreślić, skarga na przewlekłość postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy byłaby dopuszczalna, gdyby wniosek o prawo pomocy został złożony przed wszczęciem postępowania głównego, a nie w jego toku. Wówczas nie można byłoby uznać tego postępowania za incydentalne, ale dotyczące istoty sprawy.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 178 i art. 180 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oraz w związku z art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r., odrzucił skargę na przewlekłość postępowania.